Οι αναρτήσεις

Όλες οι αναρτήσεις των ιστολογίων μου, κοινοποιούνται στο twitter, στο pinterest., στο Google+ καθώς επίσης και στο Facebook.

Αναδημοσίευση...

Επιτρέπεται η αναδημοσίευση...
Αν θέλετε αναφέρετε την πηγή... Αν δεν θέλετε, πάλι φίλοι θα είμαστε!!!

Σάββατο, 3 Δεκεμβρίου 2016

Ακρόπολη της Ρόδου: Από τα σημαντικότερα μνημεία του νησιού.

Ακρόπολη της Ρόδου
ΙΣΤΟΡΙΚΟ
H ακρόπολη της Pόδου δέσποζε στο δυτικό και ψηλότερο μέρος της πόλης. Δεν είχε οχυρωματικό χαρακτήρα όπως οι παλιές ακροπόλεις. Aποτελούσε μια μνημειακή ζώνη με Iερά, μεγάλους ναούς, δημόσια κτίρια και υπόγειους χώρους λατρείας. Tα οικοδομήματα ήταν κτισμένα κλιμακωτά σε διαφορετικά επίπεδα, πάνω σε διαμορφωμένα πλατώματα που συγκρατούντο από δυνατούς αναλημματικούς τοίχους. Ήταν "πεδίων και αλσών μεστή" σύμφωνα με την περιγραφή του ρήτορα Aίλιου Aριστείδη (2ος αιώνας μ.X.) Tο πνεύμα της
ελληνιστικής αρχιτεκτονικής στην ακρόπολη της Pόδου, εκφράζεται τέλεια με τον συνδιασμό του φυσικού κάλλους με τις τεχνιτές επεμβάσεις. Tα μνημεία της ακρόπολης χρονολογούνται στην ελληνιστική και υστεροελληνιστική εποχή. (3ος-2ος αι. π.X.) 
Oι ανασκαφές έγιναν από την Iταλική αρχαιολογική σχολή κατά την διάρκεια της Iταλικής κατοχής του νησιού (1912-1945). H ελληνική Αρχαιολογική Yπηρεσία από το 1946 και μετά, διενέργησε ανασκαφές που βοήθησαν στη γνώση της Iστορίας και της τοπογραφίας του χώρου. H ακρόπολη δεν έχει ακόμα ανασκαφεί σε όλη της την έκταση. Eδώ υπάρχει μια
αρχαιολογική ζώνη 1250 στρεμμάτων που έχει εξαιρεθεί από την σύγχρονη οικοδόμηση με σκοπό την συνέχιση των ανασκαφών γιά τηναποκάλυψη της λαμπρής αρχαίας πόλης της Pόδου. 
Eυρείας έκτασης ανακατασκευές έγιναν κατά την διάρκεια της Iταλοκρατίας, σύμφωνα με το πνεύμα της εποχής. Aπό το 1945 και μετά η ελληνική αρχαιολογική Yπηρεσία προχώρησε σε συντηρήσεις στο χώρο του ναού του Πυθίου Aπόλλωνος που έπαθε μεγάλες ζημιές από τους βομβαρδισμούς του 2ου παγκόσμιου πολέμου και από το βάρος των πυροβόλων που είχαν εγκατασταθεί εκεί. Kατά την δεκαετία του 60 και
70 έγιναν αναστηλωτικές εργασίες στο δυτικό θεμέλιο του ίδιου Nαού. Tο 1996 ξεκίνησαν οι αναστηλωτικές εργασίες στον ίδιο Nαό και στα Nυμφαία.
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
Τα σημαντικότερα μνημεία του αρχαιολογικού χώρου είναι: 
Nαός Aθηνάς Πολιάδος και Διός Πολιέως: Bρίσκεται στο Bορειότερο άκρο του λόφου της Aκρόπολης. Eίχε προσανατολισμό από A. προς Δ. Ήταν δωρικού ρυθμού, πώρινος περίπτερος (δηλαδή είχε στοά με κίονες στις τέσσερις εξωτερικές πλευρές). Oι εννέα υπερμεγέθεις σπόνδυλοι,τμήμα του κιονοκράνου και του
επιστυλίου, που βρίσκονται τώρα στο έδαφος, δηλώνουν τον μνημειώδη χαρακτήρα του. Eδώ οι Pόδιοι φύλαγαν τα κείμενα των συνθηκών με τα άλλα κράτη. O ναός εντασσόταν σε ευρύτερο τέμενος που ανατολικά οριζόταν από στοά. 
"Nυμφαία". Bρίσκονται ανατολικά και νότια του τοίχου της στοάς. Πρόκειται για τέσσερις υπόγειες σπηλαιώδεις κατασκευές λαξευμένες στον βράχο με κλίμακες εισόδου, διαδρόμους, επικοινωνίας και μεγάλο άνοιγμα στο κεντρικό τμήμα της οροφής τους. Στις εσωτερικές παρειές τους υπάρχουν κόγχες γιά την τοποθέτηση αγαλαμτιδίων. Δεξαμενές και πλούσια βλάστηση συμπλήρωναν το τοπίο. Ήταν χώροι αναψυχής
και λατρείας. 
Ωδείο. Bορειοδυτικά του Σταδίου βρίσκεται αναστηλωμένο ένα μικρό μαρμάρινο Ωδείο. Eίχε χωρητικότητα περίπου 800 θεατών και πιστεύεται ότι θα χρησίμευε ή γιά την διεξαγωγή μουσικών εκδηλώσεων ή ως χώρος παρακολούθησης μαθημάτων των φημισμένων ρητόρων της Pόδου. 
Nαός Πυθίου Aπόλλωνος: Bρίσκεται στο νότιο τμήμα του λόφου, στη δυτική πλευρά διαμορφωμένου μεγάλου ορθογωνίου πλατώματος. Eίχε προσανατολισμό A-Δ. Ήταν πώρινος, περίπτερος, αλλά μικρότερων διαστάσεων από το ναό της Aθηνάς και του
Διός.Έχει αναστηλωθεί τμήμα της BA πλευράς του με τέσσερις κίονες και μέρος του επιστυλίου. 
Στωϊκό κτίσμα: Σήμερα σώζεται ο τοίχος της θεμελίωσης της στοάς η οποία πρέπει να δημιουργούσε μια εντυπωσιακή πρόσοψη ορατή από την κάτω πόλη και τα λιμάνια. 
Aρτεμίσιο: Στη BA πλευρά του ίδιου πλατώματος βρίσκονται τα λείψανα άλλων χώρων λατρείας, ένας από τους οποίους αποδίδεται σε λατρεία της Aρτέμιδος. 
Στάδιο. Στους NA πρόποδες του λόφου βρίσκεται το Στάδιο με προσανατολισμό B-N, ανασκαμένο και ανσατηλωμένο από τους
Iταλούς. Eίχε μήκος ενός Σταδίου, δηλ. 600 ποδιών ή 201 μέτρων. Aυθεντικά τμήματα του σώζονται στη σφενδόνη, στις θέσεις των επισήμων (προεδρίες) και σε μερικά από τα κάτω έδρανα (ειδώλια). Διατηρείται επίσης η θέση όπου υπήρχε ο μηχανισμός γιά την εκκίνηση των αθλητών (ύσπληξ). 
Γυμνάσιο. Tο Γυμνάσιο βρισκόταν στα ανατολικά του Σταδίου. Παλαιότερα είχε αποκαλυφθεί μέρος της δυτικής πλευράς του και πρόσφατα κάτω από το κυλικείο εντοπίστηκε η BA άκρη του. Ήταν μεγάλο τετράγωνο κτήριο με πλευρά 200 μ. περίπου. Ήταν σημαντικό γιά τα καλλιτεχνικά έργα που περιείχε.
Bιβλιοθήκη. Mια πολύ σημαντική Bιβλιοθήκη με αξιόλογα συγράμματα κυρίως ρητορικού χαρακτήρα βρισκόταν κοντά στο Γυμνάσιο και το Ωδείο απ' ό,τι μας επιτρέπει να συμπεράνουμε μια επιγραφή που βρέθηκε στην περιοχή.
_________________________________________

