ΠΡΑΚΤΙΚΑ FORUM ΓΙΑ ΤΟ ΠΛΑΤΟΝΙ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ

26 – 27 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 

Στις εργασίες του εργαστηρίου της 27ης Απριλίου 2014, που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Forum για το Πλατόνι της Ρόδου, συμμετείχε η εξής επιστημονική ομάδα:

1 Δρ Μάρκο Μασσέτι - καθηγητής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας (Ιταλία)

2 Δρ Χρήστος Βλάχος - καθηγητής Άγριας Πανίδας - Ιχθυοπονίας Γλυκέων Υδάτων και πρόεδρος του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ.

3 Δρ Νίκος Θεοδωρίδης - Δασολόγος – Περιβαλλοντολόγος, Γενικός Διευθυντής Δασών & Αγροτικών Υποθέσεων στην Α.Δ.Α

4 Κατερίνα Μπαλατσούκα - M.Sc. Δασολόγος – Περιβαλλοντολόγος, Διευθύντρια Δασών Δωδεκανήσου

5 Κωνσταντίνα Παπαστεργίου, M.Sc. Δασολόγος – Περιβαλλοντολόγος, υπάλληλος του Δήμου Ρόδου

6 Δρα Κατερίνα Βελώνη, Kτηνίατρος του Δήμου Ρόδου

Και τα μέλη της ομάδας «Εθελοντές Ρόδου»

1 Μαρτίνος Κανελλάκης - πρόεδρος

2 Δημήτρης Γρηγοριάδης - αντιπρόεδρος

3 Άννα Αχιολά - γραμματέας

4 Παναγιώτης Αυγερινού – μέλος

5 Νίκος Κασέρης – μέλος

Με την έναρξη των εργασιών, οι συμμετέχοντες συμφώνησαν η συζήτηση να οργανωθεί σε τρεις βασικούς άξονες: 

1 Το θέμα της διαβίωσης του υπάρχοντος, σε καθεστώς αιχμαλωσίας, πληθυσμού Dama dama dama 

2 Σχολιασμός και λήψη αποφάσεων σε θέματα επικοινωνιακής πολιτικής (προσέγγισης μαθητών και κοινού) και ανάληψη περιβαλλοντικών δράσεων 

3 Θέματα διαχείρισης - προστασίας του άγριου πληθυσμού

Θεματική ενότητα 1:

Αποσυμφόρηση του περιφραγμένου χώρου στο Ροδίνι

Μετά από πρόταση του κ. Μάρκο Μασσέτι, για τη μείωση του αριθμού των έγκλειστων ελαφιών του Δήμου Ρόδου στο Ροδίνι, με την οποία συμφώνησε και ο καθηγητής κ. Βλάχος, καθώς η χωρητικότητα του εκτροφείου του Δήμου στο Ροδίνι είναι περιορισμένη λόγω της περιορισμένης έκτασής του και ύστερα από διαλογική συζήτηση που ακολούθησε αποφασίστηκε ότι ο έγκλειστος πληθυσμός στο Ροδίνι θα πρέπει να μειωθεί στα 20 άτομα. Ο έγκλειστος πληθυσμός δεν θα πρέπει να παραμένει στο εκτροφείο για πολλά χρόνια αλλά θα πρέπει να απελευθερώνεται σταδιακά στους φυσικούς βιοτόπους του ελαφιού, ώστε να ανανεώνεται. Τα επιπλέον άτομα που βρίσκονται σήμερα στο εκτροφείο θα πρέπει να απελευθερωθούν σε περιφραγμένους βιοτόπους, ανάλογης και σχετικά μεγάλης έκτασης, όπως πχ ο Άγιος Σουλάς, είτε σε άλλες περιφραγμένες περιοχές, που θα λειτουργούν με αυστηρούς κανόνες στο διηνεκές και θα αστυνομεύονται η παράνομη θήρα και η παρουσία αδέσποτης βόσκησης αιγοπροβάτων ώστε να μην υπάρχει ανταγωνισμός, με δεδομένη τη συγκεκριμένη κάθε φορά βοσκοϊκανότητα του βιοτόπου. 

Οι συγκεκριμένοι χώροι θα λειτουργούν ως χώροι επανένταξης στο φυσικό περιβάλλον, των ζώων που προέρχονται από την αιχμαλωσία, διαδικασία που κρίνεται επιστημονικά απαραίτητη. Στους χώρους προσαρμογής τα ελάφια θα παραμένουν για διάστημα πέντε – έξη μηνών και θα τους παρέχεται τροφή για όσο χρόνο κριθεί απαραίτητο και μετά την απελευθέρωσή τους. Πριν την απελευθέρωση θα τοποθετούνται σε κάποια από τα ζώα κολάρα με πομπούς, ώστε να είναι δυνατή η παρακολούθηση - μελέτη και έρευνα των κινήσεών τους στη φύση. Στην περίπτωση που χρησιμοποιηθεί ο περιφραγμένος χώρος στον Άγιο Σουλά για την προσαρμογή των ελαφιών, θα μπορούν να μεταφέρονται εκεί το πολύ 5 άτομα τη φορά καθώς τόση είναι η ασφαλής βοσκοϊκανότητα του χώρου, σύμφωνα με τον Δρ. Βλάχο και τον Δρ. Θεοδωρίδη, ενώ η Διεύθυνση Δασών θα πρέπει να διερευνήσει τη δυνατότητα εξεύρεσης και δημιουργίας και άλλων χώρων προσαρμογής. 

