Σελίδες Ιστορίας… 1945: Γυρίζουν στις φωλιές τους τα διωγμένα και ξενιτεμένα χελιδόνια της Δωδεκανήσου

1945: Γυρίζουν στις φωλιές τους τα διωγμένα και ξενιτεμένα χελιδόνια της Δωδεκανήσου

Κείμενο του Καλύμνιου φιλολόγου Εμμ. Καριώτη που επιστρέφει ύστερα από δεκαοχτώ χρόνια

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΡΟΔΙΑΚΗ Τετάρτη 19 Οκτωβρίου 2022

Επιμέλεια: Κώστας Τσαλαχούρης

Είναι ντοκουμέντο. Ναι, είναι ντοκουμέντο. Το κείμενο βλέπει το φως στις 18 Αυγούστου 1945, από τις στήλες της εφημερίδας «Δωδεκανησιακή Αυγή». Το υπογράφει ο Καλύμνιος φιλόλογος Εμμανουήλ Καριώτης, ο οποίος διαμένει στη Νάξο από το 1927, χρονιά που οι…ελευθερωτές που ήρταν από τη Δύση, δεν του επέτρεψαν να επιστρέψει στην πατρίδα του, επειδή υπέγραψε ένα κείμενο για την ιταλοποίηση της Εκπαιδεύσεως στα νησιά της Δωδεκανήσου. Είναι η εποχή που οι στήλες των εφημερίδων φιλοξενούν δωδεκανησιακά κείμενα, κείμενα αγωνίας και ελπίδας για τη ζωή των τόπων εκείνων που έμειναν επί επτά αιώνες σκλαβωμένα και τώρα γεύονται το θείο νέκταρ της λευτεριάς.

Ιδού το κείμενο:

«-Ο φέρων το παρόν δεν έχει δικαίωμα να λάβη άλλο ιταλικό διαβατήριον. Τούτο ισχύει δια το ταξείδιον Ρόδου-Πειραιά.

Αυτή ήτο η απάντησις του Γενικού Διοικητού της Δωδεκανήσου Μάριο Λάγκο, κατά τον Ιούνιον του 1927, εις αίτησίν μου, να επιτρέψη την επιστροφήν μου εις την ιδιαιτέραν πατρίδα μου, την Κάλυμνον, την οποίαν μου απηγόρευεν ο εξοχώτατος κύριος Ρίτσι(1), που από χωροφύλακας, έγινε διπλωμάτης επί του Φασισμού και διηύθυνε το τμήμα της Δωδεκανήσου του Ιταλικού προξενείου Πειραιώς.

Κάλυμνος. Το λιμάνι

1927!..Είναι το έτος που η Ιταλία εφήρμοζε την Ιταλικήν εκπαιδευτικήν μεταβολήν εις την Δωδεκάνησον και ήρχιζε την ιταλοποίησιν των ελληνικών σχολείων.

Εις μίαν διαμαρτυρίαν των Δωδεκανησίων Αθηνών-Πειραιώς, ευρίσκετο η υπογραφή του υπογεγραμμένου, δι’ αυτό δε κατά τας Ιταλικάς φασιστικάς πολιτικάς ελευθερίας και το φασιστικόν δίκαιον δεν έπρεπεν οι υπογράψαντες την διαμαρτυρίαν να επιστρέψουν εις τας οικογενείας των, ούτε προς παραθερισμόν…

Εφοβούντο, ίσως, και επανάστασιν από τους «ταραξίας» φοιτητάς, και, επειδή οι Ιταλοί συγχαίνονται τα αίματα, ελάμβανον τα μέτρα των, διά να αποδειχθή διά μυριοστήν φοράν, ότι η Ιταλία ήτο φίλη της Ελλάδος, ότι ήτο μεγάλη Δύναμις και ότι η χώρα οφείλουσα την ύπαρξίν της εις τον μετά την Γαλλικήν Επανάστασιν πνεύσαντα άνεμον της Ελευθερίας, απεδείκνυε εμπράκτως τας υπέρ της αυτοδιαθέσεως των λαών, διαθέσεις της.

Κάλυμνος. Οι Μυρτιές, τα πρώτα μεταπελευθερωτικά χρόνια

Απαγορεύεται…

Απαγορεύεται εις τον τότε φοιτητήν να επιστρέψη εις την πατρίδα του και έτσι εκπατρίζεται ακόμη μια οικογένεια και ο αριθμός των κατοίκων της Δωδεκανήσου μειούται, δια να συμπληρωθή κατόπιν από οικογένειαν κάποιου κοινωνικού αποβράσματος της Νεαπόλεως ή της Καλαβρίας(2)…

Στα σπίτια μας σιγά σιγά στρογγυλοκαθίζουν Ιταλοί, δια να γίνη με τον καιρόν και η Δωδεκάνησος Ιταλική, κατά τα μεγάλα σχέδια των φανφαρόνων Ιταλών.

Τους γονείς μας, σκεπάζει η μυρωμένη Ελληνική θάλασσα ή η κυ...λευκοσκέπαστη(3) γη της ξενητιάς, ενώ εκθάπτονται οι τάφοι των προγόνων και πατέρων μας δια να δεχθούν εις την αγκάλην των, εις την αιωνίαν κατοικίαν των, τους τυράννους και δολοφόνους των απογόνων και τέκνων των.

Κάλυμνος. Τέλη του Μεσοπολέμου

Τελείωσαν, επί τέλους, τα ατέλειωτα χρόνια της σκλαβιάς το ένα μετά το άλλο. Ηγωνίσθημεν με όλας μας τας δυνάμεις –και όσον ο τύραννος θέριευε, φαινομενικώς, τόσον και οι ελπίδες μας ρίζωναν πιο βαθειά, πετούσαν τους τρυφερούς βλαστούς των πιο ψηλά και εγίνετο πίστις όλων μας, ότι επί των ημερών μας θα επραγματοποιείτο το όνειρον γενεών, επτά αιώνων σκλαβιάς Ιπποτών, Τούρκων, Ιταλών, Δημοκρατικών(4) και Ιταλών Φασιστών.

Οι δύο τελευταίοι ανέλαβον το έργον του νεκροθάπτου της Ελληνικής Δωδεκανήσου, αλλά κατά την παροιμίαν εμώρανεν ο Θεός, αυτούς και εις τον βαθύν λάκκον ενεταφιάσθη η Ιταλία, η δε ολόφωτη Δωδεκάφωτος Λυχνία, εορτάζει την ανάστασίν της συνδέσασα της ελευθερίαν της με την Ελευθερίαν και την Νίκην των Δυνάμεων του φωτός.

Κάλυμνος. Η πόλη

Η απελευθέρωσις της Δωδεκανήσου γίνεται έτσι κοσμοϊστορικόν γεγονός!.. Τριάντα τρία χρόνια έζησεν ο Θεάνθρωπος επί της γης δια να δημιουργήση ένα νέον κόσμον, δικαιοσύνης και ισότητος μεταξύ των ανθρώπων, ανθρώπων που δεν χωρίζονται εις ελευθέρους και δούλους. Τριάντα τρία χρόνια ιταλικής σκλαβιάς έζησε η Δωδεκάνησος, που σήμερα ελευθέρα, καθαρά και αμόλυντη από τα μιάσματα των θρεμμάτων της λυκαίνης, ντυμένη τα βαρύτιμα μητρικά χρώματα καλεί τα διασκορπισμένα εδώ και ’κει παιδιά της, τώρα, που τίποτε πια εκεί κάτω δεν πλακώνει η σκλαβιά. Αλλά τα πάντα έμψυχα και άψυχα, βροντοφωνούν το «Χαίρε ω!.. χαίρε Ελευθεριά!..».

Τα Νησιά ελεύθερα…

Το απόγευμα της Τετάρτης του Πάσχα(5) ο Ραδιοφωνικός Σταθμός της Αθήνας, μας αναγγέλλει χαράς Ευαγγέλια. Τα νησιά Ρόδος, Κως, Κάλυμνος και Λέρος είναι κι αυτά ελεύθερα.

Στο εντευκτήριο του Προοδευτικού Ομίλου Νάξου λαμβάνεται η απόφασις του ταξιδιού και ο καπετάν Νικήτας, είναι σύμφωνος να φύγουμε την άλλην ημέραν το πρωί. Το πρώιμο, όμως, μελτέμι εννοεί να παίξη με τον πόνο και τη λαχτάρα μας και μας καθυστερεί τρεις ημέρες. Εν τω μεταξύ την άλλην ημέρα, Πέμπτη, αποφασίζεται να γίνη δοξολογία εις την Μητρόπολιν της Νάξου και επί τη προόψει συνεχίσεως της κακοκαιρίας, ορίζεται ο υπογεγραμμένος ρήτωρ της ημέρας.

Οι ώρες κυλούν, φεύγει η Πέμπτη πάει και η Παρασκευή και ξημερώνει το ελπιδοφόρον Σάββατον. Το Σάββατο, λέμε ’μεις οι ναυτικοί, πέφτει ο καιρός και δι’ αυτό αναλαμβάνει ευχαρίστως ο Σεβασμιώτατος Παροναξίας κ. Χερουβείμ(6) να με αναπληρώση εις την δοξολογίαν, εις ενδεχομένην αναχώρησίν μου.

Κάλυμνος. Αγία Μαρίνα

Καθ’ όλην την νύκτα του Σαββάτου παρακολουθώ άγρυπνος την δύναμιν του καιρού και το ξέσπασμα των κυμάτων που χαλούν τον κόσμον στη Γρόττα(7), πενήντα μέτρα πέρα από το κρεββάτι μου.