Ένας περίπατος στην αρχαία ακρόπολη της Ρόδου
Το 408/7 π.Χ. σημειώνεται το σημαντικότερο γεγονός της ροδιακής ιστορίας, ο συνοικισμός. Η νέα πόλη, το άστυ, ιδρύεται στο βορειότερο άκρο του νησιού. Ο σχεδιασμός και η οργάνωση
της πόλεως θεωρείται έργο του Ιππόδαμου από τη Μίλητο. Η νέα πόλη χτίστηκε κατά το ιπποδάμειο σύστημα και αποτελεί ένα από τα λαμπρότερα παραδείγματα οργανωμένης αρχαίας πόλης. Κύρια χαρακτηριστικά του νέου συστήματος δόμησης είναι η “διαίρεσις” , δηλαδή η ρυμοτόμηση με ευθείς παράλληλους δρόμους, που τέμνονται κάθετα μεταξύ τους με συγκεκριμένο γεωμετρικό σύστημα, και η “νέμησις”, ο καθορισμός ζωνών με ειδικό προορισμό, δηλαδή η πόλη χωρίζεται σε ζώνες ιδιωτικής κατοίκησης και δημόσιας λειτουργίας. 
Η ακρόπολη βρισκόταν στο δυτικό και υψηλότερο σημείο της πόλης και αποτελούσε
μια μνημειακή ζώνη με μεγάλους ναούς, ιερά και δημόσια κτήρια “πεδίων και αλσών μεστή” (γεμάτη με ισιώματα και άλση), ενώ τα κτήρια κατηφόριζαν μαλακά στην πλαγιά του λόφου, στραμμένα προς την ανατολή.Στην κορυφή του λόφου, στο υψηλότερο σημείο, βρισκόταν ναός του Διός Πολιέως και της Αθηνάς Πολιάδος.
Νοτιότερα σε ένα πλάτωμα βρισκόταν ναός του Πυθίου Απόλλωνος. Πρόκειται για μεγάλο περίπτερο ναό δωρικού ρυθμού, (έξι κίονες στη στενή πλευρά και ένδεκα στη μακριά) εν μέρει αναστηλωμένο κατά την ιταλοκρατία, ο οποίος στη σωζόμενη μορφή του χρονολογείται στον 1ο αι. π.Χ. Οι αναστηλώσεις που έγιναν κατά την
περίοδο της Ιταλοκρατίας ήταν σε μεγάλο βαθμό αυθαίρετες, με αποτέλεσμα η εικόνα μας για την αρχική μορφή να είναι συγκεχυμένη. Οι τρεις κίονες με αυθεντικούς αλλά και πρόσθετους σπονδύλους και μέρος του αετώματος είναι αναστηλωμένα τμήματα, τα οποία όμως σήμερα είναι φθαρμένα και χρήζουν άμεσης επέμβασης. Ο επισκέπτης μπορεί να δει το σηκό του ναού ο οποίος θεμελιώνεται πάνω στον 3,5 μέτρων πωρόλιθο.Γύρω από το σηκό σώζονται η θεμελίωση του πτερού, μία μικρή σκάλα, που συνδέεται με ένα πηγάδι λαξευμένο στο βράχο, που και τα δύο πιθανόν να συνδέονται με τη λατρεία του Πυθίου Απόλλωνα.
Στα βορειανατολικά του ναού, μέσα σε ορθογώνιο περίβολο βρισκόταν ο ναός της Αρτέμιδος. Χαμηλότερα βρισκόταν το Στάδιο, αναστηλωμένο κατά το μεγαλύτερο μέρος του, που αποτελείται από το επίπεδο επίμηκες τμήμα, την κονίστρα, τις κερκίδες και τη σφενδόνη. Στο Στάδιο διεξάγονταν οι γυμνικοί αγώνες, δηλαδή οι σημερινοί αγώνες στίβου. Ο δρόμος σταδίου είχε μήκος 200μ. περίπου και ήταν το παλαιότερο αγώνισμα στους πανελλήνιους αγώνες. Την αφετηρία στο ένα άκρο του σταδίου όριζαν επιμήκεις λίθινες πλάκες, οι βαλβίδες. Για να αποφεύγονται οι άκυρες εκκινήσεις υπήρχαν μπροστά από τους δρομείς τεντωμένα σκοινιά τα
οποία υποχωρούσαν την κατάλληλη στιγμή με την βοήθεια ενός απλού μηχανισμού που ονομαζόταν ύσπληξ. Η πρώτη οικοδομική φάση του Σταδίου της Ρόδου έγινε τον 4ο αι.π.Χ., υπάρχει όμως πιθανότητα να είχε αντίθετη κατεύθυνση από αυτήν του σωζόμενου σήμερα σταδίου. Η δεύτερη οικοδομική φάση έγινε το 227 π.Χ., έπειτα από τον μεγάλο σεισμό και η τρίτη, η τελευταία οικοδομική φάση του σταδίου τοποθετείται στον 2ο αι. μ.Χ., στην ρωμαϊκή περίοδο.
Στα βορειοδυτικά του Σταδίου, αναστηλωμένο επίσης από λευκό μάρμαρο ένα μικρό Θέατρο,το οποίο είχε χωρητικότητα 800 περίπου θεατών
και πιθανώς χρησίμευε ως ωδείο για μουσικές παραστάσεις ή ως χώρος διδασκαλίας των φημισμένων ρητόρων της Ρόδου, σε σχέση με το γειτονικό Γυμνάσιο. Το Γυμνάσιο της αρχαίας Ρόδου βρίσκεται στο πλάτωμα ανατολικά του Σταδίου. Εδώ δίδασκαν οι φιλόσοφοι και κυρίως οι εκπρόσωποι των ξακουσμένων ρητορικών σχολών της Ρόδου. Στο ίδιο σύνολο περιλαμβανόταν και μια σημαντική Βιβλιοθήκη, όπως αποδεικνύεται από επιγραφές που βρέθηκαν στο χώρο, ανάμεσα στις οποίες και μέρος του καταλόγου των βιβλίων που διέθετε. Το μεγάλο Θέατρο της πόλης πρέπει να βρισκόταν νοτιότερα κοντά στα τείχη.
Στο βόρειο τμήμα της ακρόπολης της Ρόδου υπάρχουν μικρά ιερά, τα Νυμφαία, σκαμμένα μέσα στους βράχους. Τα ιερά αυτά συνδέονται με τις Νύμφες, που σχετίζονται με τα νερά και ήταν οι οικοδέσποινες των σπηλαίων. Στα Νυμφαία της Ρόδου, που είναι από τα πιο εντυπωσιακά του αρχαίου κόσμου, ανάβλυζαν υπόγεια νερά και σχηματίζονταν υπόγειες σήραγγες και φυσικές λιμνούλες. Το σκοτεινό και
υγρό περιβάλλον των σπηλαίων με τους ιδιαίτερους φυσικούς ή και τεχνητούς καμιά φορά σχηματισμούς του βράχου είχε μια βαθιά επιρροή στην ανθρώπινη φαντασία και ο χώρος αποτελούσε εκτός από τόπο λατρείας, σημείο συνάντησης και αναψυχής των ανθρώπων σε διάφορες εποχές.
Σήμερα ο χώρος της ακρόπολης αποτελεί χώρο έλξης ντόπιων και ξένων, χώρο περιπάτου και αναψυχής. Για μας είναι ο χώρος του σχολικού μας περιπάτου. Εδώ ερχόμαστε κάθε μήνα εκδρομή με το σχολείο μας. Μας αρέσει, γιατί μπορούμε να περιηγηθούμε στους χώρους, να παίξουμε, να χαθούμε στα δασάκια, να
μεθύσουμε με τις υπέροχες μυρωδιές της φύσης την άνοιξη, να ξαπλώσουμε στα ζεσταμένα από τον ήλιο μάρμαρα, να κάνουμε εξερευνήσεις... Είμαστε πολύ χαρούμενοι που τώρα μας δόθηκε η ευκαιρία να μάθουμε περισσότερα για αυτό το χώρο που τον νιώθουμε δικό μας και τον αγαπάμε τόσο πολύ. Επειδή νοιαζόμαστε για το παρόν και το μέλλον της περιοχής αυτής, συζητήσαμε τις περαιτέρω δυνατότητες για την προστασία και την αξιοποίησή της με την αρχαιολόγο κ. Μ. Μιχαλάκη-Κόλλια. Τη συνάντησή μας, η οποία περιλάμβανε και μια υπέροχη ξενάγηση μπορείτε να τη δείτε εδώ.
Βιβλιογραφία
Καρούζος Χρ., Ρόδος, Έσπερος, Αθήνα 1973
Κόκκου Α. (επιμ.), Αρχαία Ρόδος 2400 Χρόνια, ΚΒ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου, Αθήνα 1993
Κωνσταντινόπουλος Γρ., Αρχαία Ρόδος, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1986
Νικολάου Ν., Φιλήμονος – Τσοποτού Μ., Άθλα εκ Ρόδου, Στέγη Γραμμάτων Και Τεχνών Δωδεκανήσου, ΚΒ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, Ρόδος 2004
Παπαχριστοδούλου Χ.Ι., Ιστορία της Ρόδου, Από τους Προϊστορικούς χρόνους έως την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου (1948), Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Δωδεκανήσου, Αθήνα 1994
________________________________________