Για τη μόνιμη χρήση του Πάρκου του Αγίου Σουλά, ως χώρου υποδοχής πλατονιών από το Ροδίνι, επιφυλάχτηκε ο Γενικός Διευθυντής Δασών και Αγροτικών Υποθέσεων κ. Νίκος Θεοδωρίδη και αντιπρότεινε να εξευρεθεί και άλλος χώρος προσαρμογής παράλληλα με το Πάρκο του Αγίου Σουλά. Συμφωνήθηκε επίσης η επίσπευση των εργασιών αποκατάστασης της περίφραξης και του βιοτόπου του Αγίου Σουλά.

Για την απελευθέρωση των έγκλειστων ελαφιών του Ροδινιού, στο φυσικό περιβάλλον του νησιού, τέθηκε το ερώτημα της τυχόν μόλυνσης του άγριου πληθυσμού. Η συζήτηση που ακολούθησε και παρουσιάζεται παρακάτω, απέκλεισε αυτό το ενδεχόμενο.

Η γενετική ταυτοποίηση του πλατονιού της Ρόδου

Όσον αφορά την γενετική ταυτοποίηση του πληθυσμού των ελαφιών της Ρόδου, διευκρινίστηκε από τον Δρ. Μασσέτι ότι κατά τη διάρκεια της σχετικής έρευνας που πραγματοποίησε στο mtDNA τους δεν παρατηρήθηκε διαφοροποίηση του γενετικού υλικού των έγκλειστων ελαφιών και εκείνων του άγριου πληθυσμού. Μάλιστα ειπώθηκε ότι ο πολυμορφισμός του γενετικού υλικού που παρατηρήθηκε, σε όλα τα πλατόνια της Ρόδου έγκλειστα και ελεύθερα, είναι πολύ μεγάλος. Ο πολυμορφισμός αυτός ως αποτέλεσμα του γνωστού επιστημονικά ως Neck Bottle Effect, αποκλείει την εμφάνιση προβλημάτων υπολειπόμενων γονιδίων. Η εμφάνιση αιμομιξίας στα πλατόνια του Ροδινιού, εφόσον υπάρξει, θα καταστήσει τα συγκεκριμένα άτομα περισσότερο ευαίσθητα ή και ασθενικά αλλά όχι εκφυλισμένα γενετικά. Επίσης, από την μεταπτυχιακή εργασία που πραγματοποίησε στα πλατόνια του Ροδινιού η Δρα Βελώνη, δεν προέκυψαν ζητήματα ζωονόσων στο εκτροφείο. 

Από όλα τα ανωτέρω επιστημονικά δεδομένα, πέραν της ιδιαιτερότητας και της μοναδικότητας του ροδίτικου πλατονιού, προκύπτει επίσης ότι το εκτροφείο στο Ροδίνι θα πρέπει να συνεχίσει τη λειτουργία του ως χώρος βιογενετικού αποθέματος, καθώς αφ΄ ενός ο αριθμός του είδους στους φυσικούς του βιοτόπους απέχει πολύ από τον επιθυμητό, ώστε να μη θεωρείται το είδος κινδυνεύον και αφετέρου δεν διερευνήθηκαν γενετικοί κίνδυνοι από την απελευθέρωση των έγκλειστων πλατονιών του Ροδινιού. 

Προτεινόμενες περιοχές φιλοξενίας του Πλατονιού

Περιοχές που προτάθηκαν για τη φιλοξενία και ανάδειξη του πλατωνιού είναι ο Κάτω Καλαμώνας, ο Προφήτης Ηλίας (όπου ήδη υπάρχουν κάποια ελάφια), η Φιλερημος, ο Ακραμύτης και μία περιοχή μεταξύ Λαέρμων – Προφύλιας πράγμα, όμως που προϋποθέτει ειδικές μελέτες και τα αντίστοιχα κονδύλια για την υλοποίησή τους.

Πρόταση του Δρ. Μασσέτι ήταν επίσης ένα ζευγάρι ελαφιών να μεταφερθεί σε καλά περιφραγμένη έκταση στην Τάφρο. Από τους υπολοίπους της ομάδος εκφράστηκαν αντιρρήσεις, και είχαν σχέση με την αδειοδότηση της αρχαιολογίας και τη νομιμότητα διατήρησης ελαφιών σε αιχμαλωσία. Ο Δρ. Βλάχος πρότεινε να αποφευχθεί η πολυδιάσπαση των πληθυσμών που αυξάνει τις ανάγκες ελέγχου και διαχείρισης και τόνισε πως σε κάθε περίπτωση οι ρόλοι των φορέων διαχείρισης θα πρέπει να είναι διακριτοί (ποιος κάνει τι).

Επισκέψιμοι χώροι

Σχετικά με την επισκεψιμότητα ή όχι των χώρων διατήρησης του Dama dama dama εκφράστηκε και ήταν κοινή η άποψη ότι μπορεί να γίνει επισκέψιμος τόσο ο χώρος του Ροδινιού όσο και ο βιότοπος στον Άγιο Σουλά, με την προϋπόθεση ότι θα επισκευαστούν και θα δημιουργηθούν οι ανάλογες υποδομές (αναψυκτήριο, πωλητήριο με ειδικά souvenir, μουσείο ελαφιού στον Άγιο Σουλά, όπου θα μπορούσαν να τοποθετηθούν αρχικά τα panels του συνεδρίου του 2004). Με τον τρόπο αυτό οι επισκέψιμοι χώροι θα είχαν και κάποια σχετική οικονομική αυτοτέλεια. Προϋπόθεση βέβαια αποτελεί να χρηματοδοτηθεί η δημιουργία ή η αποκατάσταση των χώρων και η κατασκευή των απαραίτητων υποδομών.