Γυρίζω στα παιδικά και μαθητικά μου χρόνια, στις χορταριασμένες αυλές του σπιτιού μας, στους συγγενείς και φίλους που με περιμένουν τώρα όλο χαρά, ύστερα από δέκα οκτώ χρόνια και θα με αναζητούν σε κάθε καΐκι που αράσσει στο ελεύθερο λιμάνι της Καλύμνου.

Η επιστροφή…

Όλα αυτά με συντροφεύουν έως το πρωί. Πάει, λέγω και η ελπίδα μου, κι αρχίζω να σκέφτωμαι την δοξολογία και τον λόγο. Πρέπει σήμερα να αστράψω και να βροντήσω περισσότερον από κάθε άλλην φοράν, ανάλογα με τις μεγάλες ημέρες που ζη η Δωδεκάνησος. Διώχνω από την σκέψη μου ταξείδια, χαρές και αγωνία και συγκεντρώνομαι στις κατάλληλες πρωινές ώρες για την διόρθωση του ποθητού λόγου που θα εξεφώνουν στην επίσημη δοξολογία δια την πραγματοποίησιν ονείρου επτά αιώνων.

Από την χαρά μου γελώ μόνος και τρίβω τα χέρια σαν να είχα επιτύχει την λύσιν του τετραγωνισμού του κύκλου. Την ανέκφραστη εκείνη χαρά μου, διακόπτει το απροσδόκητο κτύπημα της πόρτας μου, κατά τις 4 το πρωί, για να με ειδοποιήσουν ότι θα φύγωμε, γιατί ο καιρός «μαλάκωσε».

Κάλυμνος. Τέλενδος

Στο λεπτό ετοιμάσθηκα, και στο δεύτερο βρέθηκα με τις αποσκευές μου στη ……. (8) βάρκα που είναι αραγμένη μπροστά στο σπίτι μας.

Εκεί είναι ο καπετάν Νικήτας με τον υιόν του το Γιαννιό, σιγυρίζουν σαν την καλή νοικοκυρά, τη βάρκα τους. Και την ετοιμάζουν για ταξείδι. Η βάρκα αυτή είναι η «Μεγάλη Ελλάς» του μακαρίτου Ν. Ορφανού. Οι Ιταλοί της έδωσαν το μισητό όνομα «Καίσαρ», αλλά το 1939, φεύγοντας ο μακαρίτης από την σκλαβιά ήλθε οικογενειακώς στην Νάξον, όπου την εβαπτίσαμεν και της εδώσαμε το ποθητό Ελληνικόν όνομα της «Μεγάλης Ελλάδος εις δε του αδελφού του της «Ελευθέρας Ελλάδος». Πόσον μεγάλα προφητικά ονόματα αλλά και πόσον χαρακτηριστικά της εθνικής νοοτροπίας του σκλάβου Δωδεκανησίου. Η «Μεγάλη Ελλάς» λοιπόν, μας πήρε και μας πήγε σε ένα διαλεκτό διαμάντι της Ελληνικής Μεγάλης Πατρίδος που μαζί με τάλλα πολλά ακόμα θα προστεθούν εις την κοινήν Μητέρα και θα την κάμουν ελευθέραν και Μεγάλην Ελλάδα.

-Πώς Βλέπεις τον καιρό καπετάν Νικήτα:

-Ο ίδιος είναι αλλά πιο μαλακός από χθες, μου απαντά ο καπετάν Νικήτας, είναι λίγο «κουτουρατζής» δεν τον τρόμαξαν ποτέ οι φουρτούνες και δεν βάλλει εύκολα το κακό στο νου του ούτε και το πλεούμενό μας του ενός τόνου με χιλιομπαλλωμένο πανί και το ενάμιση κουπί.

Ο Θεός μαζί μας, και σκύβω να λύσω το παλαμάρι. Στην παραλία δεν είναι κανένας να μας ευχηθή το «καλό ταξείδι».

Έχομε, όμως, μαζί μας τις ευχές όλων των ελευθέρων πια εκεί κάτω αδελφών μας, που με δάκρυα θερμοπαρακαλούν τον Θεόν να μας βοηθήση να γυρίσωμεν επί τέλους πίσω στις οικογενειακές μας φωληές όλα τα διωγμένα και ξενητεμένα χελιδόνια της Δωδεκανήσου.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Για τον Ρίτσι, ζητήθηκε μετά την απελευθέρωση να δικαστεί ως εγκληματίας, πράγμα που δεν έγινε.

2. Την πολιτική του εκπατρισμού και μη επιστροφής εφάρμοσε κατά κόρον ο Μάριο Λάγκο-επί της εποχής του έφυγαν άνω των 35.000 Δωδεκανήσιοι-μάλιστα τον κατηγόρησε γι’ αυτό, σε πολλές εκθέσεις του, ο Τετράρχης του Φασισμού και διοικητής των ιταλικών Νήσων του Αιγαίου, Ντε Βέκκι.

3. Άγνωστη λέξη. Λείπουν τρία στοιχεία.

4. Το 1912, ήρταν από τη Δύση, ως Δημοκρατικοί ελευθερωτές, για να μας απελευθερώσουν από την τυραννία!..Αμ δε...!

5. Τετάρτη 9 Μαΐου 1945,

6. Χερουβείμ Άννινος, μητροπολίτης Παροναξίας 1935-1945. Στα τέλη του 1945 μετατέθηκε στην Μητρόπολη Τρίκκης και Σταγών. Εκοιμήθη το 1952 Γεννήθηκε στην Κεφαλονιά το 1890.

7. Γρόττα, αρχαιολογικός τόπος στη Νάξο, κάτω από την πλατεία του Μητροπολιτικού Ναού της Ζωοδόχου Πηγής.

8. Άγνωστη λέξη. Τη διαβάζουμε, ίσως «γυαλλάικα».

Ο καθηγητής Εμμ. Καριώτης φωτογραφούμενος με τους τελειόφοιτους 

του Νικηφόρειου Γυμνασίου, του έτους 1954

https://www.rodiaki.gr/article/484741/selides-istorias-1945-gyrizoyn-stis-fwlies-toys-ta-diwgmena-kai-xenitemena-xelidonia-ths-dwdekanhsoy

Ο Ρωμιός ( Έλληνας) ήρωας της Αιθιοπίας Γεώργιος Γανωτακης ή Γεώργιος Φώτης από την Ρόδο!

Ακαδημία Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών 'Λέοντες'

Ο Ρωμιός ( Έλληνας) ήρωας της Αιθιοπίας

Ο Γεώργιος Γανωτακης ή Γεώργιος Φώτης μετανάστευσε στη Αιθιοπία το 1850 από την Ρόδο. Αμέσως μπήκε στην υπηρεσία του αυτοκρατορικού στρατού και υπηρέτησε τον αυτοκράτορα Γκοτζαμ ο οποίος του έδωσε το τίτλο Μπαλαμπαρας δηλαδή του ανώτερου διοικητή της αυτοκρατορικής φρουράς της Αιθιοπίας για την γενναιότητα του. Από τότε άλλαξε το όνομα του σε Γεωργάς Μπαλαμπαρας και ακολούθησε τον αυτοκρατορικό στρατό στο πόλεμο εναντίον του Μαχντι του Σουδάν και ενάντια στους Ιταλούς το 1896 στη μάχη της Αντοβα. Ήταν γνωστός για για την δεξιότητα στην οπλομαχια με σπαθί και ασπίδα. Ήταν ο μόνος Ευρωπαίος που πολέμησε εναντίον των Ιταλών .

The Romios (Greek) hero of Ethiopia.

George Ganotakis or George Photis was settled in Ethiopia at 1850 from Rhodos. He join the Imperial army of Emperor Gotzam and he earned the title of Balabaras for his bravery. Balabaras was the the title of the commander of the Imperial Guards of Ethiopia. From this day he was known as Georgas Balabaras and he followed the Ethiopian army against the Mahdi of Sudan and against Italians in the battle of Adwa at 1896. He was known for his extraordinary Swordsmanship with sword and shield. According to testimonies he was the only European who fought against the Italians.

Source: 'The Greek presence in the horn of Africa', Antonis Chaldaios

Πηγή: ' Η Ελληνική παρουσία στο κέρας της Αφρικής ', Αντώνης Χαλδαίος.

Το διαβάσαμε ΕΔΩ: https://www.facebook.com/MesaionikeSpathaskia/posts/pfbid0267kjvnRbFDjxM1iWho1JVzCJStt7G88JpBLKmErPNDJ9zFKcou6hrcKf6kCowtMVl

Ελβετία της αρχαιότητας η Ρόδος και οι Φάνες λατρευτικός τόπος του Δία

«Ελβετία της αρχαιότητας η Ρόδος και οι Φάνες λατρευτικός τόπος του Δία»

Από: Νεκτάριος Καλογήρου

29 Σεπτεμβρίου 2022 08:23

«Η Ρόδος ως πόλη – κράτος διακρίνεται για τον πλούτο της, τη ναυτική της ισχύ στην ανατολική Μεσόγειο, το διπλωματικό της κύρος, το υψηλό κοινωνικό και πολιτισμικό της επίπεδο. Ορισμένοι μελετητές μιλούν για το ροδιακό θαύμα και άλλοι συγκρίνουν την αρχαία Ρόδο με την Ελβετία του Σήμερα».

Τα λόγια ανήκουν στον Dr. Vincent Gabrielsen, καθηγητή στο πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης και διατυπώθηκαν από τον ίδιο στη διάρκεια της τελετής αποκαλυπτηρίων του «Μνημείου Φανών», επί του οποίου αποτυπώνονται όλα τα στοιχεία αναγωγής της ιστορίας του χωριού στα τέλη του 2ου π.Χ αιώνα. Το μνημείο αυτό δεν φωτίζει μόνο την ιστορία των Φανών, αλλά λειτουργεί ως αφετηρία μιας ευρείας έρευνας, για την ισχύ που είχαν κατά το παρελθόν οι οικισμοί, όπως αυτοί ανθούσαν στην ύπαιθρο του νησιού.