Τα Νυμφαία στην Ακρόπολη της πόλης της Ρόδου
Νυμφαίον
Με την ονομασία Νυμφαίο (Νυμφαίον) οι αρχαίοι Έλληνες χαρακτήριζαν τόπους ιερούς αφιερωμένους στις νύμφες και ειδικότερα στις νύμφες των πηγών που ήταν κυρίως οι Ναϊάδες. Η καθιέρωση αυτή ανάγεται από τους μυθικούς χρόνους όπως αναφέρει ο Όμηρος αλλά και πολλοί ιστορικοί στη συνέχεια όπως ο Στράβων, ο Πλούταρχος, η Σουίδα.
Γενικά
Συνηθέστερα τέτοιοι τόποι ήταν φυσικά σπήλαια μέσα στα οποία ανέβλυζαν πηγές και οι οποίες θεωρούνταν λουτρώνες και χώροι ενδιαίτησης
των Νυμφών. Από τέτοια Νυμφαία ήταν κατάσπαρτος όλος ο αρχαίος ελλαδικός χώρος και όπου αναπτύχθηκε ο ελληνικός πολιτισμός. Χαρακτηριστικό ήταν αυτό που αναφέρει ο Όμηρος, το Νυμφαίο της Ιθάκης στο οποίο κατέφυγε ο Οδυσσέας και προσευχήθηκε με την επιστροφή του στο πάτριο έδαφος, ή όπως το σπήλαιο της Καλυψούς που ήταν και αυτό Νυμφαίο.
Ελληνικά Νυμφαία
Νυμφαία ονόμαζαν επίσης οι αρχαίοι και τα αψιδωτά οικοδομήματα που στέγαζαν τις κρήνες βρύσες των πόλεων, οι οποίες ήταν συνήθως
αφιερωμένες στις Νύμφες. Τέτοια τεχνητά νυμφαία ήταν η κρήνη του Θεαγένη στα Μέγαρα, οι κρήνες της Πριήνης και της Γλαυκής στην Κόρινθο, καθώς και η πηγή της Καλλιρρόης της Αθήνας. 
Άλλα σπουδαία νυμφαία που αναφέρονται από ιστορικούς είναι: 
· τα Νυμφαία Ρόδου στην ΒΔ πλευρά της Ακρόπολης της πόλης της Ρόδου.
· το Νυμφαίο του Παρνασσού (το αναφέρουν οι Στράβων και Παυσανίας).
· το Νυμφαίο του Σιπύλου, ή σπήλαιο του
Σιπύλου (Ιλιάδα),
·το Νυμφαίο του Κιθαιρώνα, αφιερωμένο στις Σφραγιτίδες Νύμφες, που βρίσκεται κοντά στη Φυλή, που αναφέρουν οι Παυσανίας, Πλούταρχος και Αριστοτέλης.
·το Νυμφαίο του Ελικώνα, αφιερωμένο στις Λιβαθρίδες Νύμφες, που αναφέρει ο Στράβων.
·το Νυμφαίο της Βάρης όπου και ανευρέθηκαν πολλά αναθηματικά αντικείμενα μεταξύ των οποίων και η απεικόνιση του Πάνα να παίζει με σύριγγα ενώ τέσσερις Νύμφες γύρω από βωμό δέχονται την ευσεβή προσφορά του Αρχάνδρου.
·το Νυμφαίον της Πεντέλης, που βρίσκεται λίγο υψηλότερα από τη σπηλιά του Νταβέλη που
πρόκειται για σπήλαιο πλούσιο σε σταλαγμίτες και σταλακτίτες με πλακοστρωμένο πάτωμα από πήλινες πλάκες όπου και σ΄ αυτό ανευρέθηκαν πολλά αναθηματικά μαρμάρινα ανάγλυφα του 4ου αιώνα π.Χ..
·το Νυμφαίο των Δελφών που πρόκειται για τη σπηλαιώδη Κασταλία πηγή όπου υφίστανται τρεις λαξευμένες κόγχες στις οποίες φέρονταν ισάριθμα αγάλματα Νυμφών.
Πολλές φορές γύρω από τα Νυμφαία ανεγείρονταν ιδιαίτερος μικρός ναός αφιερωμένος στις Νύμφες όπου και αυτός ονομάζονταν Νυμφαίον, όπως τέτοιοι υπήρχαν πολλοί στην Ήλιδα, κατά μαρτυρία του Στράβωνα. 
Έτσι άρχισε να γενικεύεται η ανέγερση τέτοιων οικοδομημάτων και εντός των πόλεων τα οποία στην ουσία στέγαζαν δημόσιες κρήνες που αφιερώνονταν επίσης στις Νύμφες. Τέτοια τεχνητά πλέον νυμφαία ιδιαίτερα αξιόλογα από τον πλούσιο διάκοσμό τους ήταν:
· η Κρήνη του Θεαγένους στα Μέγαρα
· οι Κρήνες της Πριήνης και της Γλαύκης στην Κόρινθο.
· η Κρήνη παρά την πηγή της Καλλιρρόης στην Αθήνα.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρέχουν ευρήματα (δεξαμενές και υδραγωγείο γύρω από το λόφο Νυμφών) εικάζεται ότι υπήρχε Νυμφαίο και στον λόφο αυτόν.
Με το χρόνο αυτά τα οικοδομήματα άρχισαν ιδίως στην ελληνιστική περίοδο να γίνονται επιβλητικότερα και πολυτελέστερα με κίονες, δεξαμενές, στοές κ.λπ. Ένα τέτοιο σπουδαίο οικοδόμημα ήταν το Νυμφαίο της Μιέξης στη Μακεδονία στο οποίο ο Αριστοτέλης δίδασκε τον Μέγα Αλέξανδρο, που φέρει σήμερα το όνομα Παλαιοσωτήρος στη "Βερριότικη βρύση", κοντά στη Νάουσα. Αυτό στην ουσία ήταν
σπήλαιο με σταλακτίτες που στην είσοδό του υπήρχαν λίθινα θρανία όπου ο Αριστοτέλης και δίδασκε. Τέτοιο κατασκευάστηκε και στην Κόρινθο με προ αυτού μεγάλη στοά. Αλλά και στην αρχαία Ολυμπία το φερόμενο ως μνημείο εξέδρας του Ηρώδη του Αττικού ήταν Νυμφαίο που έφερε μεγάλη αψίδα (ως αρχιτεκτονικό σχήμα εισόδου σπηλαίου) με ημιθόλιο στέγη και με μαρμάρινη επένδυση των τοίχων φέροντας δύο αγάλματα. Σε τέτοιο ακριβώς αρχιτεκτονικό σχέδιο με ημιθόλιο στέγη ήταν και το Νυμφαίο της Εφέσου που φέρεται πλέον να είχαν υιοθετήσει οι Ρωμαίοι τεχνικοί και αρχιτέκτονες της εποχής.
Ρωμαϊκά Νυμφαία
Τα ρωμαϊκά Νυμφαία καλούμενα Νυμφέουμ (εκ της λατινικής Nympheum) άρχισαν να ανοικοδομούνται περί τον 4ο αιώνα π.Χ.; Ήταν τεχνητά οικοδομήματα και χρησίμευαν ως ιερά, δεξαμένες ή εντευκτήρια. Τα περισσότερα ήταν εξαρτήματα ανακτόρων ή θερμών, όπως το νυμφαίο των κήπων του αυτοκράτορα Γαλλιηνού, το νυμφαίο του ανακτόρου του Δομιτιανού στο Παλατίνο λόφο και άλλα στον Κυρηνάλιο λόφο της Ρώμης. Γνωστό νυμφαίο στον Ελλαδικό χώρο ήταν το Νυμφαίο της αρχαίας Ολυμπίας ή αλλιώς γνωστό υδραγωγείο του Ηρώδη του Αττικού κτισμένο στην αρχαία Ολυμπία το 160 μ.Χ.
Με την παράλληλη ανάπτυξη των ψηφιδωτών άρχισαν τα νυμφαία της ελληνιστικής περιόδου κυρίως να κοσμούνται με πλούσιες ψηφιδωτές παραστάσεις όπως στην Αντιόχεια και Κωνσταντινούπολη. Έτσι σιγά - σιγά η επιβλητικότητα και ο πλούσιος πλέον διάκοσμός τους άλλαξε και τη χρήση τους μεταβάλλοντας σε τόπους τέλεσης γάμων. Με αυτή την αντίληψη απαντάται στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, όπως σημειώνει και ο Ιωάννης Ζωναράς «το καλούμενον νυμφαίον οίκον έτερον εις το τους γάμους γίνεσθαι».
Νυμφαία και Θεός Απόλλωνας
Στην αρχαία Ελλάδα, τα Νυμφαία, ήταν γνωστά ως οι χώροι που λατρεύονταν οι νύμφες. Θεωρούνταν ιεροί χώροι και πάντοτε η τοποθεσία η οποία βρίσκονταν έλκυε τους επισκέπτες, δημιουργώντας πρωτόγνωρα αισθήματα.
Οι νύφμες ήταν γυναικείες μορφές νεαρής ηλικίας, από Θεϊκή καταγωγή οι οποίες ζούσαν στην άγρια φύση, στα βουνά, τα ποτάμια. Χαρακτηρίζονταν όλες από αστείρευτη ομορφιά και με τις μελωδικές του φωνές υμνολογούσαν τους Θεούς του Ολύμπου.
Οι Νύμφες χωρίζονταν σε τρεις κατηγορίες: 
1) Δρυάδες, τις νύμφες των μοναχικών δέντρων, 2) Ναϊάδες, νύμφες των ποταμών και των πηγών και 
3) Ορεστιάδες, νύμφες των βουνών.
Οι Νύμφες είναι ακόμα ξακουστές για τους έρωτες με τους Θεούς, όπως με τον Απόλλωνα. H επικρατέστερη ιστορία είναι αυτή με με το Θεό Απόλλωνα και τη Νύμφη Δάφνη, την οποία πολιορκούσε και κυνηγούσε επίμονα. Εκείνη όμως δεν άντεξε και παρακάλεσε τη μητέρα της
Γαία να τη βοηθήσει. Η μητέρα της εισάκουσε τις παρακλήσεις της και τη μεταμόρφωσε σε δέντρο. Τότε ο Απόλλωνας από τη στεναχώρια του, έκοψε ένα κλαδί του δέντρου και το στεφανώθηκε. Με διάφορες παραλλαγές γύρω από την ερωτική ιστορία του Θεού Απόλλωνας και της Δάφνης, συμπερασματικά ο όμορφος Θεός διάλεξε για στέμμα του το κλαδί της Δάφνης. Έκτοτε, είναι το σύμβολο του και τιμήθηκε πολλάκις από τους Έλληνες με δάφνες!
Στη Ρόδο συναντάμε νυμφαία απαράμιλλης ομορφιάς, στην αρχαία ακρόπολη του νησιού, στο λόφο του Θεού Απόλλωνα του Πυθίου ή Σμινθαίου και πίσω από το ναό του Δια. 
Πρόκειται για τέσσερα σπηλαιώδη ιερά, τα οποία είναι απόλυτα λαξευμένα μέσα στους βράχους, με ειδόσους για το καθένα, επικοινωνία μεταξύ τους και με ένα μεγάλο άνοιγμα ανάμεσα τους. Είναι τα νυμφαία αφιερωμένα στο Θεό Απόλλωνα. Επίσης στη Ρόδο, εκτός από την Αρχαία Ακρόπολη, Νυμφαία υπάρχουν και στην κοιλάδα του ροδινιού, λαξευτοί τάφοι, τμήματα του αρχαίου τείχους.
Δυστυχώς, η πρόσβαση στα Νυμφαία της Ρόδου είναι απαγορευμένη, καθώς οι είσοδοι έχουν κλειδωθεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Παρόλα αυτά, δυο ημέρες το έτος, κάθε χρόνο, ανοίγουν ώστε να τα επισκεφθεί το κοινό.
Εκείνες τις ημέρες, υπάρχει η δυνατότητα να περπατήσει ο κόσμος στα λαξευμένα βράχια και να ανακαλύψει τα μυστικά χιλιάδων ετών. Τέτοια μέρη, με απερίγραπτη ομορφιά και κρυμμένη ιστορία και παράδοση, δεν μπορούν παρά μόνο να παρασύρουν στο παραμυθένιο πλέγμα τους τον επισκέπτη έστω και για λίγες ώρες.
Εφόσον αναφερθήκαμε όμως στα Νυμφαία, στο λόφο του Θεού Απόλλωνα, ας κάνουμε μια αναφορά και στον ίδιο τον Απόλλωνα, η καταγωγή του οποίου έχει γίνει σημείο συζήτησης και αμφιβολίας αρκετές φορές. Πύθιος ή Σμινθέας;; Έχει άραγε να κάνει αυτή αμφισβητήσιμη άποψη με τον τόπο προέλευσης, εξορίας ή κατοικίας του Απόλλωνα και κατά πόσο είναι αποδεδειγμένη ότι ο Απόλλωνας της Ρόδου ήταν ο Πύθιος; Ίσως θα έπρεπε να μας απασχολήσει το γεγονός ότι στη Ρόδο μια από τις μεγαλύτερες θρησκευτικές εορτές ήταν τα “Σμίνθια”, γιορτή αφιερωμένη στον Απόλλωνα το Σμινθέα, ώστε να προστατέψει τις φυτείες από τους αρουραίους. (Σμίνθος = αρουραίος). Η γιορτή πραγματοποιούνταν κατά τη διάρκεια του μήνα Σμίνθιου, ο οποίος υπήρχε στο ημερολόγιο των Ροδίων και αντιστοιχούσε στον μήνα Πυανοψιώνα ή Μαιμακτηριώνα της Αττικής. Ακόμα ο Απόλλωνας ο Σμινθέα, φέρεται να ξεκίνησε από τη Τροία και η λατρεία του γύρω από την Τροία, και στη Ρόδο, ήταν απόλυτα διαδεδομένη από τις επισκέψεις του Απόλλωνα.
Κάποιοι ισχυρίζονται πως απλά είναι επίθετα του Θεού, που περιγράφουν μια διφορούμενη μορφή, η οποία μεταλλάσσεται με το πέρασμα των χρόνων. Σεβόμενοι και αυτή την άποψη, πόσο ισχυρή είναι ότι το επίθετο του Απόλλωνα της Ρόδου ήταν “¨Πύθιος”;
Ρόδος: Σπήλαιο Νυμφαίο!!
Τα νυμφαία ιερά ήταν μέρη που λατρεύονταν οι
νύμφες στην αρχαιότητα, αυτές δηλαδή που η νεότερη παράδοση ονομάζει νεράιδες.
Αν ψάξετε για τις τοποθεσίες ανα την Ελλάδα που εντοπίστηκαν τέτοια ιερά θα διαπιστώσετε τις ενδιαφέρουσες ιδιαιτερότητες που τα συνδέει με το περιβάλλον που βρίσκονται. 
Τόποι με ξεχωριστή ενέργεια και ατμόσφαιρα, πανέμορφη φύση, μέσα σε υπέροχα δάση, δίπλα σε ποτάμια ή το συνηθέστερο μέσα σε απόκρυφα σπήλαια. 
Είναι μια πρόκληση για τους ερευνητές και τους αλαφροίσκιωτους. 
Η μελέτη του κάθε ιερού και της ιστορίας του κρύβει πάντα μεγάλες εκπλήξεις. Έτσι και εδώ
στην Ρόδο το Νυμφαίο κοντά στους ναούς του Απόλλωνα της Αθηνάς και του Δια, στέκει ταπεινό και απαρατήρητο απο τους περισσότερους και βρίσκεται εκεί γεμάτο μυστικά, ιδιαίτερη ατμόσφαιρα και ξεχωριστή ενέργεια παρόλο που η πρόσβαση σε αυτό είναι απαγορευμένη. 
Ίσως από τον φόβο μην εμφανιστούν ξανά οι Νύμφες και γίνουμε και εμείς νεραϊδοπαρμένοι.....
_________________________________________