Θεματική ενότητα 2:

Η συγκεκριμένη θεματική ενότητα επικεντρώθηκε σε τρεις άξονες:

1. Πώς θα επιτευχθεί η επικοινωνία με τα παιδιά, σχετικά με το πλατόνι (σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης)

2. Πώς θα επιτευχθεί η επικοινωνία με το ευρύ κοινό

3 Πώς απευθυνόμαστε στους τουρίστες

1. Εκπαίδευση

Αποφασίστηκε να σχεδιαστούν προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης για όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, με συγκεκριμένους στόχους και πολλή προσοχή στο περιεχόμενο της επικοινωνίας. Θα πρέπει να προηγηθεί η ενημέρωση των δασκάλων και καθηγητών, σχετικά με το πλατόνι και το περιβάλλον στο οποίο ζει, με τη συνεργασία των ειδικών περιβαλλοντικής εκπαίδευσης της Α/θμιας & Β/θμιας Εκπαίδευσης. Επίσης θα συναποφασιστεί ο τρόπος επικοινωνίας με τους μαθητές.

Για τους λόγους αυτούς θα πρέπει:

1. Να συγκροτηθεί ομάδα εργασίας για την παραγωγή αξιόπιστου εκπαιδευτικού υλικού που θα διατεθεί μέχρι 20/9 στις διευθύνσεις Α/θμιας και Β/θμιας εκπαίδευσης. Η ομάδα συγκέντρωσης του υλικού θα αποτελείται από την Κ. Βελώνη και την Κ. Παπαστεργίου, ενώ θα γίνει πρόταση συμμετοχής και στην εθελοντική περιβαλλοντική ομάδα «Αιθρία». Πηγές και κατευθύνσεις θα δίνονται από τους: Ν. Θεοδωρίδη, Μ. Μασσέτι και Χρ. Βλάχο. Το φωτογραφικό υλικό θα το αναλάβει ο Ν. Κασέρης και θα προταθεί συνεργασία στο Μ. Σαρρή. 

2. Το υλικό που θα δοθεί, θα χρησιμοποιηθεί είτε σαν υλικό για ομιλίες στις σχολικές αίθουσες, είτε για παραγωγή projects περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, τόσο στην Α/θμια όσο και στην Β/θμια εκπαίδευση.

3. Θα μπορούσαν να οργανώνονται επίσης ετήσιοι διαγωνισμοί ή παιχνίδια με βραβεύσεις και τελετές απονομής, ώστε να δοθεί κίνητρο στους μαθητές να ασχοληθούν με το αντικείμενο. 

2. Ευρύ κοινό

Η καμπάνια για το ευρύτερο κοινό θα πραγματοποιηθεί από τα ΜΜΕ και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Θα δημιουργηθούν γι’ αυτό το σκοπό διαφημιστικά spots (ραδιοφωνικό και τηλεοπτικό), όπου θα προβάλλεται το πλατόνι. Η δημιουργία τους προτείνεται να ανατεθεί σε επαγγελματίες του είδους. 

Η καμπάνια εν γένει πρέπει να αναδεικνύει: 

α) τη Μοναδικότητα του είδους παγκοσμίως,

β) το γεγονός ότι αποτελεί Σύμβολο του νησιού ήδη από το 15ο αι., 

γ) την Παλαιότητα του, καθώς το Dama dama dama ζει στο νησί εδώ και 6000 χρόνια ανελλιπώς, καθώς και 

δ) το γεγονός ότι η ύπαρξή του σήμερα βρίσκεται σε Κίνδυνο.

Για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα θα αναζητηθεί χρηματοδότηση. 

Στην επικοινωνιακή καμπάνια θα πρέπει να περιληφθούν τα θέματα της λαθροθηρίας και της πιθανότητας τροχαίων ατυχημάτων (με την επισήμανση: «προσοχή στις πινακίδες»).

3. Τουριστική προβολή

Για τους τουρίστες θα δημιουργηθούν αφίσες, card postals, πάνινα ελαφάκι (Ροδήλιος) και άλλα souvenir καθώς και φυλλάδια με ενημερωτικό υλικό και φωτογραφίες που θα αναδεικνύουν το Πλατόνι ως σύμβολο της Ρόδου. 

Θα πρέπει να προηγηθούν η εύρεση χρηματοδότησης για την παραγωγή τους και να ολοκληρωθούν οι ενέργειες αποκατάστασης, ορθής διαχείρισης και δημιουργίας υποδομών στους επισκέψιμους χώρους φιλοξενίας των ελαφιών ώστε να είναι αξιοπρεπείς όταν θα τους επισκέπτονται οι τουρίστες. Θα μπορούσε ακόμα να αρχίσει να προβάλλεται ευρέως το μήνυμα «Ρόδος, το νησί των ελαφιών» εφόσον κάτι τέτοιο κριθεί ωφέλιμο και αντιπροσωπευτικό από τους αρμόδιους φορείς τουρισμού, ειδικούς επικοινωνίας και marketing κλπ

Θεματική ενότητα 3:

Άμεσοι κίνδυνοι

Για τον άγριο πληθυσμό των ελαφιών ο άμεσος κίνδυνος είναι η μόλυνση του γενετικού τους υλικού από τα Ολλανδικά ελάφια που κρατούνται σε αιχμαλωσία από ιδιώτες, χωρίς σοβαρή επίβλεψη, καθώς υπάρχει ο κίνδυνος, αν ξεφύγουν, να διασταυρωθούν με Dama dama dama της Ρόδου αλλοιώνοντας το DNA του. 