«Τα τελευταία χρόνια έχουμε αρχίσει να κατανοούμε τη μεγάλη αξία της ροδιακής υπαίθρου. Σε αυτήν, οι παραθαλάσσιοι οικισμοί, όπως για παράδειγμα οι Φάνες, αποτελούσαν τους ιμάντες της πόλης – κράτος Ρόδος», περιέγραψε ο καθηγητής Gabrielsen και με άψογα ελληνικά, γεμάτος θαυμασμό για το ροδιακό κλέος, μίλησε επί μακρόν για τις διαδοχικές ιστορικές αποκαλύψεις που δείχνουν την ευμάρεια και την πλούσια πολιτιστική – αθλητική δραστηριότητα του τόπου.

«Η Ρόδος φημίζεται ως η χώρα των Συλλόγων, με την οργάνωσή τους να παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον, διότι αποτελεί απομίμηση του ροδιακού κράτους. Τα μέλη των Συλλόγων συγγράφουν Νόμους, έχουν πρόεδρο, ταμία, περιουσία και ιδιωτικό νεκροταφείο. Έχουν λατρευτές, τελετουργικά και ναούς. Στην πράξη το ροδιακό δημόσιο κράτος εγκόλπιζε ένα παράλληλο κράτος που αποτελείται από πλήθος ιδιωτικών μικροκρατών (Συλλόγων). Δύο από αυτά στις Φάνες».

Ο Dr. Vinsent Gabrielsen αναφέρθηκε αναλυτικά στα στοιχεία των δύο Συλλόγων (Σωτηριασταί Φιλανάκτιοι οι εν Φάνες και Πανδηλιασταί οι εν Φάνες) όπως αυτά αποκαλύφθηκαν από την ανάγνωση – ερμηνεία της επιγραφής σε μαρμάρινη βάση βωμού, που βρέθηκε στην αρχαία νεκρόπολη της Ρόδου (οικόπεδο Καρίμαλη).

«Η επιγραφή δηλώνει τις τιμές, που είχαν αποδοθεί σε έναν άνδρα, από πέντε Συλλόγους – Κοινά. Ο κάθε ένας Σύλλογος – Κοινόν ετίμησε τον άνδρα αυτόν με την απονομή ενός χρυσού στεφάνου. Το όνομα του τιμώμενου δεν σώζεται. Όμως φαίνεται ότι ήταν παντρεμένος με μια ξένη γυναίκα από τη Φρυγία με το όνομα Βερενίκη. Ο τιμώμενος είχε χρηματοδοτήσει εθελοντικά και εκ μέρους του κράτους, θεατρικές παραστάσεις και αθλητικούς αγώνες, οι οποίοι συνήθως διεξάγοντο στη διάρκεια ροδιακών θρησκευτικών εορτών».

Τόσο η γενναιοδωρία του ανδρός αυτού, όσο και η οικονομική ευρωστία των πέντε Συλλόγων – Κοινών (δύο στις Φάνες, ένα στον Σάλακο [ο καθηγητής προσεγγίζει το όνομα της Σαλάκου ως αρσενικού γένους, στηριζόμενος στην ερμηνεία της επιγραφής], ένα στην Αιγιαλεία [πιθανότατα στη Νότια Ρόδο] κι ένας ακόμα) φαίνεται από τα χρυσά στεφάνια της αποδοθείσας τιμής.

«Είναι πολύ πιθανό να υπήρχε στις Φάνες λατρευτικός βωμός του Δία και του Δήλιου Απόλλωνα», εκτίμησε ο Dr. Vincent Gabrielsen. Η εκτίμηση αυτή ανοίγει ένα τεράστιο κεφάλαιο για το Αύριο της περιοχής και ήδη έχει προκαλέσει τα κατάλληλα αντανακλαστικά προσώπων πρόθυμων να δουλέψουν προς την κατεύθυνση αυτή. Πού μπορεί να βρίσκονται τα ερείπιά τους; Το σίγουρο είναι πως τα αρχαιολογικά ευρήματα από την περιοχή των Φανών, μεταξύ των οποίων μαρμάρινα αγαλματίδια, αμφορείς και κύλικες, σήμερα κοσμούν προθήκες στα μουσεία: Λούβρο και Βρετανικό. Η αρχαιολογική σκαπάνη των εποίκων του παρελθόντος αφαίρεσε από την ύπαιθρο της Ρόδου όλα τα τότε ευρήματα και τα έκανε κτήμα της.

Όμως, τα ευρήματα δεν έχουν τελειωμό. Υπάρχουν κι άλλα. Τόσο ο καθηγητής Gabrielsen, όσο και ο δρ. Απόστολος Κυριατσούλης (μεταφέροντας τα αποτελέσματα του έργου Ρόδιων αρχαιολόγων) πληροφόρησαν για την ύπαρξη κι άλλων επιγραφών, η μελέτη των οποίων θα δώσει πολύτιμα στοιχεία για τη ζωή στους παραθαλάσσιους οικισμούς της Ρόδου.

Το «Μνημείο Φανών» έχει ανεγερθεί (με τη συμβολή δεκάδων προσώπων) μέσα στο χωριό, στη θέση «παλαιά βρύση» και αποτελεί μια πρωτοβουλία του Συλλόγου για τη «Μελέτη και Διάδοση της Ελληνικής Ιστορίας», έδρας Weilheim της Βαυαρίας με επικεφαλής τον δρ. Απόστολο Κυριατσούλη. Ο τελευταίος έχει αφιερώσει πολλά χρόνια από τη ζωή του ώστε όλο αυτό το όραμα ανάδειξης της ιστορίας του τόπου να γίνει πράξη. Κοντά του, στενός συνεργάτης βρέθηκε από την αρχή ο γαστρεντερολόγος ιατρός Νίκος Τσ. Φρόνας που εργάζεται αθόρυβα και σταθερά για όλα όσα αφορούν στην ιστορία και στον πολιτισμό του τόπου. Στυλοβάτης των δύο έχει σταθεί ο δάσκαλος Παναγιώτης Χαμουζάς πρόσωπο που επί σειρά δεκαετιών τίμησε τα ελληνικά γράμματα, διδάχθηκε από τον τόπο και δίδαξε την ιστορία του έθνους. Στα βιβλία του αποτυπώνονται στιγμές ανδρείας ανθρώπων απλών, που μεσούντος του πολέμου υπηρέτησαν με σθεναρότητα και ανιδιοτέλεια την ανάγκη επιστροφής της Δωδεκανήσου στον Ελληνικό κορμό.

Στη διάρκεια των αποκαλυπτηρίων του «Μνημείου Φανών» ο Παναγιώτης Χαμουζάς τιμήθηκε από τους συντοπίτες του και ήταν μια τιμή οφειλόμενη από τον τόπο που τόσο πολύ υπηρέτησε και αγάπησε ο φανενός δάσκαλος.

Πηγή κειμένου: https://www.dimokratiki.gr/29-09-2022/elvetia-tis-archaiotitas-i-rodos-kai-oi-fanes-latreytikos-topos-toy-dia/?fbclid=IwAR2db7bNf7jakmQuqGkexRFxu5d_HB-e0DpgNx-DlhA4Te1sqkIht5-X8kI

Πηγή φωτογραφιών: Ρουβήμ Καρασάββας.

20 Ιουλίου 1872. Τα εγκαίνια της εκκλησίας του Ευαγγελιστή Λουκά Σορωνής.

Γράφει ο Λουκάς Μπονιάτης

20 Ιουλίου 1872. Πριν από 150 χρόνια, εγκαινιάστηκε η εκκλησία του Ευαγγελιστή Λουκά Σορωνής.

Δεκατέσσερα χρόνια μετά την έναρξη των εργασιών, η εκκλησία του Ευαγγελιστή Λουκά Σορωνής, η μεγαλύτερη εκκλησία που είχε οικοδομηθεί στην Ρόδο μετά το 1520 μΧ, έως εκείνη την εποχή, ήταν έτοιμη να εγκαινιαστεί. Οι Σορωνιάτες επέλεξαν αυτή η λαμπρή για το χωριό ημέρα, να είναι ανήμερα του Προφήτη Ηλία.

Έτσι, τα εγκαίνια έγιναν στις 20 Ιουλίου 1872, του Προφήτη Ηλία, τον οποίο τιμούσαν ιδιαίτερα διότι ήταν προστάτης των ορφανών και επίσης γιατί τον επικαλούνταν σε περιόδους ανομβρίας.

Μάλιστα τοποθέτησαν στο τέμπλο την μεγάλη εικόνα της πυρφόρου ανάβασης του Προφήτη Ηλία του 1716, η οποία προέρχεται από την προηγούμενη μικρότερη εκκλησία που υπήρχε στο ίδιο σημείο.

Πολύχρονη συλλογή πληροφοριών, οδήγησαν στο παρακάτω ιστορικό για την ανέγερση της εκκλησίας. Με αφορμή την συμπλήρωση των 150 χρόνων από τα εγκαίνια της εκκλησίας, ξαναδημοσιεύω τις πληροφορίες αυτές μετά από δύο χρόνια.