Ο Λόφος του Μόντε Σμιθ ή Λόφος του Αγίου Στεφάνου ή Άνω Ακρόπολη της Αρχαίας Ρόδου
Ο Λόφος του Μόντε Σμιθ δεσπόζει πάνω από την πόλη της Ρόδου, η οποία είναι αμφιθεατρικά χτισμένη στα πόδια του. Η παλιά ονομασία του είναι Λόφος του Αγίου Στεφάνου κι εδώ βρισκόταν η Άνω Ακρόπολη της αρχαίας Ρόδου. Η Κάτω Ακρόπολη βρισκόταν στη θέση που ορθώνεται σήμερα το Παλάτι των Μεγάλων Μαγίστρων των Ιωαννιτών Ιπποτών ή Καστέλο.
Ο Λόφος του Μόντε Σμιθ
Ο Λόφος πήρε το όνομα με το οποίο είναι γνωστός σήμερα από τον Άγγλο ναύαρχο Σίντεϊ Σμιθ, που είχε στήσει εδώ το παρατηρητήριο του το 1802 προκειμένου να παρακολουθεί τις κινήσεις του στόλου του Ναπολέοντα στη θάλασσα κατά τη διάρκεια του πολέμου του με τους Τούρκους. Και η αλήθεια είναι ότι ο Άγγλος ναύαρχος είχε προχωρήσει σε μια εξαιρετικά επιτυχημένη στρατηγικά κίνηση, καθώς η θέα από τη κορυφή του λόφου είναι συγκλονιστική, τόσο προς την παλιά και νέα πόλη της Ρόδου, από την οποία απέχει 3 χλμ., όσο και προς τη θάλασσα, τα κοντινά νησιά και τα μικρασιατικά παράλια.
Για όσους είναι εραστές των αρχαιολατρικών περιπάτων μια βόλτα στο Μόντε Σμιθ θα αποτελέσει σίγουρα μια καταληκτική εμπειρία, καθώς στην κορυφή του λόφου δεσπόζουν τα ερείπια της αρχαίας Ακρόπολης της Ρόδου ενώ στη νότια πλευρά του σώζονται τα λείψανα σημαντικών αρχαιοτήτων, μέσα σ’ ένα πανέμορφο και κατάφυτο αρχαιολογικό πάρκο.
Στο αρχαιολογικό πάρκο, που «φιλοξενείται» μέσα σ’ ένα φυσικό βαθούλωμα, διασώζεται το Στάδιο, που είναι γνωστό κι ως Στάδιο του Διαγόρα, ένα έργο της ελληνιστικής περιόδου του 3ου ή 2ου αι. π.Χ., όπου διεξάγονταν οι αθλητικοί αγώνες των Αλίων, της μεγάλης γιορτής των αρχαίων Ροδίων προς τιμήν του θεού Ήλιου. Το Στάδιο, που έχει ανοικοδομηθεί σε μεγάλο ποσοστό, έχει μήκος 200 μ. και πλάτος 35 μ.
Δίπλα ακριβώς στο Στάδιο σώζεται το μικρό μαρμάρινο υπαίθριο Θέατρο όπου δίνονται και σήμερα μουσικές παραστάσεις, όπως και στην αρχαιότητα. Κάποιοι βέβαια πιστεύουν ότι το Θέατρο αποτελούσε τμήμα της περίφημης Ρητορικής Σχολής του Αισχίνη, όπου μαθήτευσαν κορυφαίοι ρήτορες της εποχής όπως ο Ιούλιος Καίσαρας και ο Κικέρωνας παρά ότι χρησίμευε για μουσικές ή θεατρικές παραστάσεις. Τα ελάχιστα αρχαία σπάργανα επέτρεψαν να ανασυσταθεί το σχέδιο του Θεάτρου και να αναστηλωθεί πλήρως με την χρήση λευκού μαρμάρου.
Στην κορυφή του Λόφου, όπου δεσπόζει η Άνω Ακρόπολη της αρχαίας πόλης της Ρόδου διασώζονται ερείπια, όπως τρεις κίονες, από το ναό του Πυθίου Απόλλωνα, προστάτη της πόλης ενώ σώζονται επίσης τμήματα από τους ναούς της Πολιάδας Αθηνάς και του Δία.
Η καλύτερη ώρα για να ανέβει κάποιος στο Λόφο είναι το απόγευμα. Η θέα τόσο προς τη θάλασσα όσο και προς την πόλη είναι μαγευτική ενώ οι ρομαντικοί θα απολαύσουν ένα ανεπανάληπτο ηλιοβασίλεμα.
Κατηφορίζοντας θα συναντήσετε πολλούς Ροδίτες που ανεβαίνουν στο Λόφο του Μόντε Σμιθ, που αποτελεί τα τελευταία χρόνια η πιο μοδάτη συνοικία της πόλης, για τζόκιγκ αμέσως μετά τη δουλειά.
___________________________________