Υπάρχει επείγουσα ανάγκη να αναληφθούν από τη Διεύθυνση Δασών άμεσα μέτρα αποτροπής του ανωτέρω κινδύνου, σύμφωνα με τις ισχύουσες νομικές προβλέψεις, ενώ πρέπει να αποδοθούν ευθύνες στους ιδιώτες. 

Από το ΥΠΕΚΑ θα ζητηθεί από τη Διεύθυνση Δασών η απαγόρευση εισαγωγής στη Ρόδο Dama dama από άλλες περιοχές της Ελλάδας. 

Οργάνωση Στοιχειώδους Κτηνιατρείου

Πρέπει να γίνουν ενέργειες για να οργανωθεί, μέσα στην πόλη, στοιχειώδης χώρος παροχής πρώτων βοηθειών στα τραυματισμένα ελάφια για να είναι δυνατή η μετακίνηση κτηνιάτρου και προσπάθεια χρηματοδότησης για την αγορά υγειονομικού και φαρμακευτικού υλικού. Η προσφορά παροχής υπηρεσιών για τα τραυματισμένα ελάφια, από τους κτηνιάτρους της Ρόδου που ιδιωτεύουν, θα είναι δωρεάν, όπως δήλωσε ο πρόεδρος του συλλόγου κτηνιάτρων στο forum της 26ης Απριλίου.

Προειδοποιητικές πινακίδες

Επίσης θα πρέπει να μπουν περισσότερες προειδοποιητικές πινακίδες στα σημεία συχνής διέλευσης των ελαφιών, όπου έχουν παρατηρηθεί περιστατικά τροχαίων με αυτά, ενώ προτάθηκε από τον Δρ. Βλάχο και υιοθετήθηκε η άποψη, να τοποθετηθούν φράχτες, κατά μήκος των δρόμων, φράσσοντας τα σημεία διέλευσης και κυρίως μετά τις τυφλές στροφές, σε θέσεις που παρατηρούνται τα περισσότερα τροχαία με ελάφια.

Αδέσποτη βόσκηση (αιγοπρόβατα)

Θα πρέπει να γίνει μελέτη κόστους – οφέλους για την αποτίμηση της αξίας της αδέσποτης βόσκησης των αιγοπροβάτων, διότι οι αριθμοί τους είναι δυσανάλογοι της χωρητικότητας του νησιού.

Επίσης διευκρινίστηκε ότι οι ζημιές από τα αιγοπρόβατα είναι αποδεδειγμένες, μεγάλες και καθημερινές ενώ των ελαφιών είναι υποθετικές. Στη συζήτηση κυριάρχησε η άποψη να μη δίνονται αποζημιώσεις για δήθεν ζημιές από τα ελάφια, γιατί θα ωθούνται οι αγρότες να αιτούνται αποζημιώσεων πέραν των πραγματικών ζημιών, θα εδραιωθεί η άποψη ότι το ελάφι ευθύνεται για τις ζημιές και θα υποβαθμιστεί η αναγκαιότητα περιορισμού των αδέσποτων αιγοπροβάτων, που είναι και το κύριο πρόβλημα. (Δεν αποκλείστηκε η περίπτωση αποζημιώσεων, εφόσον αυτό καταστεί δυνατό και νόμιμο, αλλά μόνο σε πραγματικά και αποδεδειγμένα περιστατικά). Ο Δρ. Βλάχος, πρότεινε σε κάποιες αγροτικές καλλιέργειες όπου έχουν καταγγελθεί ζημιές από ελάφια, να τοποθετηθούν κάμερες για να καταγραφεί η βασιμότητα των καταγγελιών. 

Αναδείχτηκε η αναγκαιότητα να δημιουργηθεί μία ομάδα επιστημόνων εθελοντών, για να εκτιμηθεί ο αριθμός των ελαφιών στην άγρια ζωή, αφού τοποθετηθούν σε 10 ελάφια μικροτσίπς, να μελετηθεί η κίνηση τους για 1 χρόνο, ώστε να μετρηθεί η περιοχή στην οποία κινούνται για να εξασφαλίσουν την τροφή τους και να εξαχθεί ο αριθμός των ελαφιών που μπορούν να επιβιώσουν με τον ανταγωνισμό από τα αιγοπρόβατα, καθώς μοιράζονται τον ίδιο βιότοπο. Επίσης να βρεθεί πόσα ελάφια θα μπορούσαν να επιβιώσουν στο νησί χωρίς την ύπαρξη αιγοπροβάτων. Για τους λόγους αυτούς απαιτείται η σύνταξη νέας μελέτης βοσκοϊκανότητας του νησιού. 

Σε κάθε περίπτωση, ο Δρ. Βλάχος τόνισε ότι τα αιγοπρόβατα πρέπει οπωσδήποτε να περιοριστούν, διαφορετικά θα καταστρέψουν το φυσικό περιβάλλον και θα αλλοιώσουν το τοπίο, όπως έχει συμβεί ήδη σε άλλα νησιά με παρόμοια προβλήματα. 

Ομάδα παρακολούθησης

Εν κατακλείδι, προτάθηκε η δημιουργία ομάδας παρακολούθησης των δράσεων που θα πραγματοποιηθούν σύμφωνα με τα συμπεράσματα της συζήτησης. 

Να γίνει πρόταση κήρυξης του Πλατονιού ως βιογενετικού αποθέματος, μνημείου της φύσης και ως μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς από την UNESCO, με βάση την τεκμηρίωση του Δρ. Μασσέτι. 

