ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΟΡΩΝΗΣ

Γράφει ο Λουκάς Μαστής

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΟΡΩΝΗΣ

Από τα πιο σημαντικά πράγματα που έγιναν τον περασμένο αιώνα στο χωριό μας ήταν η κατασκευή του δημοτικού σχολείου.

Από το υστέρημα τους οι λεσπέρηδες και οι τσομπάνηδες της Σορωνής με προσωπική εργασία και αυτοφορολογία και χωρίς να έχουν βοήθεια ούτε… λιρέτα από την Ιταλική διοίκηση κατάφεραν να κατασκευάσουν ένα σύγχρονο και μεγάλο σχολείο, από τα καλύτερα στο νησί της Ρόδου εκείνα τα χρόνια.

Αποτελούσε διακαή πόθο η κατασκευή του σχολείου για αυτό και αγκαλιάστηκε από τους κατοίκους του χωριού με πρωτοφανή ομόνοια και σύμπνοια. Η κατασκευή του ξεκίνησε το 1923 και ολοκληρώθηκε το 1928.

Ιδιαίτερα γλαφυρά περιγράφει ο δάσκαλος Φώτης Κυπριώτης(στο βιβλίο του)το πώς ξεκίνησε η κατασκευή του σχολείου αναφέροντας τα εξής:

«Μιαν ανοιξιάτικη κυριακάτικη εξόρμηση του 1923, μετά την απόλυση της εκκλησίας.

Ρασοφόροι και κοσμικοί, άνδρες και γυναίκες, νέοι, μεσόκοποι και γέροι, νεροκουβαλητές-λασπάδες-φτυαράδες-μπαζωτές-πελεκητές, κτίστες και καραβάνια από γαϊδαρομούλαρα και άλογα, ατέλειωτη αλυσίδα από το γιαπί μέχρι τη θάλασσα για το αμμοχάλικο και την αμμοληψία, όλα σ' ένα πολυσύνθετο, άρτια οργανωμένο κι αποδοτικό εργοτάξιο. Εμείς μικροί τότε 9-10 χρονών οι οδηγοί επί των μεταφορών. Ο Γιάννης του Καζαμία (Μουστουχά), ο Μαθιός του Θανάση (Χατζηγιώργη), ο Κιάνος (Σταυριανός) του Μιχ. Τουμάζου, το Τασί του Κ. Παπαμανώλη, ο Γιώργης του Κυριάκου (Μουστουχά), ο Γιάννης του Σουμαρά (Παπαστεργής, έπειτα γλύπτης), ο Νικόλας του Κ. Τουμάζου, ο Γιάννης ο Ασπάλαθος (Λαός), ο Νικόλας του Θεόση (Χατζηνικόλας) και πολλοί άλλοι. Χαρά μας η συμμετοχή στο χτίσιμο του νέου σχολειού που θα μας έπαιρνε από το ΝΑΡΘΗΚΑ της εκκλησίας με διπλούς επιτηρητές: τον αυστηρό αλλ' αποδοτικό δάσκαλο Γιάννη Μαλλιαράκη, και «το σοβαρό και πονεμένο ΕΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟ» που τοποθετημένος στο επάνω μέρος του τέμπλου έφθανε στο ίδιο ύψος με μας και παρακολουθούσε την Ελληνο-Χριστιανική μας προκοπή. Χαρά μας ακόμη γιατί μετά το ξεφόρτωμα, καβαλλάρηδες τώρα, ψυχαγωγούμασταν με τις αλογογαϊδουρομίες και κουντρεστέρναμε ποιος θα πάει πρώτος να φορτώσει, να μαρκάρει περισσότερα ταξίδια και να βγει ο πρώτος της ημέρας. Θυμούμαι που πάντα προηγείτο ο Νικόλας του Θεόση που ήταν ασυναγώνιστος με το κόκκινο αλογάκι του.

Τι μπορεί αλήθεια να κατορθώσει ο ΜΟΝΙΑΣΜΕΝΟΣ ΛΑΟΣ!! Με τη σπάνια αυτή ομοψυχία και συνεργατικότητα, στήθηκαν υπερυψωμένα τα θεμέλια του μεγαλεπίβολου κτιρίου, ασβεστοκτισμένα, στέρεα, αφού δεν υπήρχε το τσιμεντοκαλούπωμα όπως σήμερα. Το απόγευμα που σκολάσαμε, αφού ξοδεύτηκαν σχεδόν όλα τα οικοδομικά υπάρχοντα υλικά, διακρίναμε, καμαρώνοντάς τα, και με ξενάγηση από όποιους είχαν γνώσεις αρχι τεκτονικές, τις αίθουσες διδασκαλίας, το διάδρομο, το γραφείο, τη μεγάλη αίθουσα διαλέξεων και θεατρικών παραστάσεων. Τα πάντα έτοιμα για τη συνέχιση του κτισίματος του κύριου κορμού του. Και με τη σύμπνοια και τον ενθουσιασμό της Κοινότητας, θα αποπερατωνόταν το προορισμένο μελλοντικά και για Γυμνάσιο μεγάλο τούτο σχολείο, μέχρι το νέο σχολικό έτος.

Ήρθε όμως η κυβερνητική παρέμβαση να ανακόψει την πορεία των οικοδομικών εργασιών. Το σχέδιο δεν συμβάδιζε με το νέο Νόμο «περί σχολικών κτιρίων». Έπρεπε να διαμορφωθεί. Νέο στυλ οικοδομών, που αντικαθιστούσε με βαρύ όγκο, την καλαίσθητη αρχιτεκτονική ελληνική γραμμή, υποχρέωνε την εγκατάλειψη του αρχικού σχεδίου. Έπρεπε λοιπόν να γίνει σύνταξη νέας μελέτης, εκλογή νέου σχεδίου. Αρκετός χρόνος πέρασε μέχρι που να καταλήξουν στο τελικό σχέδιο, που επικράτησε στην εξωτερική εμφάνιση, να 'ναι σύμφωνο με τις προδιαγραφές και τα γούστα τους. Και όταν όλα τακτοποιήθηκαν, στο πέρασμα του χρόνου, παρουσιάσθηκε ένα νέο, εξίσου σοβαρό εμπόδιο: Η οικονομική κρίση που μάστιζε το νησί ήταν απελπιστική. Το σχολείο όμως έπρεπε «πάση θυσία» να προχωρήσει. Με δικές μας δυνάμεις. Ανεξάρτητοι, αδέσμευτοι. Πάρτηκαν σκληρές αποφάσεις. Χρειάστηκαν μεγάλες θυσίες. Ακόμη και αυτοφορολογία. Η κάτθε οικογένεια υποχρεωτικά έπρεπε να προσφέρει πεντακόσιες λιρέττες. Πέρα απ' αυτή, για να αντιμετωπισθεί το οικονομικό αδιέξοδο της ίδρυσης του νέου σχολείου, συστήθηκε Κεντρική Επιτροπή από Σορωνιάτες που διάμεναν στη Ρόδο (Μιχ. Αλμυρό γραμματέα της Μητρόπολης, Δημ. Δημητράκη, βιβλιοπώλη) που συνεργαζόταν με την τοπική (υποεπιτροπή), τους: Χατζητσαμπίκο, Απ. Μουστουχά, Μιχ. Ηλ. Σαββάκη..

Παραθέτω «την θερμοτάτην έκκλησιν προς εριτίμους» ιδιώτες και παράγοντες που καταφαίνεται το ευρύ ιδρυτικό φάσμα του νέου σχολείου. Οι εκκλήσεις-επιστολές στάλησαν και σε Δωδεκανήσιους της παροικίας μας στην Αλεξάνδρεια όπως προκύπτει από επίσημη αλληλογραφία.

Τελικά το 1928, όταν πια εμείς ήμασταν μαθητές Γυμνασίου, έγιναν τα εγκαίνια και πρωτολειτούργησε μέσα σε όνειρα και προοπτικές μεγαλεπήβολες το πολύπαθο τούτο σχολείο. Κανείς βέβαια τότε δε φανταζόταν ότι κάποτε το μεγαλόπρεπο σχολειό θα το διοικούσαν δάσκαλοι και καταστάσεις που μοναδικό τους σκοπό θα 'χαν το γλωσσικό και εθνικό αποπροσανατολισμό των παιδιών τους.»

Σ.Σ Οι φωτογραφίες του δημοτικού σχολείου είναι από παλαιότερη δημοσίευση στην Παλιά Σορωνή της Μαρίας Γραμματικού

Παρατίθεται η έκκληση της επιτροπής Σορωνιατών για την συγκέντρωση πόρων

Λουκάς Μαστής

Σχόλια.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΑΤΣΑΡΑΣ

Λουκά από δημοσίευμα της Ροδιακής τον Μάιο του 1922 φαίνεται πως και Αιγυπτιώτες βοήθησαν στο ξεκίνημα της ανέγερσης ανταποκρινόμενοι στις επιστολές που αναφέρεις

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ομάδα «Παλιά Σορωνή»:

https://www.facebook.com/groups/2637261696541637/posts/3437590723175393/

ΤΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΑΡΧΙΜΗΝΙΑΣ ΠΟΥ ΕΛΕΓΑΝ ΣΤΗ ΣΟΡΩΝΗ

Γράφει ο Λουκάς Μαστής

ΤΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΑΡΧΙΜΗΝΙΑΣ ΠΟΥ ΕΛΕΓΑΝ ΣΤΗ ΣΟΡΩΝΗ

Κάθε χωριό είχε τα δικά του παραδοσιακά κάλαντα. Μπορεί ο βασικός κορμός να ήταν ο ίδιος όμως υπήρχαν αρκετές διαφορές από χωριό σε χωριό που διαμορφώθηκαν από τις ιδιαίτερες συνθήκες και τις παραδόσεις κάθε τόπου.

Έτσι και τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς, που έλεγαν οι Σορωνιάτες όταν επισκεπτόταν τα σπίτια συγγενών και φίλων έχουν τα δικά τους ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που διαμορφώθηκαν από γενιά σε γενιά.

Τα κάλαντα που παρουσιάζουμε σήμερα τα έχει αφηγηθεί ο λαϊκός ποιητής της Σορωνής Μιχάλης Χατζηκυριαζής (Μέντος) και τα κατέγραψε το 1975 η φιλόλογος Κατερίνα Μικρομανώλη.