Το κατανυκτικό εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου στην Ακρόπολη της Ρόδου
Μοναστήρια & Προσκυνήματα 0 Comments 1,341 Προβολές
Στο λόφο όπου βρισκόταν η αρχαία Ακρόπολη της Ρόδου, εκεί που η νέα πόλη απλώνεται στα πόδια σου και στο αντίκρισμα της θέας κοιτάς με δέος, βρίσκεται ένα μικρό ξωκκλήσι αφιερωμένο τον Άγιο Νικόλαο.
Μια διακριτική πινακίδα καλυμμένη από φυλλωσιές, σε οδηγεί σε κάποια σκαλάκια που και αυτά με τη σειρά τους σε οδηγούν σε μια “όαση” μέσα στην πόλη. Η ατμόσφαιρα που δημιουργείται στο χώρο από την ηρεμία και το πράσινο σε κάνει να αισθάνεσαι δέος και κατάνυξη μπροστά στον σπηλαιώδη ναό που συναντάς.
Ο χώρος αποτελούσε στάνη όταν το 1947 βρέθηκε εκεί μια Εικόνα του Αγίου Νικολάου και γρήγορα με την βοήθεια των πιστών, η στάνη μετατράπηκε σε ένα κατανυκτικό εκκλησάκι μέσα στους βράχους. Εξοικειωμένοι με το απόκρυφο αλλά πολυφημισμένο ξωκκλήσι οι Ρόδιοι, επισκέπτονται συχνά τον Άγιο, φροντίζουν το σπίτι του και προσκυνούν με ευλάβεια.
Απολυτίκιον Αγίου Νικολάου
Κανόνα πίστεως καὶ εἰκόνα πραότητος, ἐγκρατείας Διδάσκαλον, ἀνέδειξέ σε τῇ ποίμνῃ σου, ἡ τῶν πραγμάτων ἀλήθεια· διὰ τοῦτο ἐκτήσω τῇ ταπεινώσει τὰ ὑψηλά, τῇ πτωχείᾳ τὰ πλούσια. Πάτερ Ἱεράρχα Νικόλαε, πρέσβευε Χριστῷ τῷ Θεῷ, σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν.
____________________________________

Η είσοδος στον αρχαιολογικό χώρο είναι ελεύθερη.

ΠΗΓΕΣ: 

ΠΗΓΗ: ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ: Ρουβήμ (ΡΟΔΟΣυλλέκτης) 

Χάρτινο κουκλοθέατρο στην Κρητηνία!!!

Η παράσταση θα δοθεί στο Πνευματικό Κέντρο Κρητηνίας, 
το Σάββατο 10 Δεκεμβρίου!!

Παρασκευή, 2 Δεκεμβρίου 2016

ΙΣΤΟΡΙΕΣ και ΘΡΥΛΟΙ στο νησί της ΡΟΔΟΥ

ΜΥΘΟΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΘΡΥΛΟΙ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ
Σε κάθε τόπο, πάντα υπάρχουν ιστορίες, μύθοι, θρύλοι και εικασίες. Αυτό συμβαίνει, είτε από κάποιο περίεργο γεγονός που έγινε, είτε από τυχαίες συμπτώσεις. Αυτό κάνει την φαντασία του ανθρώπου, να οργιάζει και να πλάθει ιστορίες της φαντασίας του. Γιατί δεν μπορεί με την απλή λογική, να εξηγήσει κάποια φαινόμενα. Έτσι και στο νησί μου την Ρόδο, υπάρχουν κάποιοι μύθοι και ιστορίες, που έμαθα και εγώ από τους μεγαλύτερους και που θα σας διηγηθώ σήμερα.
Σε μια περιοχή της Ρόδου, κοντά στο χωριό Τριάντα, υπάρχει μια περιοχή, που έχει, πολλές και απότομες στροφές. Το σημείο αυτό ονομάζεται τρεις. Πριν από χρόνια, ένα ζευγάρι ετοιμάστηκε να πάει στην εκκλησία για να παντρευτεί. Η νύφη πέρασε από τους τρεις και σε κάποια στροφή, από λάθος χειρισμό του οδηγού ή από κακή ορατότητα, το αμάξι έπεσε στο γκρεμό και η νύφη σκοτώθηκε. Από τότε, εμφανίζεται συχνά σε εκείνο το σημείο η ψυχή της. Υπάρχουν μαρτυρίες, που λένε πως είδαν μια γυναίκα ντυμένη νύφη, να περιτριγυρίζει εκεί. Ακόμα ο μύθος λέει, πως η νύφη αποσπάει την προσοχή των οδηγών, με αποτέλεσμα να πέφτουν στο γκρεμό και να σκοτώνονται. Λένε, πως είναι ακόμα πολύ θυμωμένη, γιατί δεν πρόλαβε να παντρευτεί τον αγαπημένο της και από εκδίκηση, κάνει κακό στους οδηγούς.