Ο Δρ. Θεοδωρίδης πρότεινε το Πλατόνι να αναγνωριστεί ως «Κοινή Κληρονομιά της Ανθρωπότητας» που υπόκειται υποχρεωτικά σε στρατηγικές διατήρησης.

Ανοιχτό Φόρουμ για το Πλατόνι της Ρόδου

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Ανοιχτό Φόρουμ για το Πλατόνι της Ρόδου

Απολογισμός 1ης εκδήλωσης

Μετά την επιτυχημένη εκδήλωση – συναυλία για το ελάφι της Ρόδου, με τίτλο: «Τραγουδάμε για το Πλατόνι» που πραγματοποιήθηκε στις αρχές του Γενάρη στο Δημοτικό Θέατρο, από τους Εθελοντές για το Περιβάλλον και τον Πολιτισμό της Ρόδου, με τα χρήματα που συγκεντρώθηκαν, 672ευρώ στο σύνολο, αγοράστηκαν 1.372 κιλά ζωοτροφής για τα ελάφια στο Ροδίνι και φαρμακευτικό υλικό που ήταν σε έλλειψη. Μικρό μέρος του φαρμακευτικού υλικού δώρισε επιπλέον η φαρμακαποθήκη του κ. Φρόνα. Επίσης, ένα μέρος των χρημάτων διατέθηκε για την αγορά κιμά για το συσσίτιο του δήμου Ρόδου, καθώς υπήρχε έλλειψη κρέατος στα γεύματα.

Οι Εθελοντές Ρόδου ευχαριστούν το κοινό που παρευρέθηκε στην εκδήλωση και συνέδραμε την προσπάθεια και όπως υποσχεθήκαν και όλοι το δέχτηκαν με μεγάλο ενθουσιασμό, η δράση τους, για το σύμβολο της Ρόδου, το Πλατόνι, θα έχει συνέχεια, μέχρι να δοθούν ουσιαστικές λύσεις στα προβλήματα τόσο του άγριου όσο και του ημιάγριου πληθυσμού που βρίσκεται σε αιχμαλωσία, υπό άθλιες συνθήκες.

Ήδη έχουν γίνει κινήσεις από την πλευρά της ομάδας, για την αγορά και τοποθέτηση προειδοποιητικών πινακίδων, από την περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, στις περιοχές και τους δρόμους απ’ όπου διέρχονται τα άγρια ελάφια, καθώς ένας σημαντικός αριθμός από αυτά χάνεται κάθε χρόνο στην άσφαλτο από τροχαία ατυχήματα, που είναι επικίνδυνα και επιζήμια και για τους ίδιους τους οδηγούς.

Το επικείμενο Φόρουμ - 26 Απριλίου στις 17:30 στο Ροδίνι

Οι «Εθελοντές Ρόδου», τηρώντας την υπόσχεση που έδωσαν για συνέχεια της δράσης τους, οργανώνουν ανοιχτό φόρουμ για το Πλατόνι της Ρόδου όπου έχουν κληθεί καθηγητές και ειδικοί επιστήμονες αλλά και υπηρεσιακοί παράγοντες όπως και άνθρωποι που έχουν καθημερινή σχεδόν επαφή με το ελάφι, λάτρεις ή πολέμιοι του, να καταθέσουν τις απόψεις και τους προβληματισμούς τους. 

Την επόμενη ημέρα, Κυριακή 27 Απριλίου, θα ακολουθήσει ένα εργαστήρι (workshop) με τη συμμετοχή των ειδικών επιστημόνων, όπου θα καταβληθεί προσπάθεια να εξαχθούν τα πρακτικά συμπεράσματα της ημερίδας.

Οι θεματικές που θα συζητηθούν

1. Άγριος πληθυσμός ελαφιών: Διατήρηση - Αύξηση – Ευζωία. Παρόλο που υπάρχει μια αυξητική τάση τα τελευταία χρόνια, ο αριθμός τους δε διασφαλίζει τη διατήρηση του είδους αυτή τη στιγμή.

2. Ελάφια σε Αιχμαλωσία: Σκοπιμότητα – Διαχείριση - Προτεινόμενοι χώροι φιλοξενίας και παρατήρησης. Σημειωτέον ότι ο ημιάγριος πληθυσμός διαβιεί σε άθλιες συνθήκες αιχμαλωσίας στο Ροδίνι, δεν είναι επισκέψιμος και δεν εξυπηρετεί τους σκοπούς για τους οποίους δημιουργήθηκε.

3. Το Ελάφι ως Σύμβολο της Ρόδου: Επιστημονική μελέτη και ανάδειξη - διαφύλαξη συμβόλου

Σκοπός

Σκοπός της ημερίδας – φόρουμ και του εργαστηρίου που ακολουθεί, είναι η εξαγωγή συμπερασμάτων και η αξιολόγηση τους, μέσα από την κατάθεση απόψεων και το διάλογο που θα ακολουθήσει, για τη διαμόρφωση προτάσεων προς τις αρμόδιες υπηρεσίες και τους παράγοντες, που θα αφορούν τη διαχείριση των πληθυσμών του ελαφιού, άγριου και ημιάγριου – σε αιχμαλωσία - που από την πλευρά τους, οι «Εθελοντές Ρόδου», θα πιέσουν να εφαρμόσουν οι αρμόδιοι φορείς.

