Είναι πράγματι άκρως ενδιαφέρουσα η μαρτυρία που παρατίθεται για το πώς όργωναν τα χωράφια στη Σορωνή οι αγρότες πριν από μερικές δεκαετίες, πριν δηλαδή εμφανιστούν τα τρακτέρ.
Η μαρτυρία είναι του Σταμάτη Δημητρά και καταγράφηκε από τον γιό του Δημήτρη(Μίμη) Δημητρά, φιλόλογο στο πλαίσιο εργασίας που έκανε το 1968 ως φοιτητής για το πανεπιστήμιο Αθηνών.
Στην ίδια εργασία ο Μίμης Δημητράς( που είχα την τύχη να τον έχω καθηγητή στο Λύκειο Σορωνής) έχει καταγράψει πολλά και σημαντικά πράγματα για την ιστορία , τα ήθη και τα έθιμα της Σορωνής, με αυθεντικές μαρτυρίες κατοίκων του χωριού.
Μια τέτοια μαρτυρία είναι του Σταμάτη Δημητρά στην οποία αναφέρει τα εξής:
«Τώρα όποιος ακούει ότι εζέχναμεν (ωργώναμε) με τα βόδια, νομίζει πως είναι εύκολο πράγμα κι ότι αυτά μόλις εγεννιούνταν έξεραν πως να μπαίνουν στον ζυό. Εδώ δά είναι ο κόμπος (πρόβλημα). Τα ζά που εχρησιμοποιούσαμεν ήταν οι αελιές (αγελάδες) που έπρεπε να είναι ταισμένες καλά για να μπορούν να τραβούν το αλέτρι. Γι’ αυτό όταν εκόντευκιεν ο καιρός για ζέμα τις εφροντίζαμεν πιο πολύ. Μάλιστα και την νύκτα επααίναμεν και τις ερρίχναμεν φαί. Αυτό ήταν χόρτο για την ημέρα, ξερό που το μαευκουμε που το καλοκαίρι και ξερός καρπός για το βράυ, βίκος και ρόβι, αλεσμένα με το χερομύλι, για να μπορούν τα ζά να το τρώσι. Έτσι εδυνάμωναν για καλά κι όταν τα βγάλλαμε στο χωράφι ήταν ταυραντισμένα (ζωηρά εκ δυνάμεως).
Για να μπη η αελιά στον ζυό, έπρεπε να γένη ειδική προετοιμασία, προπόνηση. Τις βάλλαμεν στον ζυό και δίχως το άλετρο που πίσω, τις ελαλούσαμε μέσα στο χωράφι για να συνηθίσουν. Αυτό εγίνουνταν για καμιά δεκαριάν ημέρες πριν από το άρχισμα της σποράς. Έτσι εμάθαιναν μια για πάντα, να πααίνουν ίσια και να γυρίζουν ζερβά μα δεξιά όταν εχέλαμεν. Έπειτα αφού έζεχνες μιά-δυό χρονιές, οι αελιές ήταν πια ξεφτέρια. Όταν πάλαι επουλούσες το ζώο, έπρεπε το μικρό να το βάλης με το παληό, για να συνηθίση.
Έτσι εν έβρισκες αντίσταση και καθυστέρηση στην γουλειά σου. Ακόμα έπρεπε να μάχουν να έρχονται γεμένες πίσω που τον γάδαρο για το μουλάρι, για να τις πααίνουμε στο χωράφι. Πρέπει δε να ξέρης πως υπήρχαν και αελιές, που μόνες τους εκλουφούσαν (ακολουθούσαν), για επααίναμεν για ερχούμασταν που το χωράφι λυτές, χωρίς σχοινιά, αλλά με τα μουστούχια στην μούρη.
Αλλά για να σπείρης με σιουριά και να μή φοάσαι το κακό μάτι, να σε ματιάσουν τα ζά, τα έβαλλες στα κούτουλά τους φυλαχτό, γαλανό μ’ ένα σταυρό στη μέση. Έτσι πια έτοιμος επάαινες για το χωράφι προσκυνώντας.
Ο σπόρος ετοιμάζουνταν στο σπίτι από τις νοικοκυρές. Βέβαια εξεχωρίζαμεν από το αλώνι τον καλό σπόρο και τον εφυλάσσαμεν για τη σπορά. Αλλά έπρεπε να ξανακαχεριστή και πάλαι, γιατί στην αποθήκη εμπόριεν να έχουν χαλάσει μερικά κουνιά και δεν έπρεπε ο σπόρος να έχη μέσα ούτε το παραμικρό χαλασμένο.