Στην φωτογραφία, που είναι από άλλη ανάρτηση, ο Μιχάλης Χατζηκυριαζής, ο Σωτήρης Κοντός(Σωτηράκι) και ο Μιχάλης Αυγουστής από τους καλαντιστές της Σορωνής

*********

Σχόλια

Νίκος Τζέλλος

Πολύ ωραία κάλαντα. Δυστυχώς τα εξίσου πολύ όμορφα αρχαγγελίτικα κάλαντα έχουν επισκιάσει όλα τα υπόλοιπα. Είναι αλήθεια ότι σχεδόν κάθε χωριό είχε τα δικά του, που στην ουσία ήταν ένας βασικός κορμός, ο οποίος με τα χρόνια και τις γενεές διαφοροποιούνταν στο κάθε χωριό. Σαν μουσικός έχω αναγνωρίσει 3 μουσικούς κορμούς. Οι 2 είναι αρχαιότεροι, πιθανότατα και μεσαιωνικοί (κάλαντα της αρχαγγέλου και κάλαντα του Λεσπέρη-τα αγροτικά που λέμε {τα Σορωνιάτικα ανήκουν σε αυτόν το κορμό}) και 1 νεότερο, που είναι τα πανελλήνια με μικρές μελωδικές παραλλαγές, ενώ τα λόγια είναι τα πατροπαράδοτα. Τα κάλαντα ήταν αφορμή γλεντιού για αιώνες, αφού οι καλαντιστάδες σε κάθε σπίτι που τα έλεγαν, έπιναν και χόρευαν. Θα ήταν σωστό οι Πολιτιστικοί των χωριών να οργανώνει τέτοιες δράσεις, όπως κάνουν οι παροικιακοί σύλλογοι στη Ρόδο (Ολυμπίτες, Κρητικοί κλπ).

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ομάδα «Παλιά Σορωνή»:

https://www.facebook.com/groups/2637261696541637/?multi_permalinks=3420810424853423&hoisted_section_header_type=recently_seen

Ξεχωριστές γεύσεις της Σορωνής αλλά και των περισσοτέρων χωριών της Ρόδου.

Γράφει ο Λουκάς Μαστής

ΠΟΨΗΜΑΤΑ, ΤΣΑΛΑΓΚΟΥΤΕΣ,ΠΕΤΙΜΕΖΙ, ΜΑΛΑΚΚΑ, ΜΙΣΟΚΟΦΤΗ ΚΑΙ ΠΑΣΤΑ.

Η φωτογραφία είναι από το παραδοσιακό σπίτι Σορωνής 

και δημοσιευτηκε από τον πολιτιστικό σύλλογογο "Αμπερνάλλι"

Ξεχωριστές γεύσεις της Σορωνής αλλά και των περισσοτέρων χωριών της Ρόδου. Ποψήματα, τσαλαγκούτες, πετιμέζι, μαλάκκα, μισοκοφτή και τόσα άλλα.

Οι μεγαλύτεροι από εμάς τα προλάβαμε και είχαμε την ευκαιρία να τα φάμε φτιαγμένα με τον παραδοσιακό τρόπο. Το πώς γινόταν έχει καταγραφεί σε μια αυθεντική μαρτυρία από την φιλόλογο Κατερίνα Μικρομανώλη μαζί με πολλά άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία Η μαρτυρία, για το πώς γινόταν αυτά τα φαγητά και εδέσματα είναι της Χριστίνας Μαρίνου που με δωρικό τρόπο και σε Σορωνιάτικη διάλεκτο περιγράφει πως γινόταν.

Αναφέρει λοιπόν τα εξής

Ποψήματα

Μαεύκκιουμε του καϊμάκκι του γαλάτου καμμιά δεκαρκιά ημέρες και ξυνίζου, ρίχτουμε και λίον άλας και ύστερο παίρνουμε τη τσούκα και βάλλουμε ντη στη φωτιά και ψήνουμε ντα ώσπου να καή ο τσίρος, ώσπου να κροκινίσου και είναιν έτοιμα τα ποψήματα και τα λείβκουμε στο ψωμί και τρώμέ ντα.

Κάνουμέ ντα και μ’ αυκκά αυγά). Σπας αυκκά ρίχτεις μέσα και ποψήματα, ταράσσεις τα και βάλλεις τας στο τηάνι να ψηχού.

Τσαλαγκούτες

Εβάλαμε σε μια τσανάκα αλεύρι, λίη πάστα, ένα κρομμί κομμένο και δυόσμο μέσα, άλας και τα νεκατεύκκαμε με νερό. Ύστερο με το κουτάλι επιάναμε τη ζύμη, ερρίχταμέ ντη στο τηάνι και τηανίζουμε.

Πετιμέζι

Επιάναμε μούστο και βάλαμε μια πασπάρα (πέτρα που θραύεται) και βάλλαμε ντη μέσα στο μούστο για να τραβήξη (δηλ. για φίλτρο) και φήναμε ντο μια βραδκυά. Την άλλη ημέρα εστρώναμε το μούστο με τουλουπάνι (=μαντήλι) και ψήναμε ντο. Εφτό ήτα το πετιμέζι.

Και το Σάββατο που ζυμώναμε εκάμναμε μαλάκκα, δηλαδή ζεστό ψωμί. Εκόβκιαμε μέσα σε μια τσανάκα, ερρίχταμε λάϊ και πετιμέζι και τρώαμέ ντα.

Μισοκοφτή μουσταλευριά)

Επιάναμε μούστο μέσα σ’ ένα τζέτζερι και βάλλαμε μια πασπάρα μέσα και την άλλην ημέρα εσιρώναμε ντο μ’ ένα τουλουπάνι και βάλλαμέ ντο στη φωτιά και ρίχτουμε αλεύρι και ψήνουνταν. Επερκενώναμε ντο στα πιάτα, εβάλλαμε κανέλλα εφήνουμε ντο να πήξη και έτοιμη η μισοκοφτή.

Πάστα σάλτσα)

Εμαεύκκιαμε τομάτες και κάμναμέ ντες βουνούς (=σωρούς) να λιαστού και ύστερο εβάλλαμέ ντες στο λινό και εμπαίναμε μέσα αξυπόλυτοι και πατούσαμέντες. Μπρος στο στόμα του λινού είχαμε ένα σιρωτήρι που κάτω το καζάνι κ’ έτρεχε το ζουμί και δίπλα είχαμε τα παστόπανα μέσα σ’ ένα λάκκο πλωμένα και ρίχταμε το ζουμί της τομάτας και σιά-σιά εσίρωνε. Είχαμε ένα κουτάλι και μαεύκκιαμε τη πάστα γύρου - γύρου που το παστόπανο ώσπου να σιρώση ούλη και ύστερο την εβάλαμε μέσα σε τσανάκες κ’ είχαμε λεσμένο άλας με το χερομύλι και λατίζουμε (=αλατίζουμε) ντη κ’ ήταν έτοιμη και βάλλαμε ντη στους γαζοτενεκκέες (=μεταλλικά δοχεία).

Λουκάς Μαστής

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ομάδα «Παλιά Σορωνή»: https://www.facebook.com/groups/2637261696541637/user/100002079812283/

Η ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΟΥ ΚΛΕΟΒΟΥΛΟΥ ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ ΤΟΝ ΑΠΡΙΛΗ ΤΟΥ 1945 ΛΙΓΕΣ ΜΕΡΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ

Γράφει ο Λουκάς Μαστής

Η ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΟΥ ΚΛΕΟΒΟΥΛΟΥ ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ ΤΟΝ ΑΠΡΙΛΗ ΤΟΥ 1945 ΛΙΓΕΣ ΜΕΡΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ

Ένα από τα τελευταία θύματα του 2ου Παγκοσμίου πολέμου ήταν ο Σορωνιάτης Κλεόβουλος Χατζηγεωργίου-Γεωργιάδης ο οποίος εκτελέστηκε από τους Γερμανούς, λίγες μέρες πριν την συνθηκολόγηση της Γερμανίας.

Όπως αναφέρει και στο ιστορικό ντοκιμαντέρ του ο Γιώργος Τζεδάκης( που το ανήρτησε χθες στην Παλιά Σορωνή) η εκτέλεση του Κλεόβουλου Χατζηγεωργίου έγινε τις τελευταίες μέρες του Απρίλη του 1945 λίγες μέρες πριν οι Γερμανοί παραδώσουν τα Δωδεκάνησα( η παράδοση έγινε στις 8 Μαίου)

Ο Κλεόβουλος Χατζηγεωργίου εκτελέστηκε στο στρατόπεδο- κολαστήριο της Μέγγαβλης λίγο πριν συμπληρώσει τα 32 του χρόνια. Ήταν εισπράκτορας της Ιταλικής εταιρείας λεωφορείων και ήταν μέλος της κατασκοπευτικής ομάδας Βρούχου- Κωσταρίδη που συγκέντρωνε και διαβίβαζε πληροφορίες στις Συμμαχικές δυνάμεις. Είχε αναπτύξει έντονη πατριωτική δράση σε συνεργασία με την ομάδα Βρούχου- Κωσταρίδη.

Συνελήφθη στις 9 Σεπτεμβρίου του 1944 και καταδικάστηκε σε κάθειρξη 10 ετών «δια το αδίκημα συνδρομής της υπηρεσίας πληροφοριών του εχθρού» από το Γερμανικό στρατοδικείο της Ρόδου. Συνελήφθη έξω από την εκκλησία της Φανερωμένης όπου κατέφυγε όταν αντιλήφθηκε ότι τον παρακολουθούσαν αλλά οι διώκτες του τον περίμεναν να βγει από την εκκλησία. Είχε προδοθεί όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια, όπως και τα άλλα μέλη της ομάδας από τον Ιταλό λοχία Οσβάλντο Ρεμμότι ο οποίος και αυτός παρά τις υποσχέσεις που του έδωσαν εκτελέστηκε στο τέλος.

Ο Κλεόβουλος δεν ήταν γραφτό όμως να ζήσει την απελευθέρωση της Δωδεκανήσου για την οποία αγωνίστηκε.

Επειδή κάποιοι κρατούμενοι κατάφεραν να δραπετεύσουν από το στρατόπεδο της Μέγγαβλης οι Γερμανοί εκτέλεσαν στην θέση τους άλλους μεταξύ των οποίων ήταν και Κλεόβουλος Χατζηγεωργίου.