Πρόσκληση

Στην προσπάθεια αυτή, η ομάδα των Εθελοντών Ρόδου προσκαλεί την τοπική κοινωνία να είναι συμμέτοχη ώστε να συμβάλουμε όλοι από κοινού να βρεθεί λύση στα θέματα που αφορούν τόσο τον άγριο όσο και τον ημιάγριο πληθυσμό. Γι’ αυτό το λόγο η εκδήλωση δεν είναι απλά μία ημερίδα αλλά ένα ανοιχτό φόρουμ που προκαλεί το διάλογο, ειδικά με τους άμεσα εμπλεκόμενους με το ελάφι της Ρόδου.

Λίγα λόγια για τους ομιλητές

· Ο καθηγητής Μarco Masseti, βιολόγος από το Πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας, έχει ασχοληθεί επί σειρά ετών με το Πλατόνι της Ρόδου, έχει μελετήσει το είδος και δημοσιεύσει ανάλογες μελέτες όπως για παράδειγμα τη μελέτη του 2002 «Το νησί των ελαφιών. Φυσική ιστορία του πλατονιού της Ρόδου και των σπονδυλωτών της Δωδεκανήσου» που εκδόθηκε από το Δήμο Ροδίων. Είναι ο επιστήμονας δε εκείνος που προσπαθεί να αναδείξει τη μοναδικότητα του ενδημικού ελαφιού της Ρόδου για να χαρακτηρισθεί ενδεχομένως ως ξεχωριστό είδος. Θεωρείται ο κορυφαίος μελετητής στο εν λόγω αντικείμενο.

· Χρήστος Βλάχος, καθηγητής Αριστοτελείου πανεπιστημίου Θες/νίκης, σχολή Δασολογίας & Φυσικού Περιβάλλοντος και διευθυντής του Εργαστηρίου Άγριας Πανίδας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

· Αικατερίνη Μπαλατσούκα, Διευθύντρια Δασών Δωδεκανήσου, της Γενικής Διεύθυνσης Δασών, της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου

· Νικόλαος Θεοδωρίδης, Δασολόγος – Περιβαλλοντολόγος, Γενικός Διευθυντής Δασών και Αγροτικών Υποθέσεων της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου

· Κωνσταντίνα Παπαστεργίου, Δασολόγος – Περιβαλλοντολόγος, εργάζεται στη Δ/νση Περιβάλλοντος και Πρασίνου του Δήμου Ρόδου 

· Σταμάτης Χουρδάκης, γεωτεχνικός - δασοφύλακας στη Ρόδο.

Προβλέπεται και έκτακτη συμμετοχή κάποιων ακόμα ομιλητών.

Την επόμενη εβδομάδα θα ανακοινωθεί το πλήρες πρόγραμμα του φόρουμ, περιλήψεις των ομιλιών και τα βιογραφικά των ομιλητών.

Από την ομάδα «Εθελοντές Ρόδου»

Ελάφια της Ρόδου!!!

ΤΟ ΠΛΑΤΟΝΙ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ (Dama dama)

Το πλατόνι της Ρόδου, που θεωρείται σύμβολο του νησιού εδώ και πάρα πολλά χρόνια, στολίζει τα δάση του και αποτελεί μέρος της παράδοσής του, είναι ένα από τα λίγα είδη ελαφιών της Ευρώπης που διασώθηκαν μέχρι σήμερα. Δύο αγάλματα ελαφιών, ένα αρσενικό και ένα θηλυκό, τοποθετημένα πάνω σε κίονες, βρίσκονται και στολίζουν τις δύο πλευρές της εισόδου του παλιού λιμανιού της πόλης.

Πολλές είναι οι λαϊκές ιστορίες που αναφέρονται στην προέλευση και παρουσία του ελαφιού στο νησί.Πολλοί ισχυρίζονται ότι το πλατόνι ήρθε στο νησί της Ρόδου με την άφιξη των Σταυροφόρων. Η θεωρία μάλιστα αυτή συσχετίζεται και με άλλα ιστορικά χαρακτηριστικά του νησιού. Η Ρόδος αναφέρεται σε αρχαία κείμενα σαν "Οφιούσα", λέξη που σημαίνει, "η έχουσα πολλά φίδια". Σύμφωνα με την παραπάνω θεωρία οι Σταυροφόροι για να προστατέψουν τα στρατόπεδά τους από τα φίδια, εισήγαγαν το ελάφι και το χρησιμοποίησαν σαν φύλακα σε χώρους γύρω από αυτά. Αν και τα ελάφια δεν κυνηγούν για να σκοτώνουν τα φίδια, όπως πιστεύουν πολλοί, εν τούτοις λέγεται ότι τα κέρατα του ελαφιού εκκρίνουν κάποια ουσία (ένα αλκάλιο), η μυρωδιά του οποίου ενοχλεί και εξαναγκάζει τα φίδια να απομακρυνθούν. Κάποια λοιπόν από τα ζώα αυτά, που έφεραν οι Σταυροφόροι, ξέφυγαν από τα στρατόπεδα, κρύφτηκαν στα δάση και δημιούργησαν αργότερα τον υπάρχοντα πληθυσμό.

Μία άλλη θεωρία λεει ότι τα ελάφια εισήχθησαν από τους Ενετούς την περίοδο που είχαν στην κατοχή τους το νησί.

Όμως η Ρόδος αναφέρεται σε αρχαία κείμενα και σαν "Ελαφούσα" που σημαίνει ότι είχε, την εποχή εκείνη πολλά ελάφια, που φυσικά υπήρχαν στο νησί πολύ πριν έρθουν όλοι αυτοί οι κατακτητές.

Αρχαιολογικά ευρήματα ενδεικτικά της ύπαρξης ελαφιών στο Ανατολικό Αιγαίο μας φέρνουν πίσω ίσως και από την έκτη προ Χριστού χιλιετία.