Μέχρι τις αρχές του 18ου αιώνα, δεν επιτρεπόταν να χτίζονται από τους Έλληνες της Δωδεκανήσου εκκλησίες και σχολεία. Έτσι, ο ντόπιος πληθυσμός ήταν αναγκασμένος να ασκεί τα θρησκευτικά του καθήκοντα είτε στις εκκλησίες που ήταν κτισμένες στα χωριά πριν την Οθωμανική κατάκτηση του νησιού το 1522, είτε σε μικρές και πρόχειρες κατασκευές στους νέους οικισμούς. Οι νέοι αυτοί οικισμοί - τα μαράσια είχαν δημιουργηθεί από το μηδέν γύρω από το κάστρο της Ρόδου, μετά την εκδίωξή του ντόπιου πληθυσμού από τις κατοικίες του εντός του κάστρου. Όλες οι κατασκευές που υπήρχαν εκτός του κάστρου, οικίες, εκκλησίες κτλ, είχαν καταστραφεί από τους ντόπιους και τους ιππότες πριν την πολιορκία του 1522, ώστε να μην αποτελέσουν ορμητήρια από τον Οθωμανικό στρατό.

Η πρώτη εκκλησία που πήρε άδεια να οικοδομηθεί, ήταν τα Εισόδια της Θεοτόκου (Μητρόπολη στην αρχική της μορφή, μετέπειτα έγιναν προσθήκες) το 1750. Μάλιστα η άδεια που έδωσε ο πασάς λέγεται πως είχε τον όρο να κατασκευαστεί σε 40 ημέρες.

Μετά το 1830, αρχίζει η μαζική οικοδόμηση εκκλησιών στα χωριά, συνήθως στην θέση των προϋπαρχόντων, αφού πρώτα τις γκρέμιζαν, ώστε να επαναχρησιμοποιήσουν τα υλικά στην νέα εκκλησία που θα οικοδομούνταν.

Η πλειοψηφία των χωριών είχε ξεκινήσει την ανέγερση των εκκλησιών πριν το 1858 και σε πολλές περιπτώσεις οι ναοί είχαν ολοκληρωθεί. Η συντριπτική πλειοψηφία των χωριών επέλεξαν τον τύπο της μονόχωρης βασιλικής -με ένα κλίτος.

Έτσι, το 1858 αποφασίζουν στη Σορωνή να ξεκινήσουν την κατασκευή του νέου ναού στη θέση του πολύ μικρότερου παλαιού ναού.

Το εντυπωσιακό της υπόθεσης είναι ότι οι Σορωνιάτες δεν αποφασίζουν να κτίσουν μια εκκλησία στα μέτρα του χωριού τους, αλλά τολμούν και παίρνουν την απόφαση αυτό το μικρό και φτωχό χωριό, να παραβλέψει το κόστος και τον κόπο της προσωπικής εργασίας και να κατασκευάσουν την μεγαλύτερη εκκλησία που είχε κατασκευαστεί στην Ρόδο από το 1750 έως εκείνη την στιγμή.

Επέλεξαν τότε ως πρότυπο την μεγαλύτερη εκκλησία που είχε οικοδομηθεί έως εκείνη της στιγμή και αυτή ήταν του Ταξιάρχη Μιχαήλ στο χωριό Αρχάγγελος. Ήταν μόλις η δεύτερη τρίκλιτη βασιλική που είχε κτιστεί εκείνη την εποχή στην Ρόδο, μετά από εκείνην της Μητρόπολης στην οποία στον αρχικό ναό του 1750 προστέθηκαν τα 2 επιπλέων κλίτη το 1842. Επίσης να σημειώσουμε ότι η άλλη τρίκλιτη βασιλική παρόμοιου τύπου βρίσκετε στα Αφάντου, όπου στον αρχικό ναό του 1839 έγινε προσθήκη των δύο κλιτών το 1966. Ο ναός στον Αρχάγγελο είχε ολοκληρωθεί το 1854 αλλά χωρίς τον πρόναο, ο οποίος προστέθηκε σε δεύτερη φάση πριν το 1885.

Καλούν λοιπόν τον αρχιτέκτονα του παραπάνω ναού και του λένε ότι θέλουν να κάνουν έναν παρόμοιο με του Αρχαγγέλου. Κάνουν επιπλέον προσθήκη του πρόναου με τον γυναικωνίτη και με τις εξωτερικές σκάλες που ήταν επιπλέον 6 μέτρα (στον Αρχάγγελο όπως είπαμε το αντίστοιχο μέρος προστέθηκε σε δεύτερη φάση).

Αφού συμφωνούν, έβαλαν τα όρια της εκκλησίας για να ανοιχτούν τα θεμέλια ακριβώς όπως εκείνα του Αρχαγγέλου συν τον πρόναο. Ο αρχιτέκτονας έφυγε για να πάει σε άλλες δουλειές του που βρίσκονταν σε εξέλιξη και θα επέστρεφε όταν θα είχαν ανοίξει τα θεμέλια για να ξεκινήσουν οι εργασίες. Τότε κάποιοι Σορωνιάτες αποφάσισαν να κάνουν και τον κυρίως ναό μεγαλύτερο από αυτόν του Αρχαγγέλου, γιατί έτσι και αλλιώς η όλη εκκλησία ήταν ήδη μεγαλύτερη με την προσθήκη του πρόναου που είχαν κάνει. Την νύχτα λοιπόν πάνε κρυφά και με πρώτο τον Μαστροκωσταντή (του Μαλιάκκα ο πάππους, όπως χαρακτηριστικά μου είχε πει ο Σταυριανός Ρεουλλάς) και μεγαλώνουν τα όρια του κυρίως ναού κατά 2 περίπου μέτρα στο μήκος. Αυτήν την ενέργεια, την έκρυψαν από τον αρχιτέκτονα γιατί ήξεραν ότι δεν θα την ενέκρινε. Τελικά δεν το πήρε είδηση ο αρχιτέκτονας και ξεκίνησαν οι εργασίες. Όταν όμως έφτασε η στιγμή να κλείσουν τον κεντρικό κλίτος, διαπίστωσε ότι δεν έκλεινε σύμφωνα με τα σχέδια που είχε από τον ναό του Αρχαγγέλου και τότε μόνο αναγκάστηκαν να του πουν τι έκαναν, αλλά ήταν ποια αργά και έπρεπε να βρει τρόπο να προχωρήσει η εκκλησία όπως ήταν.

Πάντα υπήρχε η απορία αν αυτή η ιστορία ήταν αληθινή, αλλά για την επιβεβαίωση της θα έπρεπε να μετρηθούν με ακρίβεια οι δύο ναοί. Ένα όμως εκπληκτικό βιβλίο, έλυσε το μυστήριο. Η διδακτορική διατριβή του κ. Γεωργίου Η. Ντέλλα με τίτλο: Οι σταυροθολιακές εκκλησίες της Δωδεκανήσου 1750-1924

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο - Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Αθήνα 2011.

Σε αυτό υπάρχει η ανάλυση με αρχιτεκτονικά σχεδιαγράμματα 76 εκκλησιών - μοναστηριών της Ρόδου, 51 των υπόλοιπων Δωδεκανήσων και 7 της Μικράς Ασίας.

Σύμφωνα με αυτό, οι διαστάσεις του ναού του Αρχαγγέλου με την προσθήκη σε Β φάση του πρόναου είναι 28,35 Χ 13,00 μέτρα ενώ της Σορωνής 30,50 Χ 12,95 μέτρα.

Επίσης αναφέρει ότι λόγω της αναφοράς του κώδικα της εκκλησίας της Σορωνής σε <πρωτομάστορη Κωνσταντήν> βγαίνει το συμπέρασμα ότι ο αρχιτέκτονας ενδεχόμενος να ήταν ο Κωνσταντίνος Χατζηπαρασκευάς, που είχε κτίσει τον Άγιο Αθανάσιο στην Σύμη το 1854-1855 και τον είχαν επιλέξει οι Συμιακοί ως τον πλέον καλύτερο μάστορα της Ρόδου. Ο Σταυριανός Ρεουλλάς υποστήριξε ότι ο Σορωνιάτης Μαστροκωσταντής, είχε αναλάβει μεγάλο μέρος της κατασκευής της εκκλησίας με την καθοδήγηση του αρχιτέκτονα που παράλληλα εκτελούσε και άλλες κατασκευές στην Ρόδο. Να αναφέρουμε εδώ ότι η κτητορική επιγραφή του Αρχαγγέλου μεταξύ άλλων αναφέρει: < δι΄ αρχιτέκτονος Στεφάνου Ελευθερίου>. Στην εκκλησία της Σορωνής δεν υπάρχουν τέτοια στοιχεία. Επίσης στην παραπάνω διδακτορική διατριβή υπάρχουν αρκετές παραπομπές στις μελέτες που έχει κάνει ο γνωστός στην Σορωνή από την διδασκαλία του στο γυμνάσιο, κ. Χάρης Κουτελάκης, ο οποίος έχει κάνει αναλυτική καταγραφή των τέμπλων πολλών εκκλησιών της Δωδεκανήσου και είναι μέλος της Παλιάς Σορωνής.

Άλλα στοιχεία για το χτίσιμο της εκκλησίας σύμφωνα με τις αφηγήσεις.

• Από τη νότια πλευρά της εκκλησίας, τα θεμέλια είναι σκαμμένα πάνω σε ρότσα. Από τη βόρια πλευρά η ρότσα (σκληρό αδιαπέραστο υπέδαφος) κατέβαινε πολύ κάτω και έτσι για να είναι σταθερά τα θεμέλια χτίσανε ολόκληρο τοιχίο από τη ρότσα μέχρι το πάτωμα. Λέγετε ότι στη βόρια πλευρά, όσο είναι το ύψος του τοίχου της εκκλησίας τόσο είναι και το τοιχίο που χτίσανε από τη ρότσα έως τα θεμέλια. Τις πέτρες τις κατεβάζανε με βίντζι.