Ας είναι αιωνία η μνήμη του

Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΟΔΙΚΕΙΟΥ

Η απόφαση του Γερμανικού Στρατοδικείου με αριθμό 211/1944 είναι, σε επικυρωμένη ιταλική μετάφραση, που την βρήκε στον φάκελο του Μιχάλη Βρούχου στα αρχεία της Ιταλικής Αστυνομίας τα οποία διατηρούνται στην Διεύθυνση Ασφαλείας, ο αείμνηστος Γιώργος Βρούχος είναι η παρακάτω:

Δικαστήριο της Μεραρχίας Εφόδου ΡΟΔΟΣ

Απόφαση ΙΙ αριθ. 211/1944

ΕΠΙΚΥΡΩΜΕΝΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ

Απόφαση

Στο όνομα του Γερμανικού Λαού

Στην ποινική δίκη κατά

1. ΚΩΣΤΑΡΙΔΗ Γεωργίου, κατοίκου Τριάντα, γεννηθέντος την 6.1.1915

2. ΒΡΟΥΧΟΥ Μιχαήλ, κατοίκου Τριάντα, γεννηθέντος την 3.10.1921

3. ΡΕΜΟΤΤΙ Οσβάλντο, προσχωρήσαντος μαχίμου, Λόχου Γραμμών Δωδεκανήσου, γεννηθέντος την 2.3.1922.

4. ΛΕΒΙΤΣ Τζιόρτζιο, προσχωρήσαντος μαχίμου, Λόχου Γραμμών Δωδεκανήσου, γεννηθέντος την 7.5.1922.

5. ΤΣΕΛΛΙΝΙ Φερντινάντο, προσχωρήσαντος βοηθητικών υπηρεσιών, Διοικήσεως Αεροδρομίων Δωδεκανήσου, γεννηθέντος την 25.1.1922.

6. ΔΕΝΔΡΙΝΟΥ Ιωάννου, εκ Ρόδου, γεννηθέντος την 31.1.1926.

7. ΓΕΡΟΝΤΑ Στεφάνου, εξ Αρχαγγέλου, γεννηθέντος την 2.6.1911.

8. ΚΑΖΟΥΛΛΗ Σταματίου, εκ Ρόδου-Ιξιάς, γεννηθέντος την 20.5.1923

9. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗ Δημητρίου, εκ Τριάντα, γεννηθέντος την 15.6.1920.

10. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ Κλεοβούλου εκ Σορωνής, γεννηθέντος την 1.5. 1913.

11. ΜΠΑΣΤΙΑΛΗ Χασάν από τα Κρητικά. γεννηθέντος την 15.4.1914.

12. ΜΠΑΛΛΗ Ευσταθίου εκ Μονολίθου, γεννηθέντος την 8.3.1914.

13. ΠΑΠΑΣΤΑΜΑΤΗ Δημητρίου, εκ Μονολίθου, γεννηθέντος την 11.1.1922.

14. ΜΠΑΛΛΗ Παναγή εκ Μονολίθου, γεννηθέντος την 3.1.1903.

15. ΣΕΙΤΗ Ιωάννου εκ....... γεννηθέντος την 4.3.1911

δια το αδίκημα συνδρομής της υπηρεσίας πληροφοριών του εχθρού, το Στρατοδικείο της Μεραρχίας Εφόδου Ρόδου, απεφάσισε:

Καταδικάζονται για συνδρομή προς την υπηρεσία πληροφοριών του εχθρού οι κατηγορούμενοι: Κωσταρίδης, Βρούχος, Ρεμόττι, Λέβιτς, Τσελλίνι, εις θάνατο

Οι κατηγορούμενοι: Δενδρινός, Γέροντας, Χατζηγεωργίου, εις δεκαετή κάθειρξη.

Οι κατηγορούμενοι: Καζούλλης, Παπασταμάτης, Κουντούρης, Μπάστιαλη, Μπάλλης Παναγής, Σείτης, κηρύσσονται αθώοι.

Ο κατηγορούμενος Μπάλλης Ευστάθιος καταδικάζεται για παράνομη οπλοκατοχή, σε πρόστιμο λιρεττών 24.000 (εικοσιτεσσάρων χιλιάδων) και αν δεν το πληρώσει, σε φυλάκιση δύο (2) ετών.

Επικυρώνεται το αντίγραφο και κηρύσσεται η εκτελεστότητα της καταδίκης.

Ο Προιστάμενος του Δικαστηρίου επεκύρωσε την απόφαση και διέταξε την εκτέλεση.

22 - 9 - 1944

Υπογραφή: Μπόλμαν

Επιθεωρητής Στρατιωτικής Δικαιοσύνης

Ο Μεταφράσας

Υπογραφή δυσανάγνωστη "

Λουκάς Μαστής

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ομάδα «Παλιά Σορωνή»:

https://www.facebook.com/groups/2637261696541637/user/100002079812283/

Μια αυθεντική μαρτυρία για το πως έζεχναν (όργωναν) τα χωράφια στη Σορωνή με τις αελιές

Γράφει ο Λουκάς Μαστής

Είναι πράγματι άκρως ενδιαφέρουσα η μαρτυρία που παρατίθεται για το πώς όργωναν τα χωράφια στη Σορωνή οι αγρότες πριν από μερικές δεκαετίες, πριν δηλαδή εμφανιστούν τα τρακτέρ.

Η μαρτυρία είναι του Σταμάτη Δημητρά και καταγράφηκε από τον γιό του Δημήτρη(Μίμη) Δημητρά, φιλόλογο στο πλαίσιο εργασίας που έκανε το 1968 ως φοιτητής για το πανεπιστήμιο Αθηνών.

Στην ίδια εργασία ο Μίμης Δημητράς( που είχα την τύχη να τον έχω καθηγητή στο Λύκειο Σορωνής) έχει καταγράψει πολλά και σημαντικά πράγματα για την ιστορία , τα ήθη και τα έθιμα της Σορωνής, με αυθεντικές μαρτυρίες κατοίκων του χωριού.

Μια τέτοια μαρτυρία είναι του Σταμάτη Δημητρά στην οποία αναφέρει τα εξής:

«Τώρα όποιος ακούει ότι εζέχναμεν (ωργώναμε) με τα βόδια, νομίζει πως είναι εύκολο πράγμα κι ότι αυτά μόλις εγεννιούνταν έξεραν πως να μπαίνουν στον ζυό. Εδώ δά είναι ο κόμπος (πρόβλημα). Τα ζά που εχρησιμοποιούσαμεν ήταν οι αελιές (αγελάδες) που έπρεπε να είναι ταισμένες καλά για να μπορούν να τραβούν το αλέτρι. Γι’ αυτό όταν εκόντευκιεν ο καιρός για ζέμα τις εφροντίζαμεν πιο πολύ. Μάλιστα και την νύκτα επααίναμεν και τις ερρίχναμεν φαί. Αυτό ήταν χόρτο για την ημέρα, ξερό που το μαευκουμε που το καλοκαίρι και ξερός καρπός για το βράυ, βίκος και ρόβι, αλεσμένα με το χερομύλι, για να μπορούν τα ζά να το τρώσι. Έτσι εδυνάμωναν για καλά κι όταν τα βγάλλαμε στο χωράφι ήταν ταυραντισμένα (ζωηρά εκ δυνάμεως).

Για να μπη η αελιά στον ζυό, έπρεπε να γένη ειδική προετοιμασία, προπόνηση. Τις βάλλαμεν στον ζυό και δίχως το άλετρο που πίσω, τις ελαλούσαμε μέσα στο χωράφι για να συνηθίσουν. Αυτό εγίνουνταν για καμιά δεκαριάν ημέρες πριν από το άρχισμα της σποράς. Έτσι εμάθαιναν μια για πάντα, να πααίνουν ίσια και να γυρίζουν ζερβά μα δεξιά όταν εχέλαμεν. Έπειτα αφού έζεχνες μιά-δυό χρονιές, οι αελιές ήταν πια ξεφτέρια. Όταν πάλαι επουλούσες το ζώο, έπρεπε το μικρό να το βάλης με το παληό, για να συνηθίση.

Έτσι εν έβρισκες αντίσταση και καθυστέρηση στην γουλειά σου. Ακόμα έπρεπε να μάχουν να έρχονται γεμένες πίσω που τον γάδαρο για το μουλάρι, για να τις πααίνουμε στο χωράφι. Πρέπει δε να ξέρης πως υπήρχαν και αελιές, που μόνες τους εκλουφούσαν (ακολουθούσαν), για επααίναμεν για ερχούμασταν που το χωράφι λυτές, χωρίς σχοινιά, αλλά με τα μουστούχια στην μούρη.

Αλλά για να σπείρης με σιουριά και να μή φοάσαι το κακό μάτι, να σε ματιάσουν τα ζά, τα έβαλλες στα κούτουλά τους φυλαχτό, γαλανό μ’ ένα σταυρό στη μέση. Έτσι πια έτοιμος επάαινες για το χωράφι προσκυνώντας.

Ο σπόρος ετοιμάζουνταν στο σπίτι από τις νοικοκυρές. Βέβαια εξεχωρίζαμεν από το αλώνι τον καλό σπόρο και τον εφυλάσσαμεν για τη σπορά. Αλλά έπρεπε να ξανακαχεριστή και πάλαι, γιατί στην αποθήκη εμπόριεν να έχουν χαλάσει μερικά κουνιά και δεν έπρεπε ο σπόρος να έχη μέσα ούτε το παραμικρό χαλασμένο.

Εκείνην την ημέρα, κανένας εν έμπαινε μέσα στο σπίτι εξόν από τα άτομα της οικογένειας. Αν λάχαινε να περάση κανένας από όξω, έπρεπε να ευχηστή και να πη “ώρες καλές” και οι νοικοκυρές να τον πουν “να είσαι καλά”. Έτσι αφού ο σπόρος ήταν έτοιμος ήταν έτοιμος μέσα στο τσουβάλι, τον φορτώναμεν στον γάδαρο και μαζί με τα ζά, ετραβούσαμε για το χωράφι. Όταν φτάναμεν εξεφορτώναμεν τα μπράτη (αποσκευαί) από το γάδαρο. Έπειτα φτιάχναμε το σακκί, το ... δηλαδή που έμπαινεν ο σπόρος και να τον σπείρουμε, που δεν ήταν παρά σακκούλα γεμένη μπροστά για να κρεμιέται στο(ν) ώμο.

Ύστερα εκάμναμεν τον σταυρόν μας, γυρίζοντας ανατολικά και ετακτοποιούσαμεν τα ζά στο άλετρο. Ετραβούσαμε τότε μια αυλακιά 5-6 μέτρα λοξά κι έπειτα αρχίζαμε τη σπορά σ’ αυτά τα 5-6 μέτρα μπρος πρώτα και ύστερα πίσω για να μην πομείνη μέρος χωρίς σπόρο. Τότε πια ... το ζέμα (όργωμα). Αυτό εγίνουνταν με ευθείες αυλακιές τη μια κοντά στην άλλη δηλαδή έτσι τα ζά που ήταν γεμένα από τα κούτουλα με σχοινιά που τα κρατούσαμεν γεμένα στην χερόλαη, τα επααίναμεν, όπου τα λαλούσαμε. Στις στροφές εγίνουνταν ένα παράξενο πράμα όταν έχελες να στρίψης δεξιά έπρεπε να τραβήξης το σχοινί αριστερά και το βόι εγύριζεν μόνον του δεξιά ειδεμή εν εγύριζαν όπως αλλιώς κι αν τα τραβούσες. Το ίδιο εγένουνταν και όταν επρόκειτο για τα ζερβά.