Το γεγονός ότι οι δύο παραλλαγές μικρών ελαφιών του γένους Dama (οι οποίες πολλές φορές θεωρούνται από μερικούς συγγραφείς σαν δύο διαφορετικά είδη), που έχουν ως τώρα διασωθεί βρίσκονται στην περιοχή του Ανατολικού Αιγαίου (Ρόδος) και στα Δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας (Thermessos National Park, Αττάλεια) το Dama dama και στο Ιράν το Dama mesopotamica, ενισχύουν την θεωρία ότι το ελάφι ξεκόπηκε και παρέμεινε στο νησί της Ρόδου όταν τα νερά της Μεσογείου κατέκλυσαν την περιοχή του Αιγαίου και δημιουργήθηκαν τα νησιά.

Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι και τα δύο είδη αντιπροσωπεύουν στοιχεία πανίδας που χαρακτηρίζονται από την υποτροπική κατανομή του τέλους της τεταρτογενούς περιόδου.

Από όσα επίσης μέχρι σήμερα είναι γνωστά από παλαιοντολογικές και αρχαιολογικές ενδείξεις, τα ελάφια αυτά περιορίστηκαν στο τέλος της πλειστοκαίνου και τις αρχές της ολοκαίνου περιόδου, στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και την Μέση Ανατολή.

Από άποψη κατάταξης, χαρακτηριστικών και συνηθειών το πλατόνι είναι μηρυκαστικό, θηλαστικό της οικογένειας των ελαφιδών. Είναι μετρίου μεγέθους ελάφι. Το μήκος του είναι 1,5 μέτρο περίπου και το ύψος του, μέχρι το πάνω μέρος της πλάτης, φτάνει τα 90 περίπου εκατοστά. Ζυγίζει γύρω στα 100 κιλά αν και υπάρχουν πληροφορίες ότι μερικά ώριμα αρσενικά φτάνουν και τα 150 κιλά.

Είναι πολύ όμορφο ζώο. Η ομορφιά του οφείλεται κυρίως στην τέλεια αναλογία του σώματός του αλλά και στον πανέμορφο χρωματισμό του. Επί πλέον τα αρσενικά στολίζονται με τέλεια σε συμμετρία και ομορφιά κέρατα.

Η ακριβής περιγραφή του χρώματος του τριχώματός του είναι πολύ δύσκολη, αφού εμφανίζει αποχρώσεις και παραλλαγές πολύ διαφορετικές, που εξαρτώνται από την ηλικία του ζώου αλλά και τις εποχές του έτους. Στα ώριμα αρσενικά, το καλοκαίρι, όλο σχεδόν το τρίχωμα στο επάνω μέρος του σώματος, στους μηρούς και στην ουρά είναι καστανοκόκκινο, ενώ τα κάτω μέρη του σώματος και τα εσωτερικά μέρη της γάμπας είναι κρεμ προς το άσπρο. Οι τρίχες της ράχης είναι πολύ ανοιχτόχρωμες στις ρίζες, γίνονται καφέ στην μέση και σκούρες, σχεδόν μαύρες, στις κορυφές τους. Την εποχή (και κυρίως στην μέση) του χειμώνα η ράχη του ζώου, ο λαιμός και τα αυτιά του έχουν χρώμα σκούρο γκρι μέχρι γκριζοκάστανο. Το τρίχωμα στα κάτω μέρη και στο εσωτερικό της γάμπας είναι γκρίζο προς το κόκκινο.

Χαρακτηριστικές είναι οι άσπρες βούλες που είναι διάσπαρτες κυρίως στο πάνω μέρος (ράχη, πλάτη και καπούλια) του σώματός τους, που χρησιμεύουν κυρίως για το καμουφλάζ των ζώων.

Έχει σχετικά μεγάλα και λεπτά πόδια με μάλλον κοντό κεφάλι, προεξέχοντα λάρυγκα και χοντρό αυχένα (σβέρκο).

Τα αρσενικά ξεχωρίζουν από τη μεγάλη λειτουργική ακροποσθία, με την χαρακτηριστικά προεξέχουσα τούφα που καλύπτει τους γεννητικούς αδένες.

Τα κέρατα που υπάρχουν μόνο στα αρσενικά είναι στρογγυλά στις ρίζες, ανοίγουν και πλαταίνουν πιο πάνω και καταλήγουν σχηματίζοντας χαρακτηριστικές μύτες. Μετά από μία πορεία κάθετη προς την βάση ανεβαίνουν και λυγίζουν προς τα πίσω. Είναι χαρακτηριστικά και διαφέρουν από τα κέρατα όλων των άλλων ελαφιών, επειδή είναι παλαμοειδή. Σχεδόν πάντα είναι διαφορετικά, ανάλογα με την ηλικία του ζώου, και ως προς την ιδιαιτερότητα και ως προς την συμμετρία τους. Τα κέρατα του πλατονιού, πέφτουν κάθε χρόνο τον Μάιο και ξαναφυτρώνουν σιγά-σιγά και είναι πλήρως ανεπτυγμένα τον Σεπτέμβριο. Για κάθε χρόνο ηλικίας του ελαφιού, προστίθεται στα καινούργια κέρατα και μία (1) μύτη στο πλατύκερο τμήμα.

Τα ώριμα αρσενικά ζουν συχνά μόνα τους ή το πολύ με παρέα 3-4 ζώων. Όσο μεγαλώνουν τους αρέσει περισσότερο η μοναξιά. Τα μικρά αρσενικά μαζί με τα θηλυκά και τα νεογέννητα μένουν ενωμένα σε κοπάδια. Γύρω στον Οκτώβριο εμφανίζονται τα ώριμα αρσενικά στο κοπάδι διώχνοντας τα νεαρά αρσενικά, τα οποία όμως δεν απομακρύνονται σεμεγάλες αποστάσεις αλλά τριγυρνούν γύρω από το κοπάδι των θηλυκών.