• Πέρα από τα οικοδομικά υλικά που χρησιμοποιήθηκαν από την κατεδάφιση της προγενέστερης μικρότερης εκκλησίας, έφεραν και από τα ερείπια και άλλων μοναστηριών, όπως του Παρανιμιώτη όπως το έλεγαν στη θέση Ταξιάρχης, από τον Άγιο Δημήτριο στη θέση Καμίνια, από την Παναγιά την Καθολική κοντά στον άνω Αι Γιώργη κ.α. Μάλιστα λένε ότι τα μαρμάρινα σκαλιά μπροστά στο Ιερό, ήταν από την μεγάλη εκκλησία της Παναγίας Καθολικής. Έτσι εξηγείτε ότι σε αυτά τα ερειπωμένα μοναστήρια δεν υπάρχου σχεδόν καθόλου ερείπια.

Στο εσωτερικό του τοίχου της εκκλησίας που είναι χτισμένος με κακόπετρες, τοποθέτησαν πολλές στάμνες. Αυτό γινόταν γιατί βοηθούσε στην ακουστική.

• Κάθε οικογένεια του χωριού ήταν υποχρεωμένη κάθε 10-15 ημέρες να παραδίδει για το χτίσιμο της εκκλησίας δύο μισοκίλια (περ. 40 κιλά) κοπανισμένο βαστρί περασμένο από χειρομύλι για να γίνει σκόνη. Με αυτή τη σκόνη μαζί με ασβέστη και άμμο έφτιαχναν το κορασάνι και με αυτό κατασκευάζονταν ο κουπές της εκκλησιάς καθώς και ο σοβάς στον εξωτερικό τοίχο. Ο εσωτερικός τοίχος σοβατίστηκε 2 φορές με άμμο και ασβέστη ανακατωμένα με άχυρα.

Εννοείτε ότι υπήρχε προσωπική εργασία από όλους τους χωριανούς.

• Όταν η εκκλησία έφτασε στο ύψος που τελείωναν οι κολόνες και το τοίχος και θα ξεκινούσε το κλείσιμο της εκκλησίας, έπρεπε να τοποθετηθούν σιδερένιες βέργες από κολόνα σε κολόνα και ως τον τοίχο για να υπάρχει σταθερότητα και για να μην πάρουν κλήση οι κολόνες (από το βάρος της στέγης) και για προστασία από τους σεισμούς. Έτσι έκαναν παραγγελία εκτός Ρόδου τα ανάλογα σίδερα. Καθυστερούσαν όμως υπερβολικά να έρθουν και το έργο παρέμενε στάσιμο για πολύ καιρό. Έτσι αποφάσισαν να βάλουν κορφάδια (ξύλινους δοκούς από κυπαρίσσια του Προφήτη Ηλία) αντί για σίδερα για να μπορέσει να συνεχιστεί το έργο.

• Το τέμπλο φτιάχτηκε από ξύλο κυπαρισσιού επίσης από τον Προφήτη Ηλία. Τα σχέδια τα ζωγράφισε ο Γιακουμής Μάκρας ο οποίος μετά έφτιαξε και το τέμπλο της Ψίνθου και το σκάλισμα το έκανε ο Κουτσονικόλας με τους βοηθούς του. Το τέμπλο τελείωσε πολύ αργότερα το 1881 και υπάρχει σχετική επιγραφή. Το τέμπλο είναι από τα μεγαλύτερα της Ρόδου σε πλάτος και σε ύψος.

• Οι εικόνες του τέμπλου που απεικονίζουν Τον Χριστό, Την Παναγία την Χρυσοστομίτισα 1719, τον Πρόδρομο 1809, την πυρφόρος ανάβαση του Προφήτη Ηλία 1716, η εικόνα που απεικονίζει μαζί τον Άγιο Λουκά και τον Άγιο Κώνων (παρόμοια απεικόνιση υπάρχει στην μοναδική τοιχογραφία που σώζετε στο μοναστήρι του Αγίου Λουκά Γέρου 1460), του Μέγα Αθανασίου (αντικαταστάθηκε γύρο στο 1990 από νεότερη στο τέμπλο) και η μεγάλη εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, προέρχονται από την παλιά εκκλησία.

Για τις υπόλοιπες εικόνες που έπρεπε να συμπληρώσουν το τέμπλο, προσέλαβαν τον καλύτερο αγιογράφο της εποχής τον Σακελλάρη. Στις εικόνες δεν αναφέρονται στοιχεία της ταυτότητας του και μόνο η καταγωγή του ήταν γνωστή, Καλύμνιος. Από έρευνα ταυτοποιήθηκε ότι πρόκειται για τον Σακελλάρη Μαγκλή.

• Λίγα λόγια για τον σπουδαίο Καλύμνιο αγιογράφο. Γεννήθηκε το 1844, παράλληλα με τις σπουδές του δούλευε και ως σφουγγαράς. Σπούδασε και στο Μόναχο. Ήταν ο δάσκαλος των άλλων δυο κορυφαίων Καλύμνιων αγιογράφων Αλαχούζου και Οικονόμου. Πέρα από ναούς της Καλύμνου (Κεχαριτωμένης, Σωτήρως Χριστού κ.α) αγιογραφεί τον Άγιο Γεώργιο και τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο στην Σμύρνη καθώς τον ξακουστό ναό της Παναγίας των Αλατσάτων. Κερδίζει έναν διαγωνισμό αγιογραφίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου και τον προσκαλεί ο Πατριάρχης να αγιογραφήσει την επιβλητική εκκλησία της Αγίας Τριάδας στο Πέραν στην Κωνσταντινούπολη. Πέθανε σε ηλικία 42 ετών το 1886 από δηλητηρίαση από τον μόλυβδο που περιείχαν τα χρώματα του δούλευε.

• Οι εικόνες του τέμπλου που αγιογράφησε ο Σακελλάρης Μαγκλής είναι του Αγίου Σίλα και Σιλουανού, του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Μοδέστου που ήταν ο προστάτης των κτηνοτρόφων, του Οσίου Μιχαήλ Αρχιεπίσκοπου Συνάδων ή Αγία Κάρα ο οποίος ήταν προστάτης των γεωργών ειδικά για την εξολόθρευση των ακρίδων, καθώς και οι πόρτες του Ιερού με τον Άγιο Παύλο, τον Αρχάγγελο Γαβριήλ και της Ωραίας Πύλης με Τον Χριστό στην κολυμπήθρα. Επίσης ο Σακελλάρης ζωγράφισε τους Απόστολους στα κλίτη και ενδεχομένως τους Ευαγγελιστές στον άμβωνα. Η μεγαλύτερη και ωραιότερη αγιογραφία, ήταν του Παντοκράτορα, που κοσμούσε το θόλο του κεντρικού κλίτους, που δυστυχώς καταστράφηκε το 2017. Περιελάμβανε Τον Χριστό, τον σταυρό στο βάθος και τους τέσσερις Ευαγγελιστές με τα ιερά σύμβολά τους, Άγγελο, λέοντα, μόσχο και αετό. Λέγετε ότι όταν τελείωσε ο Σακελλάρης τον Παντοκράτορα, διαπίστωσε ότι ήταν το τελειότερο έργο που είχε ζωγραφίσει στη ζωή του μέχρι τότε. Έτσι είπε στην επιτροπή που του είχε αναθέσει την παραγγελία < πόσα θέλετε να σας δώσω για να μου δώσετε το έργο μου>. Αυτοί όμως δεν δέχτηκαν να του πουλήσουν το έργο του και το τοποθέτησαν εκεί όπου το προόριζαν.

• Οι σκάλες της εκκλησίας πριν χτιστούν με πέτρες το 1911, ήταν ημικυκλικά πλατύσκαλα με περιεχόμενο χώμα και οι οποίες ήταν ασβεστωμένες. Εκείνη την χρονιά 1911, πλακοστρώθηκε και η αυλή με πέτρα που μεταφέρθηκε από την Σύμη.

Οι εικόνες της παλιάς εκκλησίας που αναφέραμε ποιο πάνω έχουν πίσω τους κάθετο ξύλο που χρησίμευε για την περιφορά τους. Επίσης από την προηγούμενη εκκλησία προέρχονταν και οι φορητές εικόνες, η επαργυρωμένη του Αγίου Λουκά, του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Σίλα και Σιλουανού. Πολύ παλιά όλες αυτές οι εικόνες, κάποιες γιορτές τον χρόνο τις έπαιρναν τα παιδιά του σχολείου και τις έκαναν περιφορά σε όλα τα σπίτια του χωριού. Αυτό το έκαναν για ευλογία στα σπίτια και για να μαζευτούν κάποια λεφτά υπέρ της επιτροπής που ήταν επιφορτισμένη με τη μισθοδοσία των δασκάλων.

• Ενώ στα περισσότερα χωριά η κατασκευή των εκκλησιών ήταν υπόθεση τριών-τεσσάρων ετών, στην Σορωνή η περίοδος κατασκευής κράτησε 14 χρόνια και αν βάλουμε και τον χρόνο αποπεράτωσης του τέμπλου 23 χρόνια. Αυτό βέβαια οφειλόταν στο τεραστίων διαστάσεων εγχείρημα που είχαν αναλάβει να εκτελέσουν.

• Η χρηματοδότηση του έργου γίνονταν εκτός από προσωπική εργασία και τις δωρεές, από τα έσοδα της εκκλησίας από πώληση σύκων, σταφυλιών, σίτου και ελαιολάδου που καλλιεργούνταν στα κτήματα της. Επίσης από την διαχείριση λαδόμυλου, από τα ενοίκια του νερόμυλου στην Διμυλιά καθώς και τα ενοίκια από κτήματα. Πουλήθηκαν επίσης αγροτεμάχια που είχε στην κατοχή της η εκκλησία. Επιπλέον η επιτροπή έκανε ομολογιακά δάνεια από ενορίτες και μη, με μελλοντική εξόφληση. Ακόμα και το 1902 υπάρχουν εξοφλήσεις ποσών στον Μάκρα.