Έτσι εζέχνουνταν το χωράφι λίο-λίο, αφού όπως σε είπα το χωρίζαμε σε αυλακιές. Όταν έπιανες να σπείρης, τα ζά εξεκουράζουνταν, το ίδιο και το μεσημέρι που καχίζαμε να φάμε. Το απόγευμα, όταν πια άρχιζε να βαστά ο ήλιος, τα εβγάλλαμεν από τον ζυό και εφεύκιαμεν το άλετρο το φίναμεν εκιά για την άλλην ημέρα, γιατί όταν το χωράφι ήταν μιάλο εν ετελείωνε μονημερίς. Έτσι εγίνουνταν μέχρι που να τελειώσουμε. Ύστερα πιο ελαμέναμεν τις βροχές για να ποτίσουν τα σπαρμένα μας.

Ξέχασα να σε πω, πως όταν τελείωνε το ζέμα, η γυναίκα έπρεπε το βράυ να κάμη τηανίτες και να φάη ούλη η φαμίλια.

Όταν πια νεμούσε (φύτρωνε) το σιτάρι και ερρίζωνε κάπως, αρχίζαμε το ξεχορτάρισμα με μεγάλη προσοχή για να μην καταστρέφουμε το σιτάρι. Έτσι με τις βροχές του Γενάρη και του Φλιάρη και με του Μάρτη τα 2 νερά και το ένα του Απρίλη, τα σπαρτά εγένοντο όπως έπρεπε και η σοδειά ήταν καλή. Υπάρχει μια παροιμία που λέει: «Αν κάμη ο Μάρτης 2 νερά και ο Απρίλης άλλο ένα χαρά στον γεωργό πούχει πολλά σπαρμένα». Τον Ιούνη πια άρχιζε το θέρος που βαστούσε ούλον τον μήνα.»

Λουκάς Μαστής

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ομάδα «Παλιά Σορωνή»:

https://www.facebook.com/groups/2637261696541637/posts/3181071628827305/

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΤΩΝ ΜΑΣΤΟΡΩΝ ΤΗΣ ΣΟΡΩΝΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ

Γράφει ο Λουκάς Μαστής

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΤΩΝ ΜΑΣΤΟΡΩΝ ΤΗΣ ΣΟΡΩΝΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ

Πέραν της γεωργίας και της κτηνοτροφίας που ήταν οι δυο βασικοί τομείς απασχόλησης των κατοίκων της Σορωνής τους περασμένους αιώνες υπήρχε ακόμα ένας κλάδος στον οποίο βιοπορίστηκαν με επιτυχία οι άνδρες του χωριού. Επρόκειτο για τον κλάδο της οικοδομής, στον οποίο ασχολήθηκαν πολλοί Σορωνιάτες.

Αρκετοί εξ αυτών ήταν πράγματι καλοί μαστόροι(κτίστες κυρίως) και εξασκούσαν το επάγγελμα τους, στις απέναντι Μικρασιατικές ακτές ( στην Ανατολή όπως έλεγαν) όπου πήγαιναν και έμεναν επί μήνες.

Για την εποχή αυτή, επί Τουρκοκρατίας, μου έλεγε ιστορίες , πάντα με νοσταλγία, ο πάππους μου Λούκας Μαστής, αφού κι αυτός μαζί με τον πατέρα του και τα αδέλφια του είχε πάει πολλές χρονιές στην Ανατολή εργαζόμενος κυρίως ως κτίστης.

Πολλοί πράγματι Σορωνιάτες, αναγκαζόταν να μεταναστεύσουν στην Ανατολή εργαζόμενοι επί μήνες και επιστρέφοντας πάλι στο χωριό για να δρομολογήσουν τις αγροτικές εργασίες

Ιδιαίτερα εύστοχα παρουσιάζει το θέμα μαρτυρία του Σταύρου Γ. Παπαστεργή( Σταυριανάκι) η οποία καταγράφηκε από τον φιλόλογο Δημήτρη Δημητρά σε μια εξαιρετική εργασία που έκανε ως φοιτητής στην οποία αναφέρονται πολλά και σημαντικά στοιχεία για την ιστορία της Σορωνής, τα ήθη, τα έθιμα , τις παραδόσεις και άλλα.

Αναφέρει λοιπόν το Σταυριανάκι τα εξής:

«Οι γικοί μας πατεράδες όταν ήσαν εβά ακόμα οι Τούρκοι, αφού έκαμναν τις γουλειές τους, δηλαδή τις σπορές τους, έφευκιαν κατά τα τέλη του Γενάρη και επάαιναν στην Ανατολή (Τουρκία) για να εργαστούν σαν μάστορες, χτίστες άλλοι. Άλλοι σαν παραγωγοί για σαν δούλοι. Εκεί εκάχιζαν έξι μήνες και όταν επερνούσεν το χέρος, έρχουνταν, εχέριζαν, εφύτευκιαν, έσπερναν ξανά και πάλαι έφευκιαν όσο μπορούσαν και ζούσαν πιο άνετα»

Και από άλλα χωριά του νησιού υπήρξε μετανάστευση μαστόρων για ορισμένους μήνες προς τα απέναντι μικρασιατικά παράλια (ή της «Ανατολής» κατά τους Ρόδιους) η οποία διευκολύνθηκε πέραν των προαναφερθέντων κοινωνικών δεσμών και λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας των δυο περιοχών. Ακόμη και μετά την αλλαγή καθεστώτος του νησιού από τουρκική σε ιταλική κατοχή, το 1912, ήταν προτιμότερη η επιλογή της «τουρκοκρατούμενης» Μικράς Ασίας έναντι άλλων χωρών (π.χ. της Δυτικής Ευρώπης και της Αμερικής) ως τόπος εποχιακής μετανάστευσης.

Πολλοί Ρόδιοι εργάζονταν το καλοκαίρι σε οικοδομικές εργασίες στην Τουρκία και τον χειμώνα στα χωράφια τους, στα χωριά της Ρόδου. Η περίοδος παραμονής στην «Ανατολή» ξεκινούσε το Πάσχα και τελείωνε κατά τα τέλη του Οκτωβρίου με την επιστροφή τους. Δύο «εορτές ορόσημα», του Άϊ Γιώργη και του Άϊ Δημήτρη, οριοθετούν την διάρκεια της παραμονής στην Μικρά Ασία (Ανδρουλάκη, 2012). Σύμφωνα με την Ανδρουλάκη(2012), τα δύο αυτά χρονικά ορόσημα διαιρούσαν τον ετήσιο κύκλο σε δύο εξάμηνα και στην πορεία «ενσωματώθηκαν στη βιοφιλοσοφία των αγροτικών πληθυσμών ως πυλώνες της δραστηριότητας τους». Ιστορικές αναφορές στην περιοδική μετανάστευση υπάρχουν επίσης και στο βιβλίο «Ιστορία της Ρόδου από τους προϊστορικούς χρόνους έως την Ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου» του Χ. Παπαχριστοδούλου: «Στην εποχή της τουρκοκρατίας ο εργατικός κόσμος, οι οικοδόμοι και άλλοι τεχνίτες που αποτελούσαν «τη μαστοράτζα» της Ρόδου, κατέφευγαν στη Μικράσία, έμεναν λίγο καιρό για εργασία και γύριζαν έπειτα στην πατρίδα τους για να επιδοθούν στις ατομικές τους εργασίες» (Παπαχριστοδούλου,1994, σελ. 27).

Κυριότερα σχόλια μελών της Ομάδας:

· Γιάννης Μαρίνος

Διαχειριστής

Ειδικός ομάδας

Λουκάς Μαστής πριν μερικές μέρες συζητούσα με τον Μίμη την ανάγκη λήψης αντιγράφου από την Φιλοσοφική σχολή, της συγκεκριμένης εργασίας του. Να υποθέσω ότι κατάφερες να την πάρεις; Οι εργασίες αυτές, γιατί υπάρχουν κι άλλες 3 τουλάχιστον της ίδιας περίπου χρονικής περιόδου, είναι ιδιαίτερα σημαντικές και πρέπει να γίνουν κτήμα όλων. Νομίζω ότι πρέπει να βρούμε τρόπο να τις πάρουμε (μια βρίσκεται στα χέρια μου) προκειμένου όλες μαζί να εκδοθούν και να γίνουν κτήμα όλων των Σορωνιατών και όχι μόνο. Τρόπος χρηματοδότησης για το εγχείρημα αυτό υπάρχει.

· Λουκάς Μαστής

Συντάκτης

Όντως. Έχω του Μιμη και της Κατερίνας Μικρομανώλη. Υπάρχουν ακόμα του Στεφανή Μπονιάτη και του Κώστα Πρώτου καθώς επίσης και της Πολυξένης Λάμπρου. Καθε μια από μονη της και όλες μαζί αποτελούν την ιστορία της Σορωνής με εντυπωσιακές μαρτυρίες και στοιχεία

· Γιάννης Μαρίνος

Διαχειριστής

Ειδικός ομάδας

· Λουκάς Μαστής ακριβώς γι'αυτό και πρέπει να τις μαζέψουμε όλες και να τις εκδώσουμε όπως προείπα. Δηλώνω διαθέσιμος για το εγχείρημα.

κωστας μπονιατης

Η συνέντευξη του Δημήτρη απ'τον μπάρμπα Σταυριανάκι πρέπει να είναι στις αρχές του 70 καί είναι εντυπωσιακό το πόσο εξελίχθηκε η ομιλία μας.