Ένας άλλος μύθος λέει πως κάποτε οι πειρατές, λεηλάτησαν το μοναστήρι της Παναγιάς της Σκιαδενής. Μαζί με τα κλοπιμαία όμως πήραν και την εικόνα της Παναγιάς και όταν γύρισαν στο καράβι, η Παναγία μαρμάρωσε το πλοίο, μαζί με τους πειρατές. Το καράβι υπάρχει ακόμα στην θάλασσα, είναι ένα πέτρινο νησάκι που μοιάζει πολύ με καράβι και οι ντόπιοι, το ονομάζουν πετροκάραβο.

Η ιστορία της Παναγιάς Τσαμπίκας. Το όνομα της Παναγιάς στην Ρόδο, βγήκε από κάποιους βοσκούς. Κάποτε, εκεί που βοσκούσαν τα πρόβατα, παρατήρησαν μια λάμψη να αναβοσβήνει συνέχεια, επί μέρες. Έμοιαζαν με σπίθες στο βουνό και έτρεξαν να δουν τι συμβαίνει. Γιατί φοβήθηκαν μήπως υπάρχουν κακοποιοί κρυμμένοι εκεί πάνω. Όταν πήγαν εκεί, αντίκρισαν την εικόνα της Παναγιάς να σπινθηροβολάει και να βγάζει τσάμπες (σπινθήρες) όπως τις έλεγαν οι βοσκοί, και έτσι την ονόμασαν Παναγιά Τσαμπίκα. Σε εκείνο το μέρος φτιάχτηκε η εκκλησία της Παναγιάς Τσαμπίκας που θα πει σπινθηροβόλος Παναγιά. Το όνομα Τσαμπίκα ακούγεται πολύ στην Ρόδο. Επειδή οι άνθρωποι εδώ, δίνουν το όνομα στα παιδιά τους. Διότι όπως λένε, είναι πολύ θαυματουργή. Μάλιστα, αν θέλουν να κοροϊδέψουν εμάς τους Ροδίτες, μας φωνάζουν Τσαμπίκους ή Τσαμπίκες ανάλογα αν είσαι αγόρι ή κορίτσι.

Μια άλλη ιστορία παράξενη και γεμάτο μυστήριο και φαντασία τρόμου, είναι αυτή που θα σας διηγηθώ. Στο παλιό νοσοκομείο της Ρόδου, βασίλισσα Όλγα όπως ονομαζόταν, υπήρχε μια μεγάλη στροφή, εκεί υπήρχε ένα σπιτάκι, που έλεγαν πως ήταν στοιχειωμένο. Η ιστορία λέει πως κάποιος σκότωσε την γυναίκα του γιατί τον νόμιζε πως τον απατούσε και την έθαψε, μέσα στον κήπο του. Από τότε το φάντασμα της γυναίκας δεν άφηνε κανέναν να μείνει στο σπίτι της. Μάλιστα το σπίτι αυτό νοικιάστηκε τρεις φορές μα σε λιγότερο από μια εβδομάδα οι άνθρωποι που το ενοικίαζαν, έφευγαν έντρομοι. Λένε πως κάθε βράδυ εμφανιζόταν η γυναίκα αγριεμένη μπροστά τους. Το σπίτι αυτό δεν το ενοικίασε μετά από αυτό, κανείς άλλος και την νύχτα οι ντόπιοι, φοβόντουσαν να περάσουν από εκεί μόνοι.

Αυτές είναι λίγες από τις ιστορίες που έμαθα, θα επανέλθω πάλι με άλλες γιατί δεν θέλω να σας κουράσω.
------------------------------

Θρύλοι που στοιχειώνουν το νησί της Ρόδου!

Κάθε τόπος έχει τους δικούς του θρύλους και μύθους που διασώζονται στο χρόνο, άγραφοι από στόμα σε στόμα, αφήνοντας πάντα την αμφιβολία του αληθινού, του μεταφυσικού, του ψέματος. Έτσι και στη Ρόδο υπάρχουν ορισμένοι κυρίαρχοι θρύλοι που στοιχειώνουν τους δρόμους του νησιού, κάνοντας τους περαστικούς των συγκεκριμένων σημείων, υποσυνείδητα να σκέφτονται το θρύλο που σχετίζεται με το μέρος αυτό.

Ο ποδηλάτης στην Καλλιθέα

Λέγεται πως πολλά χρόνια πριν κάποιος ποδηλάτης σε έναν ποδηλατικό αγώνα στην Καλλιθέα έχασε τον έλεγχο του ποδηλάτου από έναν λάθος χειρισμό και σκοτώθηκε πέφτοντας στον γκρεμό. Έκτοτε ο θρύλος λέει πως πολλοί έχουν δει τα βράδια στην περιοχή εκείνη τα πετάλια του ποδηλάτου να φωσφορίζουν, ακούνε την αλυσίδα του ποδηλάτου ή βλέπουν μια σκιά ενός ποδηλάτη. Μια ακόμα παραλλαγή του θρύλου, διότι τίποτε από αυτά δεν είναι έγκυρα στοιχεία είναι πως τον ποδηλάτη τον σκότωσε κατά τη διάρκεια του αγώνα ένα διερχόμενο αμάξι και έτσι ο ποδηλάτης εμφανίζεται και προσπαθεί να προκαλέσει ατυχήματα στους οδηγούς, αιφνιδιάζοντας τους με την παρουσία του!

Η νύφη στους Τρεις

Οι “Τρεις” είναι μια περιοχή στη Ρόδο, με μια απότομη κατηφόρα και πολλές επικίνδυνες στροφές. Ο Θρύλος αναφέρει πως μια νύφη, την ημέρα του γάμου της πηγαίνοντας στην εκκλησία σκοτώθηκε σε τροχαίο ατύχημα στην περιοχή αυτή. Ίσως είναι ο πιο γνωστός θρύλος στους κατοίκους της Ρόδου καθώς οι ιστορίες θέλουν τη νύφη να εμφανίζεται πολλάκις στη στροφή που σκοτώθηκε πριν χρόνια και να αιφνιδιάζει τους οδηγούς που περνούν τις στροφές αυτές! Εμφανίζεται με το νυφικό της, άλλοτε περπατώντας, άλλοτε καθισμένη στη μέση του δρόμου αλλά πάντοτε αποσπώντας την προσοχή των περαστικών σε ένα πολύ επικίνδυνο δρόμο.

Η Σπηλιά στην παραλία Αγάθη

Στην παραλία της Αγάθης στο Χαράκι, υπάρχει και το ομώνυμο εκκλησάκι της Αγίας Αγάθης. Εκεί δίπλα στα αριστερά της εκκλησίας υπάρχει μια σπηλιά. Όταν πηγαίνει κόσμος και ψάλλει στην περιοχή της σπηλιάς λέγεται ότι ακούγονται ψαλμοί. Ο Θρύλος θέλει μοναχούς να είναι θαμμένοι στην ευρύτερη περιοχή και με το θυμίαμα ακούγονται ψαλμωδίες από τις φωνές τους.

Ο Θρόνος της Τάφρου

Ένας λιγότερος γνωστός θρύλος αναφέρει πως μια παρέα τριών παιδιών έκανε βόλτα για εξερεύνηση στην Τάφρο της παλιάς πόλης. Μια περιοχή γεμάτη απόκρυφες σπηλιές στοές, ερείπια. Έτσι εισήλθαν σε κάποιες στοές που τους οδήγησαν σε μια ερειπωμένη εκκλησιά και απέναντι της είχε έναν θρόνο. Ένα παιδί ήθελε να βγει φωτογραφία καθισμένο πάνω στο θρόνο και μόλις κάθισε κοκάλωσε σαν άγαλμα. Δε μπορούσε να κουνηθεί αλλά ούτε και να μιλήσει. Τα υπόλοιπα παιδιά έντρομα φώναξαν τους γονείς τους και έκαναν εξορκισμό με παπά. Το παιδί συνήλθε, ζει ακόμα, καλά στην υγεία του και ο παπάς ήταν παπάς που διέμενε στην παλιά πόλη.