• Τα εγκαίνια έγιναν στις 20 Ιουλίου 1872 του Προφήτη Ηλία, τον οποίο τιμούσαν ιδιαίτερα διότι ήταν προστάτης των ορφανών και επίσης τον επικαλούνταν σε περιόδους ανομβρίας. Είχαν τοποθετήσει την εικόνα του διπλά από της Παναγίας της Χρυσοστομίτησας, στην θέση δηλαδή που έμπαινε η εικόνα του πολιούχου. Η εικόνα του πολιούχου Αγίου Λουκά έχει τοποθετηθεί σε ειδικό εικονοστάσι δεξιά του τέμπλου αγιογραφημένη <εν Σύμη 1884 δια χειρός Ξενοφώντος Σταυριού> (Κουτελάκης) και ακριβώς απέναντι η μεγάλη του Ταξιάρχη που τιμούσαν ιδιαίτερα. Οι μικρές εικόνες στο μέσον του τέμπλου ζωγραφίστηκαν αργότερα στις αρχές του αιώνα από δωρεές των διαφόρων οικογενειών.

• Το 1968, κατασκευάζεται το καμπαναριό. Για να εξασφαλιστεί το ποσό πουλήθηκε ένα κτήμα 8 στρεμμάτων στην Διμυλιά, όπου υπήρχε κάποτε ο νερόμυλος της εκκλησίας (το 1910 υπήρχε κονδύλι για την επισκευή του).

• Η μελέτη της διδακτορικής διατριβής του κ. Γεωργίου Η. Ντέλλα που περιλαμβάνει σχεδόν όλες τις εκκλησίες της Ρόδου που κατασκευάστηκαν από το 1750 έως το 1924, επιβεβαιώνει ότι ο Ιερός Ναός Αγίου Λουκά Σορωνής, είναι ο μεγαλύτερος ναός (χωρίς μεταγενέστερες προσθήκες) που είχε κατασκευαστεί στην Ρόδο αυτήν την περίοδο.

• Το πολυτιμότερο κειμήλιο που φυλάσσετε στον ναό, είναι τμήμα ιερού λειψάνου του Ευαγγελιστή Λουκά.

Τις παραπάνω πληροφορίες τις συνέλεξα από τους αείμνηστους πατήρ Σπυρίδωνα Κυπραίο, Σταυριάνό Παπαστεργή (Σταυριανάκι), Σταυριανό Ρεουλλά, τις γιαγιάδες μου Μαρία Μπονιάτη - Δημητρά και Ελένη Δημητρά - Κάκρη, από τις εργασίες των κ. Γεωργίου Η. Ντέλλα και κ. Κουτελάκη Χάρη, καθώς και από το διαδίκτυο για τον αγιογράφο Σακελλάρη Μαγκλή.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ομάδα «Παλιά Σορωνή»: https://www.facebook.com/groups/2637261696541637/posts/3284021761865624/

Ο Σύλλογος Κασιωτών Ρόδου «Ο ΧΑΔΙΩΤΗΣ», σας προσκαλεί στο «ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΗΣ ΚΑΣΟΥ» το πρωί της Κυριακής 5 Ιουνίου 2022

«ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΗΡΩΙΚΗΣ ΝΗΣΟΥ ΚΑΣΟΥ» Κυριακή 5/6/2022 ΤΟ ΠΡΩΙ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝΑ & ΤΟ ΒΡΑΔΥ ΣΤΟ "ΡΟΔΟΝ"

Ο Σύλλογος Κασιωτών Ρόδου «Ο ΧΑΔΙΩΤΗΣ», μας προσκαλεί στο «ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΗΣ ΚΑΣΟΥ» την Κυριακή το πρωί, 5 Ιουνίου 2022, στον Ι. Ν. Αγίου Παντελεήμονα στη Παλαιά Πόλη της Ρόδου και το βράδυ 8:30μ.μ. στο ΡΟΔΟΝ.

Ο Σύλλογος Κασιωτών Ρόδου «Ο ΧΑΔΙΩΤΗΣ», σας προσκαλεί στο «ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΗΣ ΚΑΣΟΥ» το πρωί της Κυριακής 5 Ιουνίου 2022 στον Ιερό Ναό Αγίου Παντελεήμονα στη Παλαιά Πόλη της Ρόδου.

Μετά την λειτουργία, στο προαύλιο χώρο της εκκλησίας, θα ακολουθήσει εκδήλωση με το χορευτικό εργαστήρι του συλλόγου Κασιωτών.

ΤΟ ΒΡΑΔΥ 5/6/2022 ΣΤΙΣ 8:30μ.μ. Ο ΣΥΛΛΟΓΟΣ, ΤΟ ΧΟΡΕΥΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ & Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΔΑ ΘΑ ΤΙΜΗΣΟΥΜΕ ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΗΣ ΗΡΩΙΚΗΣ ΝΗΣΟΥ ΚΑΣΟΥ ΜΕ ΜΟΥΣΙΚΟΧΟΡΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΘΕΡΙΝΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ ΡΟΔΟΝ

Το Δ.Σ. του Συλλόγου

ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ ΚΑΣΙΩΤΩΝ ΡΟΔΟΥ «Ο ΧΑΔΙΩΤΗΣ»

«ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΗΡΩΙΚΗΣ ΝΗΣΟΥ ΚΑΣΟΥ»

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Ο Σύλλογος Κασιωτών Ρόδου «Ο ΧΑΔΙΩΤΗΣ», σας προσκαλεί στο «ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΗΣ ΚΑΣΟΥ» το πρωί της Κυριακής 5 Ιουνίου 2022 στον Ιερό Ναό Αγίου Παντελεήμονα στη Παλαιά Πόλη της Ρόδου.

Μετά την λειτουργία, στο προαύλιο χώρο της εκκλησίας, θα ακολουθήσει εκδήλωση με το χορευτικό εργαστήρι του συλλόγου Κασιωτών και οργανοπαίκτες.

ΤΟ ΒΡΑΔΥ 5/6/2022 ΣΤΙΣ 8:30μ.μ. Ο ΣΥΛΛΟΓΟΣ, ΤΟ ΧΟΡΕΥΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ & Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΔΑ ΘΑ ΤΙΜΗΣΟΥΜΕ ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΗΣ ΗΡΩΙΚΗΣ ΝΗΣΟΥ ΚΑΣΟΥ ΜΕ ΜΟΥΣΙΚΟΧΟΡΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΘΕΡΙΝΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ ΡΟΔΟΝ

Το Δ.Σ. του Συλλόγου

Οι Έλληνες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία

Οι Έλληνες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία

Dr ALFRED VINCENT

ΟΙ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ των Τούρκων στις βυζαντινές χώρες είχαν αρχίσει πολύ πριν από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης.

Μετά τη βυζαντινή ήττα στο Μαντζικέρτ (1071), η δυναστεία των Σελτζούκων Τούρκων είχε καταλάβει μεγάλο μέρος της Μικράς Ασίας.

Το 1299, ο φύλαρχος Οσμάν αυτοανακηρύχθηκε σουλτάνος ενός ανεξάρτητου κράτους στη ΒΔ Μικρά Ασία και στη συνέχεια άρχισε να επεκτείνει την κυριαρχία του σε γειτονικές περιοχές.

Εσωτερικό της Αγιάς Σοφιάς. Φώτο: Ζeylif /Pixabay

Από τη δεκαετία του 1350 οι Οθωμανοί, οι διάδοχοι δηλαδή του Οσμάν και οι οπαδοί τους, εξορμώντας από τη βάση τους στη Θράκη, κατέκτησαν μεγάλο μέρος της Σερβίας και της βόρειας Ελλάδας.

Το 1366 έκαναν πρωτεύουσά τους την Αδριανούπολη. Το 1453 οι Βυζαντινοί κρατούσαν ακόμη μόνο την περιοχή της Πόλης, μέρος της Πελοποννήσου και μερικά νησιά.

Μετά την Άλωση κατακτήθηκαν η λατινοκρατούμενη Αθήνα, το βυζαντινό Δεσποτάτο της Πελοποννήσου και το κράτος των Κομνηνών στον Πόντο. Αργότερα έπεσαν στους Οθωμανούς οι περισσότερες κτήσεις της Βενετίας, όπως η Εύβοια (1470), η Κύπρος (1570-’71) και η Κρήτη (1645-’69).

Τα Επτάνησα, όμως, παρέμεναν υπό βενετική κυριαρχία μέχρι το 1797.

Στο οθωμανικό Κράτος, οι πληθυσμοί διαιρούνταν επίσημα σε κατηγορίες με βάση τη θρησκεία και όχι με βάση τη γλώσσα ή την καταγωγή. Έτσι και στα ελληνικά, η λέξη «τούρκος» χρησιμοποιούνταν με την έννοια του μουσουλμάνου, ανεξάρτητα από καταγωγή.

Δίπλα στον κυρίαρχο ισλαμισμό, αναγνωρίζονταν επίσημα ο χριστιανισμός και ο ιουδαϊσμός, ως θρησκείες που σύμφωνα με το Κοράνι λάτρευαν τον αληθινό Θεό, θεωρούνταν όμως αιρετικές, αφού δεν δέχονταν τον Μωάμεθ ως προφήτη. Απαγορευόταν στους χριστιανούς να χτίσουν νέες εκκλησίες χωρίς ειδική άδεια.

Μια σουλτανική διάταξη του 1631 τονίζει ότι: “Σύμφωνα με τον ιερό Νόμο […], οι χριστιανοί πρέπει να ξεχωρίζουν από την ενδυμασία τους και την εμφάνισή τους ως κατώτεροι».