· Λουκάς Μαστής

Συντάκτης

Πράγματι. είναι το 1968

Λουκάς Μαστής

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ομάδα «Παλιά Σορωνή»:

https://www.facebook.com/groups/2637261696541637/posts/3122036178064184/

Ο ΑΠΟΚΕΦΑΛΙΣΜΟΣ ΕΝΟΣ ΣΟΡΩΝΙΑΤΗ ΠΑΠΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΔΙΟΤΙ ΔΕΝ ΣΥΝΕΜΟΡΦΩΘΗ ΠΡΟΣ ΤΑΣ ΥΠΟΔΕΙΞΕΙΣ

Γράφει ο Λουκάς Μαστής

Ο ΑΠΟΚΕΦΑΛΙΣΜΟΣ ΕΝΟΣ ΣΟΡΩΝΙΑΤΗ ΠΑΠΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΔΙΟΤΙ ΔΕΝ ΣΥΝΕΜΟΡΦΩΘΗ ΠΡΟΣ ΤΑΣ ΥΠΟΔΕΙΞΕΙΣ

Άγνωστη για τους περισσότερους είναι η ιστορία ενός παπά από την Σορωνή που αποκεφαλίστηκε από τους Τούρκους στις αρχές του περασμένου αιώνα επειδή ευρισκόμενο στην Τουρκία για εργασία, λειτουργούσε σε εκκλησίες!

Πρόκειται για την ιστορία του παπά- Κυριαζή ο οποίος ήταν Σορωνιάτης και ήταν παντρεμένος στις Φάνες. Την ιστορία την διάβασα για πρώτη φορά στην ιδιαίτερα αξιόλο9γη εργασία «Φάνες Ρόδου: μια λαϊκή αφηγηματική κοινότητα (μέσα 20ου – αρχές 21ου αι.)» της κ. Μαρίνας Δεληγιάννη που πρόκειται για μια σημαντική εργασία με πληθώρα λαογραφικών και ιστορικών στοιχείων της περιοχής μας.

Στο πλαίσιο της εργασίας αυτής καταγράφεται η μαρτυρία της Ελευθερίας Κυριατσούλη για τον αποκεφαλισμό του παπα- Κυριαζή. Αναφέρει λοιπόν η κ. Κυριατσούλη τα εξής:

«…Στην Ανατολή είχε πάει ο παππούς μου353 κατά το 1910, όταν ήταν λεύτερος, για να δουλέψει. Έτσι, τα βράδια μου διηγιότανε ιστορίες από την Ανατολή και τους κατοίκους της. Ακόμα και ένας παπάς χωριανός μας είχε πάει να δουλέψει εκεί για να ζήσει την οικογένειά του. Τότε οι παπάδες δεν είχαν μισθό. Μετά τη δουλειά, τα βράδια πήγαινε συχνά και λειτουργούσε σε εκκλησίες. Κάποιος Τούρκος τον προειδοποίησε να μην πηγαίνει να λειτουργεί. Ο παπα Κυριαζής δεν τον άκουσε και ο Τούρκος έβαλε «τα ζεϊπέκια του», (τους παλληκαράδες του) και τον αποκεφάλισαν. Όταν ήρθε «το χαπάρι», δηλαδή η είδηση του θανάτου του στο χωριό, τότε ο κουνιάδος του, ο Γιάννης ο Μαστρογιαννάκης, επήγε στη Ρόδο και πήρε άδεια από το Δεσπότη Απόστολον τον Α΄, για να φέρει το λείψανό του στον τόπο μας και να τον θάψουν. Έτσι κι έγινε.»

Η ίδια προσθέτει τα εξής:

«Ο παπακυριαζής το 1910 – 1920 επήγε στην Ανατολή να δουλέψει. Ήτανε από τη Σορωνή και ήταν και παπάς στις Φάνες, γιατί η παπαδιά ήταν Φανενή, η καταγωγή της ήταν από την οικογένεια Μαστρογιαννάκη. Ο παπάς λειτουργούσε σε εκκλησίες τη νύχτα, ενώ οι Τούρκοι του το είχαν απαγορεύσει, γι’ αυτό και στον σκότωσαν. Ο Γιάννης Μαστρογιαννάκης επήγε στην Ανατολή και μετέφερε (από εκεί) τη σωρό του».

Λουκάς Μαστής

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ομάδα «Παλιά Σορωνή»:

https://www.facebook.com/groups/2637261696541637/posts/3101509306783538/

Η Παναγία Καθολική της Σορωνής.

Γράφει ο Λουκάς Μπονιάτης

Η Παναγία Καθολική της Σορωνής.

Από τις μεγαλύτερες εορτές της Ορθοδοξίας είναι η κοίμηση της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου, με πολλές εκκλησίες στην Ρόδο να είναι αφιερωμένες σε αυτό το γεγονός. Ιδιαίτερη θέση στη Ρόδο έχει ο εορτασμός της Παναγίας Καθολικής στην Κρεμαστή. Επίσης είναι γνωστή και η εκκλησία της Παναγίας Καθολικής στα Αφάντου. Λιγότερο γνωστές είναι η Καθολική της Κατταβιάς του 10ου αιώνα που λειτουργεί ως εκκλησία κοιμητηρίου και το μοναστήρι της Καθολικής στην Λάρδο του 15ου αιώνα.

Σύμφωνα όμως με την προφορική παράδοση, υπήρξε μεγάλος ναός αφιερωμένος στην Παναγία Καθολική και στην Σορωνή. Ο ναός βρίσκονταν μεταξύ του νέου σταδίου του Αγίου Σουλά <Γιάννης Πρώτος> και του άνω Αι Γιώργη.

Από αφηγήσεις των αείμνηστων Σταυριανού Παπαστεργή (Σταυριανάκι) και Σταυριανού Ρεουλλά, εκεί υπήρχε μεγάλος ναός, και μάλιστα υπήρχαν και κατακόμβες τα πρώτα χριστιανικά χρόνια. Αν αναλογιστούμε τη ιστορία της επίσκεψης στον χώρο του Αποστόλου Σίλα και στην συγκρότηση εκκλησίας από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια στην περιοχή αυτή, τότε η παράδοση για κατακόμβες στους μετέπειτα ρωμαϊκούς διωγμούς έχει βάση. Στη θέση εκείνη που υπήρχαν οι κατακόμβες, ανεγέρθηκε έπειτα παλαιοχριστιανική εκκλησία και αργότερα μεγαλύτερος ναός του οποίου τα θεμέλια υπάρχουν έως σήμερα.

Όλο το χρήσιμο υλικό από τα ερείπια, μεταφέρθηκε στην οικοδόμηση της εκκλησίας του Αγίου Λουκά στο χωριό. Μάλιστα απ ότι λέγεται, τα μαρμάρινα σκαλοπάτια που υπάρχουν μπροστά από το τέμπλο του ναού, προέρχονται από την Παναγία Καθολική.

Σύμφωνα με την παράδοση, τριγύρω στην περιοχή υπήρχαν διάφοροι οικισμοί και ο ναός της Παναγίας Καθολικής ήταν η κεντρική τους εκκλησία. Το καμπαναριό δε του ναού, δεν ήταν δίπλα στην εκκλησία, αλλά σε έναν λόφο απέναντι από τον χείμαρρο που κατεβαίνει από τον Μόη, που μέχρι σήμερα λέγετε Σωμαντήρα από τη λέξη σήμαντρο - κωδωνοστάσιο. Την καμπάνα την τοποθέτησαν εκεί για να ακούγεται καλύτερα στη γύρω περιοχή με τους οικισμούς.

Το μεγάλο αυτό κτήμα ήταν της εκκλησίας αλλά πουλήθηκε πριν αρκετές δεκαετίες για να υπάρξουν έσοδα για την συντήρηση του ναού του χωριού. Γύρω στο 1997 είχαν γίνει κάποιες ανασκαφές και εμφανίστηκαν τα θεμέλια του ναού. Μετά την σύντομη ανασκαφή, τα ευρήματα ξανά μπαζώθηκαν. Η μαρμάρινη κολόνα που υπάρχει στο κιόσκι του Αγίου Σουλά, προέρχονταν από αυτή την σύντομη ανασκαφή.

Μαντινάδες που έμειναν από την εποχή που υπήρχε η εκκλησία της Παναγίας Καθολικής και μέσα από αυτές φανερώνεται η εκτίμηση του κόσμου προς αυτή, καθώς και η μεγαλοπρέπεια της είναι οι παρακάτω:

Ω Παναγιά Καθολική και Παναγιά Ελεούσα,

την κόρη οπού γαπώ να μου την ευλοούσα.

Ω Παναγιά Καθολική με τ’ασημένιο χέρι,

γλέπε τα μαντράκια μου χειμώνα καλοκαίρι.

Ω Παναγιά Καθολική με τα εκατό καντήλια,

φύλαγε την αγάπη μου να σου τα κάνω χίλια.

Ω Παναγιά Καθολική, Σταυρέ μου Πολλωνιάτη,

βλέπε την αγάπη μου να μην την πιάνει μάτι.

Στην πρώτη μαντινάδα μάλιστα, φαίνεται η ευλάβεια που υπήρχε στην Παναγιά Καθολική και στην Παναγιά Ελεούσα από το γειτονικό χωριό Διμυλιά (από την οποία πήρε το όνομα του ο οικισμός Ελεούσα), οι οποίες απέχουν έξι χιλιόμετρα μεταξύ τους.

Φωτογραφίες:

-Η μαρμάρινη κολόνα που υπάρχει στο κιόσκι του Αγίου Σουλά.

-Τα μαρμάρινα σκαλοπάτια μπροστά από το τέμπλο της εκκλησίας Σορωνής.

-Με κίτρινο πλαίσιο εκεί που βρίσκονταν η Παναγία Καθολική. 1- Άγιος Σουλάς. 2 - Άγιος Γιώργης. 3 - Το ύψωμα Σωμαντήρα όπου υπήρχε η καμπάνα.

-Φωτογραφία από την ανασκαφή όπου φαίνονται τα θεμέλια.

-Η Παναγιά Ελεούσα, εικόνα της γιαγιάς μου Ελένης Δημητρά - Κάκρη, την οποία της προίκισε ο πατέρας της παπά Νικόλας Κάκρης, του οποίου την προίκισαν οι γονείς του.

Λουκάς Μπονιάτης

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ομάδα «Παλιά Σορωνή»: https://www.facebook.com/groups/2637261696541637?multi_permalinks=3026557057612097&hoisted_section_header_type=recently_seen

ΜΑΡΙΚΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ: ΜΙΑ ΞΕΧΩΡΙΣΤΗ ΓΥΜΝΑΣΙΑΡΧΗΣ ΠΟΥ ΑΓΑΠΟΥΣΕ ΤΗΝ ΣΟΡΩΝΗ

Γράφει ο Λουκάς Μαστής

ΜΑΡΙΚΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ: ΜΙΑ ΞΕΧΩΡΙΣΤΗ ΓΥΜΝΑΣΙΑΡΧΗΣ 

ΠΟΥ ΑΓΑΠΟΥΣΕ ΤΗΝ ΣΟΡΩΝΗ

Έφυγε αυτές τις μέρες για το μεγάλο ταξίδι η Μαρίκα Καραγιάννη – Μαρμαροκόπου μία εκπαιδευτικός που είχε ιδιαίτερη αγάπη και σχέσεις με το χωριό μας.