Εκείνην την ημέρα, κανένας εν έμπαινε μέσα στο σπίτι εξόν από τα άτομα της οικογένειας. Αν λάχαινε να περάση κανένας από όξω, έπρεπε να ευχηστή και να πη “ώρες καλές” και οι νοικοκυρές να τον πουν “να είσαι καλά”. Έτσι αφού ο σπόρος ήταν έτοιμος ήταν έτοιμος μέσα στο τσουβάλι, τον φορτώναμεν στον γάδαρο και μαζί με τα ζά, ετραβούσαμε για το χωράφι. Όταν φτάναμεν εξεφορτώναμεν τα μπράτη (αποσκευαί) από το γάδαρο. Έπειτα φτιάχναμε το σακκί, το ... δηλαδή που έμπαινεν ο σπόρος και να τον σπείρουμε, που δεν ήταν παρά σακκούλα γεμένη μπροστά για να κρεμιέται στο(ν) ώμο.
Ύστερα εκάμναμεν τον σταυρόν μας, γυρίζοντας ανατολικά και ετακτοποιούσαμεν τα ζά στο άλετρο. Ετραβούσαμε τότε μια αυλακιά 5-6 μέτρα λοξά κι έπειτα αρχίζαμε τη σπορά σ’ αυτά τα 5-6 μέτρα μπρος πρώτα και ύστερα πίσω για να μην πομείνη μέρος χωρίς σπόρο. Τότε πια ... το ζέμα (όργωμα). Αυτό εγίνουνταν με ευθείες αυλακιές τη μια κοντά στην άλλη δηλαδή έτσι τα ζά που ήταν γεμένα από τα κούτουλα με σχοινιά που τα κρατούσαμεν γεμένα στην χερόλαη, τα επααίναμεν, όπου τα λαλούσαμε. Στις στροφές εγίνουνταν ένα παράξενο πράμα όταν έχελες να στρίψης δεξιά έπρεπε να τραβήξης το σχοινί αριστερά και το βόι εγύριζεν μόνον του δεξιά ειδεμή εν εγύριζαν όπως αλλιώς κι αν τα τραβούσες. Το ίδιο εγένουνταν και όταν επρόκειτο για τα ζερβά.
Έτσι εζέχνουνταν το χωράφι λίο-λίο, αφού όπως σε είπα το χωρίζαμε σε αυλακιές. Όταν έπιανες να σπείρης, τα ζά εξεκουράζουνταν, το ίδιο και το μεσημέρι που καχίζαμε να φάμε. Το απόγευμα, όταν πια άρχιζε να βαστά ο ήλιος, τα εβγάλλαμεν από τον ζυό και εφεύκιαμεν το άλετρο το φίναμεν εκιά για την άλλην ημέρα, γιατί όταν το χωράφι ήταν μιάλο εν ετελείωνε μονημερίς. Έτσι εγίνουνταν μέχρι που να τελειώσουμε. Ύστερα πιο ελαμέναμεν τις βροχές για να ποτίσουν τα σπαρμένα μας.
Ξέχασα να σε πω, πως όταν τελείωνε το ζέμα, η γυναίκα έπρεπε το βράυ να κάμη τηανίτες και να φάη ούλη η φαμίλια.
Όταν πια νεμούσε (φύτρωνε) το σιτάρι και ερρίζωνε κάπως, αρχίζαμε το ξεχορτάρισμα με μεγάλη προσοχή για να μην καταστρέφουμε το σιτάρι. Έτσι με τις βροχές του Γενάρη και του Φλιάρη και με του Μάρτη τα 2 νερά και το ένα του Απρίλη, τα σπαρτά εγένοντο όπως έπρεπε και η σοδειά ήταν καλή. Υπάρχει μια παροιμία που λέει: «Αν κάμη ο Μάρτης 2 νερά και ο Απρίλης άλλο ένα χαρά στον γεωργό πούχει πολλά σπαρμένα». Τον Ιούνη πια άρχιζε το θέρος που βαστούσε ούλον τον μήνα.»
Λουκάς Μαστής
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ομάδα «Παλιά Σορωνή»:
Αναρτήσεις