Βέβαια να τονίσουμε ότι οι παραπάνω ιστορίες δεν είναι τίποτε άλλο από αστικοί θρύλοι, που κάποιοι ίσως έχουν παραποιηθεί από την ανθρώπινη φαντασία, ίσως στηρίζονται και σε πραγματικά γεγονότα. Έχουν επιβιώσει στο πέρασμα του χρόνου με την ακουστική παράδοση και και αν το πιστέψει κανείς ή όχι εξαρτάται αποκλειστικά από τον ίδιο και τα προσωπικά του βιώματα!
----------------------------------------------

Ιστορίες και Θρύλοι Πολιτισμικά Στοιχεία

Το Νησί του Θεού Ήλιου

Σύμφωνα με τη μυθολογία, όταν ο Δίας αποφάσισε να μοιράσει τη Γη στους Θεούς του Ολύμπου, ο Θεός Ήλιος έλειπε σε ένα από τα καθιερωμένα του ταξίδια που έκανε για να φωτίζει τη Γη όλη. Έτσι, οι υπόλοιποι Θεοί του Ολύμπου, ξέχασαν να του βγάλουν κλήρο.

Όταν γύρισε από το ταξίδι του και το αντιλήφθηκε, ο Δίας θέλησε να ξανά κάνει τη μοιρασιά της Γης για να μη μείνει αδικημένος ο Ήλιος. Εκείνος όμως δεν το επέτρεψε, διότι έβλεπε να αναδύεται από τα βάθη της θάλασσας ένα κομμάτι γης. Τότε ζήτησε από το Δία, η χώρα που θα αναδυόταν από τη θάλασσα, όταν εκείνος θα ανέτελλε το επόμενο πρωί θα ήταν δικιά του. Έτσι ο Δίας, κάλεσε τη Λάχεση να δώσει όρκο, πως αυτή η χώρα θα ήταν κλήρος του Θεού Ήλιου.

Πράγματι αναδύθηκε μέσα από τη θάλασσα ένα όμορφο νησί, το οποίο δόθηκε στο Θεό Ήλιο. Στο νησί αυτό, πήγε και κατοίκησε με τη γυναίκα του, την Νύμφη Ρόδο και γέννησαν εφτά γιους τον Όχιμο, τον Κέρκαφο, τον Μάκαρ, τον Ακτίονα, τον Τενάγη, τον Τριόπα, τον Κάνδαλο και μια κόρη την Ηλεκτρυώνη.. Ένας από αυτούς, ο Κέρκαφος έκανε τρεις άλλους γιους: τον Ιαλυσό, τον Κάμειρο και τον Λίνδο, στους οποίους μοίρασε το νησί σε τρία ίσα μέρη.

Από τότε στέλνει συνεχώς τις ακτίνες φωτός του στο όμορφο νησί, και στέκεται στη θάλασσα ως το πιο ηλιόλουστο μέρος σε όλη τη Γη.

Τελχίνες - Ποσειδώνας

Οι Τελχίνες ήταν η πρώτη φυλή, η οποία κατοίκησε στη Ρόδο, ερχόμενη από την Κρήτη και την Κύπρο. Ήταν περίεργοι άνθρωποι, άγριοι, έμοιαζαν σαν δαίμονες και χρησιμοποιούσαν μαγείες κάθε είδους. Ήταν εννέα στον αριθμό και λέγεται πως ήταν γιοι της θάλασσας. Οι Τελχίνες ήταν καλοί τεχνίτες και καλοί ναυτικοί. Κατασκεύασαν αγάλματα στην Λίνδο τον «Απόλλωνα Τελχίνιον», στην Ιαλυσό την Ήρα και τις Νύμφες και στην Κάμιρο την «Ήρα Τελχινία».

Σύμφωνα με το μύθο, η Ρέα παρέδωσε τον Ποσειδώνα στους Τελχίνες και αυτοί τον ανέθρεψαν. Όταν ο Ποσειδώνας ανδρώθηκε, ερωτεύτηκε και παντρεύτηκε την αδερφή των Τελχίνων και έκαναν έξι γιους και μια κόρη τη “Ρόδην”, από εκείνη πήρε και το όνομα Ρόδος το νησί.

Έπειτα, προκάλεσαν πολλά κακά στους ντόπιους, αφού θύμωσε μαζί τους η θεά Αφροδίτη και τότε ο Ποσειδώνας τους έθαψε στη Γη και έγιναν δαίμονες.

Ο Αλθαιμένης

Ο Αλθαιμένης ήταν γιος του Κατρέα, ο οποίος ήταν γιος του Μίνωα και τον διαδέχθηκε στη βασιλεία της Κρήτη. Ο Κατρέας είχε λάβει ένα χρησμό ότι θα σκοτωθεί από το χέρι ενός παιδιού του. Είχε τέσσερα παιδιά: τον Αλθαιμένη, την Αερόπη, την Κλυμένη καιτην Απυμοσύνη. Όταν ο Αλθαιμένης πληροφορήθηκε το χρησμό, για να τον αποφύγει, έφυγε από την Κρήτη και εγκαταστάθηκε στη Ρόδο, χτίζοντας την πόλη της Κρητηνίας. Ανέβηκε στο βουνό Αττάβυρος και έχτισε ανάκτορο και ναό του Ατταβύριου Διός για να βλέπει την πατρίδα του Κρήτη από ψηλά.

Κάποτε όμως ο Κατρέας γέρασε και αποφάσισε να αφήσει το θρόνο του στον Αλθαιμένη. Έτσι ταξίδεψε μέχρι τη με το πλοίο του να τον βρεί, όμως ο Αλθαιμένης από μακρυά νόμιζε ότι ήταν πειρατές και στη συμπλοκή σκότωσε με το ακόντιο τον πατέρα του. Έτσι εκπληρώθηκε ο χρησμος. Ο Αλθαιμένης έζησε απαρηγόρητος, εως ότου πέθανε από τη λύπη του.

O Ιππότης που σκότωσε το δράκο!

Κατά το Μεσαίωνα και πιο συγκεκριμένα περίπου στα 1332, στη Ρόδο υπήρχε ο θρύλος και ο φόβος ενός μεγάλου δράκου, ενός πλάσματος ανίκητου και τεραστίων διαστάσεων. Ζούσε στο σημερινό λόφο του Μόντε Σμιθ που τότε ονομαζόταν “Mal Paso” και σημαίνει κακό πέρασμα.

Οι κάτοικοι του νησιού ένιωθαν τρόμο στην ιδέα ενός πλάσματος, που εξαφάνιζε παιδιά, βοσκούς από την περιοχή και πολλούς ιππότες που ξεκινούσαν για να το σκοτώσουν, αλλά ποτέ δεν επέστρεφαν πίσω. Στο λόφο επάνω, υπήρχε ένα εκκλησάκι του Αγίου Στεφάνου και αρκετοί κάτοικοι θεωρούσαν άκρως επικίνδυνο το πέρασμα από την περιοχή για να προσκυνήσουν. Ο φόβος είχε κατακλύσει όλο το νησί.

Έτσι ο τότε Μεγάλος Μάγιστρος Helion de Villeneuve, στο φόβο να μη χάσει και άλλους ιππότες από το θηρίο του λόφου, απαγόρευσε κάθε επίθεση προς αυτό. Το δέρμα του δράκου αποτελούνταν από φολίδες, αδιαπέραστες στα όπλα και στα βέλη, που τον έκαναν αθάνατο απέναντι στους ιππότες. Παρόλα αυτά ένας νεαρός ιππότης δε θέλησε να πειθαρχήσει στο διάταγμα του μεγάλου Μαγίστρου, κι άρχισε να σχεδιάζει τον τρόπο με τον οποίο θα σκότωνε το επικίνδυνο πλάσμα πάνω στο νησί.

Ο ιππότης με το όνομα Dieudonne de Gozon, ζήτησε την άδεια να λείψει για ένα χρόνο και να επισκεφθεί το κάστρο του πατέρα του στο Languedoc. Με τη βοήθεια του πατέρα του και των υπηρετών, σχεδίασαν ένα πρότυπο του δράκου και πάνω σε αυτό εκπαίδευσε το άλογο του, τα σκυλιά του και εξάσκησε την τεχνική που θα ακολουθούσε.

Μετά από αρκετό διάστημα εκπαίδευσης, ο ιππότης γύρισε πίσω στη Ρόδο και ανέβηκε στο λόφο όπου ζούσε ο δράκος. Άρχισε να επιτίθεται με σθένος εναντίον του με το ξίφος, ενώ τα σκυλιά του ορμούσες παράλληλα στο επικίνδυνο πλάσμα τεραστίων διαστάσεων. Η ουρά του ήταν τόσο μεγάλη που ο ιππότης δυσκολευόταν να αποφύγει τα χτυπήματα από αυτήν και τον κίνδυνο από τα πελώρια δόντια του. Ένα τέτοιο χτύπημα ήταν μοιραίο και έριξε κάτω από το άλογο τον άτυχο ιππότη. Αυτός όμως είχε εκπαιδευτεί τόσο καλά που ήξερε ότι η κοιλιά του δράκου δεν ήταν καλυμμένη από φολίδες. Καθώς ο δράκος ορμούσε για να τον κατασπαράξει, εκείνος σήκωσε το ξίφος και τρύπησε με δύναμη την κοιλιά του θηρίου. Εκείνο σωριάστηκε νεκρό πάνω στο σώμα του ιππότη, ο οποίος έχασε τις αισθήσεις του.