Όσοι την έζησαν, την δεκαετία του 1970 θα ξέρουν ότι το γυμνάσιο Σορωνής χρωστά την ύπαρξη του στην Μαρίκα. Αυτή ήταν που με πείσμα ,πάθος και αγάπη κατάφερε να στήσει το γυμνάσιο σε καιρούς ιδιαίτερα δύσκολους. Δεν είναι υπερβολή να πει κανείς ότι η Μαρίκα Καραγιάννη ήταν αυτή που πήρε στις πλάτες της την λειτουργία του γυμνασίου κινητοποιώντας τους πάντες.

Ήταν μια γυμνασιάρχης πέρα από τους τύπους και τις εγκυκλίους.

Αγκάλιασε από την πρώτη στιγμή το όραμα της Σορωνής να αποκτήσει γυμνάσιο και πάλεψε για αυτό συμβάλλοντας ουσιαστικά αρχικά στην λειτουργία του σχολείου, μετά στην κατασκευή της νέας πτέρυγας και μετά στην κατασκευή του νέου γυμνασίου και Λυκείου.

Η Σορωνή της χρωστά πολλά για αυτό άλλωστε ήταν ιδιαίτερα αγαπητή στους κατοίκους του χωριού έχοντας διατηρήσεις σχέσεις και φιλίες μέχρι και πρόσφατα. Στην πράξη και το είχε δείξει πολλές φορές θεωρούσε την Σορωνή σαν τον τρίτο χωριό της μετά την Θολό και τα Αφάντου απόπου καταγόταν οι γονείς της.

Αυτοί πάντως που είχαν βρει τον … «μπελά» τους με την Μαρίκα ήταν οι μαθητές διότι δεν τα έβγαζαν εύκολα πέρα μαζί της. Όλοι όσοι περάσαμε από τα θρανία εκείνης της εποχής έχουμε να θυμόμαστε δεκάδες ιστορίες με την Μαρίκα, με νοσταλγία και με αγάπη.

ΤΟ 1977 μαθητές της Τρίτης Γυμνασίου θελήσαμε να πάμε στη Ρόδο για να παρακολουθήσουμε τους μαθητικούς αγώνες αλλά …δεν μας έδινε άδεια η κ. Καραγιάννη. Οι πιο τολμηροί από εμάς , την κοπανήσαμε και μπήκαμε στο λεωφορείο μόλις αυτό σταμάτησε σίγουροι ότι τα καταφέραμε. Υπολογίζαμε όμως χωρίς την Μαρίκα, η οποία μόλις πήρε χαμπάρι τι έγινε, και ενώ το λεωφορείο είχε ξεκινήσει, πετάχτηκε στο δρόμο, μπήκε μπροστά και ανάγκασε τον οδηγό να σταματήσει. Στην συνέχεια ανέβηκε πάνω στο λεωφορείο και μας κατέβασε κάτω ένα- ένα με τον ανάλογο εξάψαλμο!

Μερικά χρόνια αργότερα στο Λύκειο πια, μια ομάδα από τους μαθητές της τρίτης Λυκείου( εγώ ο Μανώλης ο Μπονιάτης, ο Τάσος Γ. Μαστής και άλλοι από τα άλλα χωριά) αποφασίσαμε να κάνουμε σκασιαρχείο αλλά …δεν είχαμε που να πάμε. Στα καφενεία δεν υπήρχε περίπτωση, οπότε πήραμε το δρόμο και φτάσαμε στην Λοίζα όπου βρήκαμε τον ξάδελφο μου τον Ηλία τον Μαστή να ποτίζει την ογγιά. Την αράξαμε εκεί, κάτω από τον ίσκιο μιας μεγάλης συκιάς με σπαστούς καφέδες και τσιγάρα σίγουροι ότι δεν θα μας έβρισκε κανένας. Ελά όμως που μας βρήκε η Μαρίκα! Έπιασε τον δρόμο όταν ανακάλυψε την κοπάνα και μας ανακάλυψε αναγκάζοντας μας να γυρίσουμε στο σχολείο. Πως Μας βρήκες κυρία? Τόλμησα να την ρωτήσω. Από το ντουμάνι τον καπνό που έβγαινε από την συκιά κατάλαβα ότι ήσασταν εσείς μου είπε.

Όλοι πάντως οι μαθητές της θα την θυμούνται με αγάπη

Η φιλόλογος Μαρίκα Καραγιάννη - Μαρμαροκόπου, μια εκπαιδευτικός που σηματοδότησε με τη δράση της, τα εκπαιδευτικά δεδομένα στο νησί της Ρόδου για πολλές δεκαετίες, έχοντας να επιδείξει παράλληλα πλούσια κοινωνική και συγγραφική δραστηριότητα. Εφυγε από την ζωή την περασμένη εβδομάδα

«Ήταν ένας υπέροχος και χρήσιμος άνθρωπος, πληθωρική και αγαπημένη, μια εξαιρετική καθηγήτρια. Είναι μια απώλεια για τα ελληνικά γράμματα και τη λαογραφία του τόπου μας", αναφέρει ο κ. Κώστας Σκανδαλίδης.

Η Μαρίκα Καραγιάννη-Μαρμαροκόπου γεννήθηκε στο χωριό της Ρόδου «Θεολόγος» το 1935, τελείωσε το Καζούλλειο το 1953 και πήρε το πτυχίο της το 1958 από το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Διορίστηκε στη μέση εκπαίδευση το 1959 και υπηρέτησε με ιδιαίτερη επιτυχία στα γυμνάσια και τα λύκεια της Δωδεκανήσου.

Η κηδεία της θα γίνει σήμερα, Τετάρτη στις 6 μ.μ. από τον Ιερό Ναό Αγίου Σπυρίδωνος Θεολόγου. H Mαρία Καραγιάννη-Μαρμαροκόπου γεννήθηκε στο χωριό της μάνας της, στη Θολό (Θεολόγο) Ρόδου το Γενάρη του 1935. Σε ηλικία 3 χρονών μετακόμισε με την οικογένειά της στο χωριό του πατέρα της, στ’ Αφάντου της Ρόδου. Πρωτοπήγε σχολείο επί Ιταλοκρατίας στο Δημοτικό Σχολείο Αφάντου, αλλά τελείωσε το Δημοτικό Σχολείο Θολού στα 1947. Τελείωσε το «Καζούλλειο Γυμνάσιο Θηλέων» Ρόδου το 1953 και γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, τμήμα Κλασικής Φιλολογίας, απ’ όπου πήρε το πτυχίο της το 1958.

Διορίζεται καθηγήτρια στη Μέση Εκπαίδευση το 1959 και διδάσκει αρχικά στο τότε ακόμη τριτάξιο Γυμνάσιο Αρχαγγέλου και στη συνέχεια στο Καζούλλειο Γυμνάσιο Θηλέων Ρόδου. Στα 1963-1965 με απόσταση δίδαξε την ελληνική γλώσσα στο Ελληνικό Σχολείο του Gary, Indiana, στις ΗΠΑ καθώς και στα 1968-1970. Το σχολικό έτος 1970-1971 επέστρεψε οριστικά στην οργανική της θέση στο Καζούλλειο Γυμνάσιο.

Όταν προήχθη στον βαθμό του βοηθού Γυμνασιάρχη το 1973, μετατέθηκε στο Οικονομικό Γυμνάσιο Ρόδου, όπου όμως δεν πρόλαβε να διδάξει, γιατί αποσπάστηκε αμέσως στο τριτάξιο Γυμνάσιο Σορωνής Ρόδου, που μόλις τότε είχε ιδρυθεί. Της ανατέθηκε η οργάνωση της λειτουργίας του και η Διεύθυνσή του. Στη θέση αυτή έμεινε μέχρι το φθινόπωρο του 1989, οπότε συνταξιοδοτήθηκε και αποχώρησε από την υπηρεσία, αφού στο μεταξύ πήρε το βαθμό του Γυμνασιάρχη. Διέμενε στον Θεολόγο με την οικογένειά της, τον άνδρα της Γιάννη Μαρμαροκόπο και τα τρία παιδιά τους.

Λουκάς Μαστής

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ομάδα «Παλιά Σορωνή»: https://www.facebook.com/groups/2637261696541637?multi_permalinks=3017885855145884&hoisted_section_header_type=recently_seen

Μάιος του 1912: ΚΑΙ ΣΟΡΩΝΙΑΤΕΣ ΔΕΚΑΤΡΕΙΣ ΠΙΑΝΟΥΣΙ ΤΑ ΜΟΥΛΑΡΙΑ…

Γράφει ο Λουκάς Μαστής

ΚΑΙ ΣΟΡΩΝΙΑΤΕΣ ΔΕΚΑΤΡΕΙΣ ΠΙΑΝΟΥΣΙ ΤΑ ΜΟΥΛΑΡΙΑ….

( Η φωτογραφία είναι από το αρχείο του κ. Γιώργου Κωνσταντάκη)

Τέτοιες μέρες, τον Μάιο του 1912, πριν από 109 χρόνια οι Ιταλοί κατέλαβαν το νησί της Ρόδου (και τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα), υποχρεώνοντας σε συνθηκολόγηση τους Τούρκους.

Η κατάληψη έγινε δεκτή με ενθουσιασμό, από τους περισσότερους κατοίκους του νησιού που ήθελαν όσο τίποτα άλλο να γλιτώσουν από τους Τούρκους προσδοκώντας στη συνέχεια την Ένωση με την μητέρα Ελλάδα.

Η απόβαση των Ιταλών στη Ρόδο έγινε βασικά από τρία σημεία( πόλη, Καλλιθέα και Κάμειρο) αποκλείοντας την τουρκική φρουρά στη Ψίνθο, όπου είχε καταφύγει αναγκάζοντας την ύστερα από σύντομη μάχη να παραδοθεί.

Στην απόβαση αυτή, βοηθητικά συμμετείχαν και Σορωνιάτες οι οποίοι με τα μουλάρια που είχαν μετέφεραν όπλα και πυρομαχικά των Ιταλών από την Κάμειρο στη Ψινθο, μέσω της Διμυλιάς και της Καλόπετρας.

Η λαϊκή μούσα κατέγραψε την βοήθεια αυτή με το εξής τραγουδάκι:

Ένα καράβι έραξε,

όξω στα Καλαβάρδα,

και χιλιάδες Ιταλοί ,

επιάσασι την στράτα.