Μερικοί χριστιανοί υπέκυψαν στις οικονομικές και άλλες πιέσεις και εξισλαμίστηκαν. Πολλές από τις οικογένειες αυτές διατήρησαν κρυφά την αρχική τους πίστη, έγιναν δηλαδή κρυπτοχριστιανοί.

Για τους μουσουλμάνους, όμως, ο εκχριστιανισμός θεωρούνταν προδοσία και τιμωρούνταν με θάνατο.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία είχε το δικαίωμα να συγκεντρώνει χρηματικές συνεισφορές από τους πιστούς και η δικαιοδοσία των εκκλησιαστικών δικαστηρίων επεκτάθηκε και σε μη θρησκευτικές υποθέσεις.

Οι Πατριάρχες της Κωνσταντινούπολης εκλέγονταν από τη Σύνοδο του ανώτερου κλήρου, αλλά προκειμένου να εγκριθεί η εκλογή από τον Σουλτάνο έπρεπε να καταβληθεί ένα τεράστιο χρηματικό ποσό.

Το σύστημα ήταν ανοικτό σε κάθε είδους μηχανορραφίες.

Στους χριστιανούς επιβάλλονταν βαριές φορολογικές υποχρεώσεις. Ιδίως στους πρώτους αιώνες, είχαν επιπλέον την υποχρέωση να παραδίδουν κάθε τόσο μερικά από τα παιδιά τους στους εκπροσώπους του Σουλτάνου· τα παιδιά αυτά εξισλαμίζονταν και εκπαιδεύονταν για να γίνουν στρατιωτικοί ή διοικητικοί υπάλληλοι.

Σημαντικό μέρος του χριστιανικού πληθυσμού αποτελούνταν από φτωχούς αγρότες. Αρχικά, σε πολλές περιοχές κυριαρχούσε το σύστημα των κρατικών φεούδων (τιμαρίων), αλλά από τον 18ο αιώνα πολλά τιμάρια μετατράπηκαν σε τσιφλίκια, αγροκτήματα, δηλαδή, στην απόλυτη ιδιοκτησία των γαιοκτημόνων.

Οι τελευταίοι εκμεταλλεύονταν στο έπακρο την εργασία των καλλιεργητών.

Ωστόσο, σε μερικές ελληνικές περιοχές οι χριστιανικές κοινότητες απολάμβαναν έναν βαθμό αυτονομίας με τοπικές δημογεροντίες, στις οποίες κυριαρχόυσαν μερικές πλούσιες οικογένειες, οι «κοτζαμπάσηδες» («μεγάλα κεφάλια»).

Χαρακτηριστικό φαινόμενο του 18ου αιώνα είναι οι κλέφτες, που από τα λημέρια τους στα βουνά εξορμούσαν να ληστέψουν πλούσιους τούρκους και ακόμη, καμιά φορά, χριστιανούς.

Οι αρματολοί, χριστιανικές αστυνομικές ομάδες που εξουσιοδοτήθηκαν από τις αρχές, δεν κατάφεραν να εξουδετερώσουν τους κλέφτες. Απεναντίας, πολύ συχνά ένας κλέφτης γινόταν αρματολός, ή αντίστροφα.

Όπως λέει ο Ζίδρος στο τραγούδι:

Σαράντα χρόνια έζησα αρματολός και κλέφτης…

Στον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας πολλοί πρώην κλέφτες ή/και αρματολοί —όπως ο Κολοκοτρώνης— αξιοποίησαν την πολεμική τους πείρα με λαμπρά αποτελέσματα.

Στην ύπαιθρο υπήρχαν κατά κανόνα ελάχιστες ευκαιρίες για μόρφωση, εκτός από τα στοιχειώδη μαθήματα που προσέφεραν ιερείς και μοναστήρια.

Σχολεία, όμως, σε επίπεδα Γυμνασίου, όπως θα λέγαμε σήμερα, λειτουργούσαν σε πολλές πόλεις.

Πανεπιστήμια δυτικού τύπου δεν υπήρχαν, αλλά μερικοί χριστιανοί σπούδασαν σε ιταλικά πανεπιστήμια, κυρίως της Πάδοβας, κοντά στη Βενετία.

Ανάμεσα στις γλώσσες που μιλιόνταν στην Αυτοκρατορία η ελληνική κατείχε ξεχωριστή θέση. Όχι μόνο είχε ιδιαίτερη αίγλη ως γλώσσα του αρχαίου πολιτισμού και της Ορθόδοξης Εκκλησίας, αλλά ήταν και διεθνής γλώσσα του εμπορίου και της διανόησης στη νοτιοανατολική Ευρώπη.

Πολλοί χριστιανοί βλαχικής, αλβανικής ή βουλγαρικής καταγωγής έμαθαν τα ελληνικά ως δεύτερη γλώσσα και αφομοιώθηκαν στο ελληνόφωνο πολιτισμικό σύμπαν.

Ο 18ος ήταν ο αιώνας του Διαφωτισμού. Στοχαστές στη Δύση ανέπτυξαν νέες αντιλήψεις, βασισμένες στον ορθολογισμό, την παρατήρηση και τον πειραματισμό.

Ο αντίκτυπος του δυτικού Διαφωτισμού έφτασε και στον ελληνικό κόσμο. Ο Κερκυραίος Ευγένιος Βούλγαρης μετέφρασε και δίδαξε έργα δυτικών φιλοσόφων στο Άγιον Όρος και σε πόλεις της βόρειας Ελλάδας.

Ο Ιώσηπος Μοισιόδαξ, από την Τσερναβόντα της σημερινής Ρουμανίας, συνέταξε βιβλία στα ελληνικά για τα Μαθηματικά και τη Γεωγραφία.

Τη σκυτάλη πήραν στη συνέχεια άλλοι συγγραφείς όπως ο μαθητής του Ιώσηπου, ο πρωτοπόρος επαναστάτης Ρήγας Βελεστινλής ή Φεραίος (1757-’98), με το βιβλίο του “Φυσικής Απάνθισμα” (1790), και οι Φιλιππίδης και Κωνσταντάς με τη “Γεωγραφία Νεωτερική” (1791).

Παράλληλα με τις επιστήμες, αναπτύχθηκαν νέες, φιλελεύθερες αντιλήψεις για τη θέση του ατόμου στην κοινωνία.

Τον 18ο αιώνα μερικές πλούσιες οικογένειες της συνοικίας του Φαναρίου στην Πόλη, κοντά στην έδρα του Πατριαρχείου, αποτελούσαν μια χριστιανική ελίτ.

Εκτιμώντας τη μόρφωση και την πολυγλωσσία των Φαναριωτών, οι Σουλτάνοι τούς διόριζαν σε σημαντικές διοικητικές θέσεις.

Ανάμεσα σε αυτές ήταν η θέση του Μεγάλου Δραγουμάνου ή Διερμηνέα, με σημαντικά διπλωματικά καθήκοντα, και του Οσπεδάρου (Ηγεμώνα) στα ημιαυτόνομα κρατίδια της Βλαχίας και της Μολδαβίας, περιοχές της σημερινής Ρουμανίας.

Οι ελληνικές παροικίες στις πρωτεύουσες των δυο ηγεμονιών, Βουκουρέστι και Ιάσιο αντίστοιχα, αυξήθηκαν με την εγκατάσταση μεγάλου αριμθού αξιωματούχων και υπαλλήλων. Μερικοί ηγεμόνες προσπάθησαν να εφαρμόσουν τις αρχές της «φωτισμένης Δεσποτείας».

Με πρωτοβουλία τους συντάχθηκαν νομικοί κώδικες, και οι ηγεμονικές Ακαδημίες στις δυο πρωτεύουσες έγιναν σημαντικά κέντρα ελληνόγλωσσης παιδείας. Αργότερα στην Επανάσταση, Φαναριώτες όπως ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, ο αδελφός του Δημήτριος και ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, προσέφεραν σημαντικότατες υπηρεσίες, αν και έρχονταν σε σύγκρουση με τους ντόπιους οπλαρχηγούς.

Ωστόσο, για να διορισθεί ηγεμόνας, έπρεπε ο υποψήφιος να καταβάλει ένα μεγάλο χρηματικό ποσό, για το οποίο μετά τον διορισμό του θα προσπαθούσε να αποζημιωθεί από τη φορολογία των ντόπιων. Σε τελική ανάλυση, οι Φαναριώτες ήταν υποτελείς του Σουλτάνου, και όπως έγραψε ο Ρήγας στο Θούριο:

Βεζίρης, Δραγουμάνος, Αφέντης κι αν σταθείς,

ο Τύραννος αδίκως σε κάμει να χαθείς.

Παράλληλα, ανθηρές παροικίες χριστιανών από την Οθωμανική Αυτοκρατορία αναπτύχθηκαν σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις.

Πολλά μέλη τους ασχολούνταν με το διεθνές εμπόριο, διατηρώντας δίκτυα επαφών με άλλους εμπόρους σε πόλεις του εξωτερικού και της Ελλάδας. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η παροικία της Βιέννης, όπου το 1790 κυκλοφόρησε η Εφημερίς, η πρώτη ελληνική εφημερίδα.

Εκεί επίσης εξέδωσαν τα βιβλία τους ο ο Μοισιόδαξ, οι Φιλιππίδης και Κωνσταντάς, και ο Ρήγας. Από το Παρίσι, ο Αδαμάντιος Κοραής με τα γραπτά του εργαζόταν για την ανύψωση του μορφωτικού επιπέδου του λαού και τη διάδοση φιλελεύθερων ιδεών.

Στο σύνολό τους οι Έλληνες του εξωτερικού έπαιξαν κεντρικό ρόλο στην προετοιμασία της Επανάστασης.

Ήδη, από τον ύστερο 17ο αιώνα, η δυναμικότητα της σουλτανικής κυβέρνησης είχε αρχίσει να χαλαρώνει. Στην ύπαιθρο κυριαρχούσε μια κατάσταση αναρχίας.