Η διέγερση των αρσενικών που ακολουθεί αυτήν την εποχή, που είναι η εποχή των ερώτων, είναι πολύ μεγάλη. Συχνά παλεύουν μεταξύ τους για ώρες, για την κατάκτηση των θηλυκών και την απασχόλησή τους αυτή εκμεταλλεύονται τα μικρά διωχθέντα αρσενικά. Την εποχή αυτή τα αρσενικά γίνονται πολύ απρόσεχτα και μένουν πολλές φορές εκτεθειμένα στους ευτυχώς λίγους, ασυνείδητους λαθροθήρες.

Η εγκυμοσύνη των θηλυκών κρατάει οκτώ μήνες οπότε γεννούν γύρω στον Ιούλιο ένα με δύο μικρά.

Στη Ρόδο το πλατόνι ζει σε αμιγή δάση τραχείας πεύκης, μικτά δάση πεύκης και κυπαρίσσου, με πλούσιο υπόροφο από θάμνους (αειφύλλων πλατυφύλλων), σε θέσεις όπου υπάρχει νερό όλο το χρόνο ή εκεί που υπάρχουν ποτίστρες αιγοπροβάτων. Επίσης ζει και βόσκει σε θαμνοτόπους αειφύλλων πλατυφύλλων (κουμαριές, σχίνα, πουρνάρια, ξυλοκερατιές, κ.λ.π.)

Υπολογίζεται από μαρτυρίες κατοίκων και προσωπικές εκτιμήσεις ότι σήμερα στα δάση της Ρόδου υπάρχουν γύρω στα 100-150 ζώα.

Υπάρχει επίσης σημαντικός αριθμός ζώων (περί τα 70 άτομα), τα οποία διατηρεί ο Δήμος Ρόδου σε περιφραγμένους χώρους. ’τομα ελαφιού έχουν μεταφερθεί από την Ρόδο και σε άλλες περιοχές της Ελλάδος όπου ζουν μέσα σε ζωολογικούς κήπους και πάρκα. Δυστυχώς εδώ και αρκετά χρόνια υπάρχει μείωση του αριθμού του πλατύκερου ελαφιού, που οφείλεται κυρίως στην λαθροθηρία και στην κακή νοοτροπία των κατοίκων του νησιού της Ρόδου στο να μην δίνουν πληροφορίες στις αρμόδιες Υπηρεσίες (Δασαρχείο, Αστυνομία), για την ανακάλυψη και τον εντοπισμό των λαθροθήρων, θεωρώντας την συνεργασία αυτή σαν προδοσία ή όπως αλλιώς λέγεται σαν "κάρφωμα".

Αν και όλοι οι κάτοικοι της Ρόδου αγαπούν κατά τα άλλα και φροντίζουν για την επιβίωση του ελαφιού εν τούτοις δεν μπορούν να βοηθήσουν όσο πρέπει προς την κατεύθυνση αυτή, για την σύλληψη και παραδειγματική τιμωρία των λαθροθήρων, που χωρίςίσως και οι ίδιοι να το συνειδητοποιούν καταστρέφουν και αφανίζουν τα σύμβολα του τόπου μας.

Από την άλλη μεριά τα μέσα και ο αριθμός που διαθέτει το Δασαρχείο της περιοχής δεν φαίνονται αρκετά για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου.Μείωση του αριθμού υπήρξε και όταν αρκετά ελάφια κάηκαν αφού εγκλωβίστηκαν από τις φλόγες κυρίως στις δύο μεγάλες πυρκαϊές της Ρόδου του 1987 και 1992.Εν τούτοις ο λόγος αυτός, αν και σημαντικός, δεν μπορεί να θεωρηθεί κύριος για την μείωση του πληθυσμού αφού στην ουσία με την αύξηση της τροφής μετά τα πρώτα χρόνια της πυρκαϊάς αυξάνεται και ο αριθμός των γεννήσεων. Ένας άλλος αρκετά σημαντικός λόγος ελάττωσης του αριθμού των ζώων είναι η αντίστοιχη ελάττωση των γεωργικά καλλιεργούμενων εκτάσεων που επήλθε κυρίως λόγω της απασχόλησης του ντόπιου πληθυσμού με τις τουριστικές εργασίες. Δεν θα μπορούσαμε βέβαια να παραβλέψουμε το γεγονός της χρήσης πολλών και ισχυρών γεωργικών φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για τις καλλιέργειες και τα οποία δηλητηριάζουν τις τροφές των ζώων καθώς και τις πηγές και τα νερά, στους βιοτόπους τους.

Στον χάρτη που ακολουθεί εμφανίζονται οι βιότοποι του ελαφιού, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και άλλα ζώα σε άλλες θέσεις ή ότι τα υπάρχοντα σε κάποιες από τις ενδεικτικές θέσεις δεν έχουν ή δεν μπορούν να μετακινηθούν, ανάλογα με την αλλαγή των παραγόντων που επηρεάζουν την επιβίωσή τους, όπως η ποσότητα της τροφής, η ύπαρξη νερού αλλά κυρίως η πίεση που δέχονται από την παρουσία και τις νόμιμες ή παράνομες δραστηριότητες του ανθρώπου.

Πηγή κειμένου: http://users.otenet.gr/~theonik/peribal/dama.htm