Και Σορωνιάτες δεκατρείς,

πιάνουσι τα μουλάρια,

σφαίρες και όπλα και άρματα,

Βγάζουσι στα βουνάρια…

(μεχρι εδώ το θυμαμαι μπορεί να είχε και συνέχεια)

Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο πάντως οι Σορωνιάτες βοήθησαν τους Ιταλούς.

Επί του θέματος υπάρχουν καταγεγραμμένες δύο ενδιαφέρουσες μαρτυρίες στο βιβλίο του Φώτη Κυπριώτη. Πρόκειται για τις μαρτυρίες του Κωνσταντή Μπονιάτη του Αντωνίου που ήταν από αυτούς που έσπευσαν με το μουλάρι του να βοηθήσει τους Ιταλούς και του Σταύρου Παπαστεργή (Σταυριανάκι) που όπως εξηγεί μάλιστα την επόμενη μέρα της απόβασης πολλοί ήταν οι κάτοικοι του χωριού , που προσπάθησαν να φθάσουν κοντά στη Ψίνθο για να δουν την μάχη και την ήττα των Τούρκων.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ομάδα «Παλιά Σορωνή»:

https://www.facebook.com/groups/2637261696541637/permalink/2944702499130887/

ΤΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑΚΟ ΠΑΣΧΑ ΤΟΥ 1919 ΣΤΗ ΣΟΡΩΝΗ ΜΕ ΞΥΛΟΔΑΡΜΟΥΣ ΚΑΙ ΣΥΛΛΗΨΕΙΣ

Γράφει ο Λουκάς Μαστής

ΤΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑΚΟ ΠΑΣΧΑ ΤΟΥ 1919 ΣΤΗ ΣΟΡΩΝΗ 

ΜΕ ΞΥΛΟΔΑΡΜΟΥΣ ΚΑΙ ΣΥΛΛΗΨΕΙΣ

Φυσικά και δεν μπορούσε να λείπει η Σορωνή από τον ξεσηκωμό της Δωδεκανήσου το Πάσχα του 1919, όταν την ώρα της δεύτερης Ανάστασης σε όλες τις εκκλησίες της Ρόδου, διαβάστηκε ψήφισμα με το οποίο οι κάτοικοι του νησιού ζητούσαν την λήξη της Ιταλικής κυριαρχίας και την Ενσωμάτωση με την Ελλάδα.

Πρόκειται για το αιματηρό Πάσχα του 1919, όπως έχει καταγραφεί ιστορικά, όπου είχαμε στο πλαίσιο του ξεσηκωμού τους δύο νεκρούς στο Παραδείσι, τον παπαΛουκά και την Ανθούλα Ζερβού.

Εκείνο το Πάσχα λοιπόν στη Σορωνή είχε απ όλα. Ξεσηκωμό των κατοίκων που αγνόησαν τις υποδείξεις των καραμπινιέρων, ξυλοδαρμούς, και συλλήψεις! Από τύχη δεν υπήρξαν και χειρότερα επειδή την τελευταία στιγμή, την ώρα των συγκρούσεων τόσο οι Ιταλοί αστυνομικοί όσο και οι Σορωνιάτες επέδειξαν ψυχραιμία…

Η ιστορία, που δείχνει και την ιδιοσυγκρασία και τα πατριωτικά αισθήματα από τα οποία διακατέχονταν οι κάτοικοι του χωριού έχει ως εξής:

Με εντολές της μητρόπολης Ρόδου την ώρα της δεύτερης Ανάστασης ο δάσκαλος και μετέπειτα γραμματέας της μητρόπολης Ρόδου Μιχάλης Αλμυρός( από τα εκλεκτά τέκνα της Σορωνής) διαβάζει το ψήφισμα με το οποίο ζητείται η ένωση της Δωδεκανήσου με την Ελλάδα και στην κυριολεξία η

εκκλησία σειέται από τις ζητωκραυγές μικρών και μεγάλων που αγνοούν την παρουσία των καραμπινιέρων από τον σταθμό των Φανών και τον σταθμό της Κρητηνίας(είχαν έρθει για ενίσχυση επειδή είχαν πληροφορίες ότι οι Σορωνιάτες δεν θα καθόταν ήσυχα). Σχεδόν αμέσως οι αστυνομικοί ξεκινούν τις συλλήψεις και συγκεντρώνονται κάτω από τα σκαλιά της εκκλησίας, για να κάμψουν τις αντιδράσεις.

Και τότε συμβαίνει κάτι που δεν είχε σχεδιαστεί.

Οι Σορωνιάτες απομακρύνουν τις γυναίκες και τα παιδιά, και αρχίζουν σαν μια ομάδα να κατεβαίνουν τα σκαλιά της εκκλησίας τραγουδώντας τον Εθνικό ύμνο και κατευθύνονται πάνω στους καραμπινιέρους προσπαθώντας να σπάσουν τον κλοιό!

Οι πρώτοι που έρχονται σε επαφή δέχονται τις «φιλοφρονήσεις» από τα κοντάκια των όπλων αλλά και πάλι δεν υποχωρούν συνεχίζοντας να ψάλλουν τον Εθνικό ύμνο. Απειλείται πλέον γενικευμένη σύρραξη, αλλά αποφεύγεται την τελευταία στιγμή.

Σαν… συνεννοημένοι, αφού ο κόσμος έχει συγκεντρωθεί ξανά στα σκαλιά και ετοιμάζεται να καταπέσει πάνω στους καραμπινιέρους, οι αστυνομικοί ανοίγουν διαύλους δεξιά και αριστερά, γεγονός που αντιλαμβάνονται οι Σορωνιάτες, διαφεύγουν από εκεί και η ομάδα ενώνεται πιο κάτω για να καταλήξει στο κέντρο του χωριού όπου θα ζητωκραυγάσουν ξανά ζητώντας την Ένωση με την Ελλάδα.

Πριν τα επεισόδια, ο Ιταλός αξιωματικός προσπάθησε να τρομοκρατήσει την ηγεσία του χωριού( παπάδες, δασκάλους ,εφοροεπιτρόπους) ζητώντας τους να κάτσουν ήσυχα και να μην κάνουν αυτά που τους είπε ο μητροπολίτης, διότι αλλιώς θα τους συνελάμβανε όλους και θα τους έστελνε στη Ρόδο.

«Καλύτερα θα πάμε και αυτοκινητάδα , θα πάρουμε τα κόκκινα αυγά και θα περάσουμε φίνα» ήταν η απάντηση του αείμνηστου γιατρού Σταυριανού Παπαμανώλη την απάντηση του οποίου δεν ξέχασε ο Ιταλός αξιωματικός με αποτέλεσμα να τον συλλάβει πρώτο και καλύτερο, μαζί με το άλλο γιο του Παπαμανώλη , τον Κωνσταντή, τον Χατζητσαμπίκο

Διακολαμπριανό και τον δάσκαλο Μιχάλη Αλμυρό. Οι συλληφθέντες οδηγήθηκαν στις Φάνες όπου έμειναν αρκετές μέρες κρατούμενοι, ενώ στο χωριό όλο το διάστημα παρέμεινε ενισχυμένη δύναμη αστυνομικών για τον φόβο επεισοδίων.

Το ιστορικό αυτό γεγονός διεσώθη χάρη στον δάσκαλο Φώτη Κυπριώτη που το κατέγραψε στο βιβλίο του «Δωδεκανησιακή Εθνική Αντίσταση» στο οποίο αποτελεί ευαγγέλιο για την ιστορία του χωριού.

Στην πρώτη μαρτυρία ο Σταυριανός Παπαστεργής ( Σταυριανακι) είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικός ενώ ανάλογη είναι και η μαρτυρία της Χριστίνας Χατζητσαμπίκου – Κυπριώτη.

Λουκάς Μαστής

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ομάδα «Παλιά Σορωνή»:

https://www.facebook.com/groups/2637261696541637/permalink/2933806723553798

Η ΑΝΤΙΠΑΛΟΤΗΤΑ ΜΕΤΑΞΥ ΣΟΡΩΝΗΣ ΚΑΙ ΦΑΝΩΝ ΟΠΩΣ ΤΗΝ ΚΑΤΕΓΡΑΨΕ Ο ΛΑΟΓΡΑΦΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΒΡΟΝΤΗΣ

Λουκάς Μαστής

Η ΑΝΤΙΠΑΛΟΤΗΤΑ ΜΕΤΑΞΥ ΣΟΡΩΝΗΣ ΚΑΙ ΦΑΝΩΝ ΟΠΩΣ ΤΗΝ ΚΑΤΕΓΡΑΨΕ 

Ο ΛΑΟΓΡΑΦΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΒΡΟΝΤΗΣ

Πριν η Σορωνή και οι Φάνες γίνουν ένα χωριό( έτσι είναι τώρα)για δεκαετίες υπήρχε μεταξύ τους έντονη αντιπαλότητα και ανταγωνισμός, πράγμα βέβαια που συνηθίζεται σε γειτονικά χωριά.

Οι παλαιότεροι από εμάς θα θυμούνται τον ανταγωνισμό αυτό, που ενίοτε κατέληγε και σε ομηρικούς καυγάδες μεταξύ των θερμόαιμων. Υπήρχαν μάλιστα και περιπτώσεις, στην εποχή των παππούδων αλλά και παλαιότερα που σε κάποιες συρράξεις τραβούσαν μέχρι και τα ….κλαδευτήρια, σύμφωνα τουλάχιστον με τις ιστορίες που άκουγα στα καφενεία της Σορωνής.

Επί της ουσίας βέβαια δεν είχαν τίποτα να μοιράσουν αλλά… η αντιπαλότητα και ο ανταγωνισμός υπήρχε σε μεγάλο βαθμό. Ήταν μάλιστα τόσο εμφανής που έκανε μπάμ από μακριά!

Τον ανταγωνισμό μάλιστα αυτό, τον έχουμε καταγεγραμμένο από τον γνωστό λαογράφο της Ρόδου Αναστάσιο Β ρόντη που το 1929 επισκεπτόμενος τα δύο χωριά, τον εντόπισε αμέσως , τον εντυπωσίασε και φρόντισε να καταγράψει τις εντυπώσεις του στην εφημερίδα «Νέα Ρόδος» στις 10 φεβρουαρίου του 1929.

Έγραψε τότε ο μεγάλος ροδίτης λαογράφος τα εξής:

Σορονή και Φάνες

Η Σορονή και οι Φάνες είνε δύο γειτονικά χωριά, που ενώ οι κάτοικοί των έχουν ομοιότητα στην φορεσιά και αμιλλώνται στην ειρωνία διαφέρουν στο ανάστημα και στη δράση.