Στον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο του 1768-74 οι Ρώσοι ενθάρρυναν τους υπόδουλους να σηκωθούν σε εξέγερση. Οι υποσχέσεις ρωσικής βοήθειας αποδείχτηκαν απατηλές, η εξέγερση αναχαιτίσθηκε και ο λαός πλήρωσε με αίμα. Ωστόσο, με την τελική ήττα των Οθωμανών, ο Σουλτάνος αναγκάστηκε να κάνει παραχωρήσεις.

Η ορθόδοξη Ρωσία έγινε προστάτρια των χριστιανών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Από το 1783 Έλληνες πλοιοκτήτες μπορούσαν να σηκώσουν ρωσική σημαία και να έχουν τα ίδια προνόμια των Ρώσων υπηκόων.

Πολλοί άρπαξαν την ευκαιρία να επεκτείνουν τις εμπορικές τους δραστηριότητες και να πλουτίσουν. Η συμβολή τους αργότερα στον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας ήταν ανεκτίμητη.

Με τη δημοσίευση του “Θούριου” και του πολιτικού μανιφέστου του Ρήγα (1797) και με τα άλλα επαναστατικά δημοσιεύματα που ακολούθησαν, με τις σερβικές εξεγέρσεις του 1804 και 1815 και με τις δραστηριότητες της Φιλικής Εταιρείας από το 1814, το όραμα μιας Επανάστασης στις ελληνικές χώρες άρχισε να αποκτά σάρκα και οστά.

https://neoskosmos.com/el/2021/03/26/news/greece/oi-ellines-stin-othomaniki-aftokratoria1/

Η ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΟΥ ΚΛΕΟΒΟΥΛΟΥ ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ ΤΟΝ ΑΠΡΙΛΗ ΤΟΥ 1945 ΛΙΓΕΣ ΜΕΡΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ

Γράφει ο Λουκάς Μαστής

Η ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΟΥ ΚΛΕΟΒΟΥΛΟΥ ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ ΤΟΝ ΑΠΡΙΛΗ ΤΟΥ 1945 ΛΙΓΕΣ ΜΕΡΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ

Ένα από τα τελευταία θύματα του 2ου Παγκοσμίου πολέμου ήταν ο Σορωνιάτης Κλεόβουλος Χατζηγεωργίου-Γεωργιάδης ο οποίος εκτελέστηκε από τους Γερμανούς, λίγες μέρες πριν την συνθηκολόγηση της Γερμανίας.

Όπως αναφέρει και στο ιστορικό ντοκιμαντέρ του ο Γιώργος Τζεδάκης( που το ανήρτησε χθες στην Παλιά Σορωνή) η εκτέλεση του Κλεόβουλου Χατζηγεωργίου έγινε τις τελευταίες μέρες του Απρίλη του 1945 λίγες μέρες πριν οι Γερμανοί παραδώσουν τα Δωδεκάνησα( η παράδοση έγινε στις 8 Μαίου)

Ο Κλεόβουλος Χατζηγεωργίου εκτελέστηκε στο στρατόπεδο- κολαστήριο της Μέγγαβλης λίγο πριν συμπληρώσει τα 32 του χρόνια. Ήταν εισπράκτορας της Ιταλικής εταιρείας λεωφορείων και ήταν μέλος της κατασκοπευτικής ομάδας Βρούχου- Κωσταρίδη που συγκέντρωνε και διαβίβαζε πληροφορίες στις Συμμαχικές δυνάμεις. Είχε αναπτύξει έντονη πατριωτική δράση σε συνεργασία με την ομάδα Βρούχου- Κωσταρίδη.

Συνελήφθη στις 9 Σεπτεμβρίου του 1944 και καταδικάστηκε σε κάθειρξη 10 ετών «δια το αδίκημα συνδρομής της υπηρεσίας πληροφοριών του εχθρού» από το Γερμανικό στρατοδικείο της Ρόδου. Συνελήφθη έξω από την εκκλησία της Φανερωμένης όπου κατέφυγε όταν αντιλήφθηκε ότι τον παρακολουθούσαν αλλά οι διώκτες του τον περίμεναν να βγει από την εκκλησία. Είχε προδοθεί όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια, όπως και τα άλλα μέλη της ομάδας από τον Ιταλό λοχία Οσβάλντο Ρεμμότι ο οποίος και αυτός παρά τις υποσχέσεις που του έδωσαν εκτελέστηκε στο τέλος.

Ο Κλεόβουλος δεν ήταν γραφτό όμως να ζήσει την απελευθέρωση της Δωδεκανήσου για την οποία αγωνίστηκε.

Επειδή κάποιοι κρατούμενοι κατάφεραν να δραπετεύσουν από το στρατόπεδο της Μέγγαβλης οι Γερμανοί εκτέλεσαν στην θέση τους άλλους μεταξύ των οποίων ήταν και Κλεόβουλος Χατζηγεωργίου.

Ας είναι αιωνία η μνήμη του

Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΟΔΙΚΕΙΟΥ

Η απόφαση του Γερμανικού Στρατοδικείου με αριθμό 211/1944 είναι, σε επικυρωμένη ιταλική μετάφραση, που την βρήκε στον φάκελο του Μιχάλη Βρούχου στα αρχεία της Ιταλικής Αστυνομίας τα οποία διατηρούνται στην Διεύθυνση Ασφαλείας, ο αείμνηστος Γιώργος Βρούχος είναι η παρακάτω:

Δικαστήριο της Μεραρχίας Εφόδου ΡΟΔΟΣ

Απόφαση ΙΙ αριθ. 211/1944

ΕΠΙΚΥΡΩΜΕΝΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ

Απόφαση

Στο όνομα του Γερμανικού Λαού

Στην ποινική δίκη κατά

1. ΚΩΣΤΑΡΙΔΗ Γεωργίου, κατοίκου Τριάντα, γεννηθέντος την 6.1.1915

2. ΒΡΟΥΧΟΥ Μιχαήλ, κατοίκου Τριάντα, γεννηθέντος την 3.10.1921

3. ΡΕΜΟΤΤΙ Οσβάλντο, προσχωρήσαντος μαχίμου, Λόχου Γραμμών Δωδεκανήσου, γεννηθέντος την 2.3.1922.

4. ΛΕΒΙΤΣ Τζιόρτζιο, προσχωρήσαντος μαχίμου, Λόχου Γραμμών Δωδεκανήσου, γεννηθέντος την 7.5.1922.

5. ΤΣΕΛΛΙΝΙ Φερντινάντο, προσχωρήσαντος βοηθητικών υπηρεσιών, Διοικήσεως Αεροδρομίων Δωδεκανήσου, γεννηθέντος την 25.1.1922.

6. ΔΕΝΔΡΙΝΟΥ Ιωάννου, εκ Ρόδου, γεννηθέντος την 31.1.1926.

7. ΓΕΡΟΝΤΑ Στεφάνου, εξ Αρχαγγέλου, γεννηθέντος την 2.6.1911.

8. ΚΑΖΟΥΛΛΗ Σταματίου, εκ Ρόδου-Ιξιάς, γεννηθέντος την 20.5.1923

9. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗ Δημητρίου, εκ Τριάντα, γεννηθέντος την 15.6.1920.

10. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ Κλεοβούλου εκ Σορωνής, γεννηθέντος την 1.5. 1913.

11. ΜΠΑΣΤΙΑΛΗ Χασάν από τα Κρητικά. γεννηθέντος την 15.4.1914.

12. ΜΠΑΛΛΗ Ευσταθίου εκ Μονολίθου, γεννηθέντος την 8.3.1914.

13. ΠΑΠΑΣΤΑΜΑΤΗ Δημητρίου, εκ Μονολίθου, γεννηθέντος την 11.1.1922.

14. ΜΠΑΛΛΗ Παναγή εκ Μονολίθου, γεννηθέντος την 3.1.1903.

15. ΣΕΙΤΗ Ιωάννου εκ....... γεννηθέντος την 4.3.1911

δια το αδίκημα συνδρομής της υπηρεσίας πληροφοριών του εχθρού, το Στρατοδικείο της Μεραρχίας Εφόδου Ρόδου, απεφάσισε:

Καταδικάζονται για συνδρομή προς την υπηρεσία πληροφοριών του εχθρού οι κατηγορούμενοι: Κωσταρίδης, Βρούχος, Ρεμόττι, Λέβιτς, Τσελλίνι, εις θάνατο

Οι κατηγορούμενοι: Δενδρινός, Γέροντας, Χατζηγεωργίου, εις δεκαετή κάθειρξη.

Οι κατηγορούμενοι: Καζούλλης, Παπασταμάτης, Κουντούρης, Μπάστιαλη, Μπάλλης Παναγής, Σείτης, κηρύσσονται αθώοι.

Ο κατηγορούμενος Μπάλλης Ευστάθιος καταδικάζεται για παράνομη οπλοκατοχή, σε πρόστιμο λιρεττών 24.000 (εικοσιτεσσάρων χιλιάδων) και αν δεν το πληρώσει, σε φυλάκιση δύο (2) ετών.

Επικυρώνεται το αντίγραφο και κηρύσσεται η εκτελεστότητα της καταδίκης.

Ο Προιστάμενος του Δικαστηρίου επεκύρωσε την απόφαση και διέταξε την εκτέλεση.

22 - 9 - 1944

Υπογραφή: Μπόλμαν

Επιθεωρητής Στρατιωτικής Δικαιοσύνης

Ο Μεταφράσας

Υπογραφή δυσανάγνωστη "

Λουκάς Μαστής

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ομάδα «Παλιά Σορωνή»:

https://www.facebook.com/groups/2637261696541637/user/100002079812283/