Οι Σορονιάτες μικροί ως επί το πλείστον το δέμας αλλά νικητές σε πολλά, οι Φανενοί όλο το εναντίον. Γιατί; Ίσως λόγοι κλιματολογικοί, ίσως…

Η Σορονή έχει ωραίαν εκκλησίαν και καινουργιοκτισμένον σχολείον κοντά στον μεγάλον δρόμο και οι κάτοικοί της έχουν μεγάλην μανίαν με τα γράμματα.

Αλλά και οι Φανενοί, που άρχισαν να κατανοούν καλύτερα την αξίαν των γραμμάτων άρχισαν να κινούνται και κάποια κοινοτική δράση και κίνηση παρατηρείται τελευταίως. Αφού επιδιόρθωσαν τα σεισμοχαλασμένα σπίτια των και την εκκλησίαν των άρχισαν αμέσως να σκέπτονται και για την ανέγερσιν καταλλήλου σχολικού κτιρίου. Άραγε μήπως ο σεισμός έφερε με κάποιον ψυχικόν κλονισμόν τον πόθον και την δίψαν στα γράμματα και αποτόμως η πρώτη αδιαφορία έγινε τώρα κίνησις και ζωή. Η παροιμία που λέγει «ύστερα από την πυρκαϊά βγαίνει καινούργιο βλαστάρι» πληθαίνει στην περίσταση αυτή. Και τα δύο χωριά έχουν γυμναστικούς συλλόγους αλλά ο Ευκλής της Σορονής δείχνει περισσότερα σημεία ζωής από τον Πρόδρομον των Φανών, ο οποίος ευρίσκεται σε προσωρινήν νάρκην για να ξυπνήση φαίνεται πολύ γρήγορα και να γίνη ο πρόδρομος του καλού και ωραίου στην κοινότητα.

Οι Φάνες έχουν καλύτερον κλίμα γιατί ευρίσκονται σε υψηλότερον μέρος και τες επεσκέφθηκα πολλές φορές. Τα ξώλαμπρα βρέθηκα στο γάμο κάποιου γνωστού μου και εκεί μου εδόθηκε αφορμή να θαυμάσω για χιλιοστή φορά τον στολισμό των σπιτιών με τα πιάτα στον τοίχο, με το σπερβέρι και τον παστό και τα νυφιάτικα τραγούδια που έχουν μεγάλην ομοιότητα και με τα επιθαλάμια των αρχαίων.

Από τες Φάνες όχι μόνον δημοτικά τραγούδια εμάζεψα με την συνδρομή του αγαπητού μαθητή μου Γεωργίου Ανδρέου αλλά και τοπικές παραδόσεις, όπως είναι του Μαή ή βρύση, που την έκαμαν οι χωρικοί πληρώσαν τες από ένα μαΐ (παρά), και της Ωβρηάς το φλετρό.

Η Ωβρηά δε αυτή δεν είναι καμμιά Εβραία όπως μπορούν να υποθέσουν πολλοί, αλλά η Ωρηά των παραδόσεων κατά παραφθοράν και όπως απαντάται σε πολλά άλλα μέρη.

Η ονομασία των Φανών θα προήλθε ίσως από τον Φαναίον Διά ή από την Φαένναν, της δε Σορονής από το Διός όρος.

ΒΡΟΝΤΗΣ

Λουκάς Μαστής

Δίστιχα που φανερώνουν την αντιπαλότητα Φανών - Σορωνής.
Με αφορμή το χθεσινό δημοσίευμα του Λουκά Μαστή στην Παλιά Σορωνή, για την αντιπαλότητα που υπήρχε παλιά μεταξύ Σορωνής και Φανών, παραθέτω τα παρακάτω δίστιχα στα οποία είναι φανερή αυτή η αντιζηλία.
Οι Φανενοί έλεγαν:
Επίαμε στη Σορωνή που μας την επαινούναν, και πάνω στα κρεβαττόξυλα οι πούλλες ε κοιτούσαν.
Αντίστοιχα οι Σορωνιάτες έλεγαν:
Επίαμε στις Φάνες μας που μας την επαινούσαν, και βάλαμας μαύρες ελιές και κείνες ε βρωμούσαν.
Οι Φανενοί έλεγαν:
Τα Καλαβάρδα ψήλωμα κ’η Φάνες το φανάρι, κ’η Σορωνή το λάκκωμα που χέζουν οι γαδάροι.
Αντίστοιχα οι Σορωνιάτες έλεγαν:
Τα Καλαβάρδα ψήλωμα κ’η Φάνες το φανάρι, κ’η Σορωνή το λάκκωμα που βγάζει το σιτάρι.
Η Σορωνή τότε, ξεπερνούσε σε παραγωγή σιταριού όλα τα γύρω χωριά.
Αργότερα όταν η Σορωνή τροφοδοτούσε με δασκάλους όλα τα γύρω χωριά μετατράπηκε σε:
Τα Καλαβάρδα ψήλωμα κ’η Φάνες το φανάρι, κ’η Σορωνή το λάκκωμα που βγαίνουν οι δασκάλοι.

Τα άρθρα δημοσιεύθηκε στην ομάδα «Παλιά Σορωνή»:
https://www.facebook.com/groups/2637261696541637/permalink/2928624307405373/ 

Και: https://www.facebook.com/groups/2637261696541637/permalink/2929597017308102/

Η ίδρυση του Συλλόγου Γυναικών στη Σορωνή πριν από 100 χρόνια

Γράφει ο Λουκάς Μαστής

Η ΙΔΡΥΣΗ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΗ ΣΟΡΩΝΗ ΠΡΙΝ ΑΠΟ 100 ΧΡΟΝΙΑ

Ίσως να μην είναι γνωστό σε πολλούς όμως είναι γεγονός. Στη Σορωνή , πριν 100 περίπου χρόνια , παράλληλα με την ίδρυση του Ευκλή ιδρύθηκε σύλλογος γυναικών, με το όνομα «Φερενίκη» που λειτούργησε για λίγο χρονικό διάστημα.

Ενδεχομένως να ήταν και ο μοναδικός σύλλογος γυναικών, στα χωριά της Ρόδου, αφού δεν υπάρχει άλλη καταγραφή. Περίπου το 1925, οι γιαγιάδες και οι προγιαγιάδες μας ,προχώρησαν πράγματι στην ίδρυση συλλόγου γεγονός βέβαια ιδιαίτερα σημαντικό αν αναλογιστεί κανείς τα δεδομένα και τις συνθήκες της εποχής.

Αντικείμενο του συλλόγου, επισήμως τουλάχιστον ήταν η εκμάθηση της κοπτικής – ραπτικής είναι σαφές όμως ότι τα κίνητρα της προσπάθειας ήταν πολύ ευρύτερα και πρωτοποριακά για την εποχή.

Δυστυχώς ο σύλλογος «Φερενίκη» δεν μπόρεσε να λειτουργήσει πολλά χρόνια και διαλύθηκε.

Το πώς ιδρύθηκε και πως διαλύθηκε, το έχει καταγράψει ιδιαίτερα γλαφυρά ο αείμνηστος δάσκαλος Φώτης Κυπριώτης στο βιβλίο του, αναφέροντας συγκεκριμένα τα εξής:

«Ακόμη κατ απομίμηση του Διαγόρα οι Σορωνιάτες ίδρυσαν και σύλλογο γυναικών «η Φερενίκη», που πρόβαλλε σαν βασικό του σκοπό την κοπτική-ραφτική. 

Μέλη του ιδρυτικά ήσαν οι μαθήτριες της ΣΤ τάξης, 

Δέσποινα Στεφ. Χατζηκυριαζή, 

Χριστίνα Χ. Τσαμπίκου, 

Μιράντα Ηλ. Χατζηκυριαζή, 

Μιράντα Κυρ. Μπονιάτη (Χακιφλουριού), 

Ελένη Δ. Καλλιουδάκη, 

Χριστίνα Λεωνίδα, 

Φωτεινή και Βαρβάρα Μαν. 

Χατζηκυριαζή, 

Μαριέττα Μ. Τουμάζου και άλλες. 

Είχαν προκαταβάλει ένα ποσό στην αρχή στην εταιρεία SINGER με την υπόσχεση να καταβάλλουν κάθε μήνα ώσπου να συμπληρωθεί ποσό αρκετό που να παραχωρηθεί η μηχανή στο σπίτι .Ανάμεσα τους υπήρχαν και οι πολύ βιαστικές. Με τις λίγες λιρέττες που προκατάβαλαν είχαν την απαίτηση να χουν ραπτομηχανή στο σπίτι. Η εταιρεία δεν την έδινε, γινόταν δυσάρεστα σχόλια δήθεν για κατάχρηση χρημάτων και ο σύλλογος διαλύθηκε.

Η Αστυνομία που γνώριζε την υπάρξη του γιατί είχε εκδόσει τη σχετική άδεια, προχώρησε σε ανακρίσεις. Μια από τις εξεταζόμενες πιστή στις υποδείξεις του δασκάλου Μανώλη Χατζηκυριαζή που δεν έλειπε ποτέ από τις πολιτικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις απάντησε στον ανακριτή: «Γιατί κύριε Μπριγκαντιέρη αν οι γυναίκες ήταν ικανές για Σωματεία θα βγαιναν και βασίλισσες» Η έξυπνη απάντηση προσαρμοσμένη στο πνεύμα της εποχής για την υποβαθμισμένη γυναίκα του χαρεμιού και του φερεντζέ άρεσε στον Ιταλό κι αποχώρησε γελαστός. Έτσι ο φορέας που τόσες ελπίδες έφερε στην ίδρυση του έμεινε για την Σορωνή κατ ευφημισμό Φερενίκη.

Άφησε όμως και καλά κατάλοιπα το γυναικείο εκείνο που ξεκίνησε. Το ενδιαφέρον για τις άλλες οργανώσεις που κι νεκείνες περπατούσαν τα πρώτα τους βήματα. Με τη συμμετοχή τους και με τη φίλαθλη συμπαράσταση ενέπνεαν τους νέους στις ομαδικές και ατομικές τους προσπάθειες. Ενδιαφερόταν οι ίδιες για το ποδόσφαιρο που είχε ανάβει ποιοτικά και ποσοτικά κι έδινε αγώνες ντερμπυ πάντα στη Κρεμαστή με εναλασσόμενες νίκες και ήττες.»

Λουκάς Μαστής

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ομάδα «Παλιά Σορωνή»:

https://www.facebook.com/groups/2637261696541637/permalink/2886402364960901/