Έπειτα από αρκετή ώρα οι υπηρέτες του ανέβηκαν στο λόφο και τον βρήκαν σφηνωμένο κάτω από το σώμα του δράκου, τον απεγκλώβισαν, του έβγαλαν το κράνος και όταν ανέκτησε τις αισθήσεις του τον μετέφεραν στην πόλη της Ρόδου. Από όπου περνούσε ο κόσμος ζητωκραύγαζε, τον εξυμνούσε και τον χειροκροτούσε για το θάρρος του.

Ο Μεγάλος Μάγιστρος Helion de Villeneuve, κυριεύθηκε από θυμό και θέλησε να τιμωρήσει τον ιππότη Gozon που δεν υπάκουσε στις διαταγές του. Όμως ο λαός του νησιού εξοργίστηκε, διαμαρτυρήθηκε και εν τέλει ο Μεγάλος Μάγιστρος ανακάλεσε και τον έχρισε τιμητικά σε Μεγάλο Μάγιστρο. Άξιζε την τιμή αυτή, αφού απελευθέρωσε το νησί από τον φόβο του δράκου που το είχε κυριεύσει.

Το κεφάλι του δράκου, τοποθετήθηκε πάνω από τη Θαλασσινή πύλη ενώ ο θαρραλέος ιππότης στέφθηκε Μεγάλος Μάγιστρος στη θέση του Villeneuve όταν εκείνος απεβίωσε. Ο Μ.Μάγιστρος Gozon, πέθανε έπειτα από μια άριστη διοικητική θητεία και αγαπητός στο λαό το 1353, όπου στον τάφο του επάνω γράφτηκε «Εδώ βρίσκεται ο σφαγέας του δράκου.»

Αυτός ο θρύλος διασώζεται στο νησί της Ρόδου από το Μεσαίωνα μέχρι σήμερα και το θάρρος του Ιππότη διατηρεί αξέχαστη την επιβλητικότητα αυτής της εποχής.
--------------------------------------------

Ο δράκος της Ρόδου: Ένας «Σήφης» του Μεσαίωνα!

Στη κεντρική Ευρώπη του Μεσαίωνα κυκλοφορούσαν άπειρες ιστορίες και θρύλοι για δράκους που ρήμαζαν και απειλούσαν πόλεις και χωριά και στους οποίους θυσίαζαν συχνά μια κοπέλα για να κατευνάσουν την οργή και τη μανία τους. Πολλοί είναι επίσης οι ήρωες που αναμετρήθηκαν με τα τέρατα αυτά και τα νίκησαν, με πιο γνωστό ίσως τον μυθικό Γερμανό ήρωα Ζίγκφριντ, ο οποίος έκανε μπάνιο στο αίμα του σφαγμένου δράκου και έγινε (σχεδόν) άτρωτος.

Ελάχιστοι γνωρίζουν όμως ότι ένας τέτοιος… δράκος ζούσε στη Ρόδο και τρομοκρατούσε τους κατοίκους του νησιού, και μάλιστα σε χρόνους ιστορικούς, τον 14ο αιώνα. Η ιστορία του εμπεριέχει σχεδόν όλα τα στοιχεία των μεσαιωνικών θρύλων, με αποκορύφωμα τον γενναίο ιππότη που αναμετρήθηκε με το θηρίο και το σκότωσε.

Σύμφωνα λοιπόν με το θρύλο, στα μέσα περίπου του 14ου αιώνα, όταν η Ρόδος βρισκόταν υπό την κυριαρχία των ιπποτών του τάγματος του Αγίου Ιωάννη, όλο το νησί ζούσε με το φόβο ενός τεράστιου δράκου. Αυτός φέρεται να ζούσε σε μια περιοχή που τότε την αποκαλούσαν «Mal Paso» (δηλαδή «κακό πέρασμα»), λίγα μίλια μακριά από την πόλη της Ρόδου, σε έναν λόφο όπου βρισκόταν το παρεκκλήσι του Αγίου Στεφάνου. Στην περιοχή αυτή βρισκόταν τότε ένας μεγάλος βάλτος, και πολλοί προσκυνητές, παιδιά και βοσκοί κινδύνευαν από την παρουσία του και συχνά εξαφανίζονταν χωρίς να αφήσουν ίχνη, γεγονός που έκανε όλους να πιστεύουν ότι είχαν γίνει βορά του δράκου.

Ο ήρωας ιππότης

Ο δράκος φέρεται να είχε φολίδες που δεν μπορούσε να διαπεράσει κανένα σπαθί, καμία λόγχη ή βέλος. Διάφοροι Ιωαννίτες ιππότες είχαν προσπαθήσει να εξοντώσουν το τέρας, αλλά κανείς δεν το είχε καταφέρει και δεν επέστρεψε πίσω. Εντέλει, ο Μέγας Μάγιστρος του τάγματος, ο Ελιόν ντε Βιλνέβ, απαγόρευσε με διάταγμα οποιαδήποτε επίθεση στο θηρίο.

Ωστόσο, ένας νεαρός ιππότης, ο Ντιεντονέ ντε Γκοζόν, αψήφησε τη διαταγή του Μέγα Μάγιστρου και μετά από την κατάλληλη προετοιμασία κίνησε να αναμετρηθεί με το δράκο. Οι ιστορίες για την πάλη που ακολούθησε διαφέρουν ως προς τις επιμέρους λεπτομέρειές του, όλες όμως συμφωνούν ότι το σκότωσε επειδή κατάφερε να μπήξει στο σπαθί του στη μαλακή κοιλιά του ζώου, η οποία δεν προστατευόταν από τις αδιαπέραστες φολίδες (κάτι αντίστοιχο έπραξαν στους μύθους όλοι οι εξολοθρευτές δράκων!). Στη συνέχεια, έκοψε το κεφάλι του τέρατος και το μετέφερε στην πόλη της Ρόδου, το οποίο τοποθετήθηκε πάνω από μια πύλη των τειχών.

Αρχικά, σύμφωνα πάντα με την παράδοση, ο Μέγας Μάγιστρος ήθελε να τιμωρήσει τον Ντιεντονέ ντε Γκοζόν, καθώς είχε αψηφήσει τις διαταγές του, αλλά ακολούθως, κατόπιν διαμαρτυρίας του πλήθους, αναίρεσε. Μάλιστα, όταν πέθανε ο Βιλνέβ, ο Ντε Γκοζόν χρίστηκε νέος Μέγας Μάγιστρος του τάγματος. Όταν πέθανε το 1353 έγραψαν στον τάφο του την επιγραφή «Extinctor Draconis», δηλαδή «εξολοθρευτής του δράκου».

Να σημειωθεί ότι η αναμέτρηση του Ντιεντονέ ντε Γκοζόν με τον δράκο εξυμνήθηκε σε ένα ποίημα, που γράφτηκε από το μεγάλο Γερμανό ποιητή Φρίντριχ φον Σίλερ.

Κροκόδειλος ο δράκος

Όπως είναι λογικό και αναμενόμενο, η ιστορία αυτή φαντάζει προϊόν φαντασίας. Όμως σε αντίθεσή με τους μεσαιωνικούς θρύλους, τα πρόσωπα είναι αναμφισβήτητα υπαρκτά, γεγονός που δημιουργεί ποίκιλλα ερωτήματα, αν μη τι άλλο, για την «ταυτότητα» του δράκου της Ρόδου. Πολλοί ερευνητές πιστεύουν ότι το θεριό ήταν στην πραγματικότητα ένας… κροκόδειλος που, σαν τον περιβόητο «Σήφη» της Κρήτης που έχει μαγνητίσει τους τελευταίους μήνες το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης στη χώρα μας, είχε καταλήξει, άγνωστο με ποιον τρόπο, στο νησί. Εικάζεται ότι τον κροκόδειλο μπορεί να άφησαν στη Ρόδο Μαμελούκοι πειρατές από την Αίγυπτο – οι κροκόδειλοι του Νείλου μπορούν να φτάσουν τα 6 μέτρα, με αποτέλεσμα ένα τέτοιο παντελώς άγνωστο για τους Ροδίτες μεγάλο και… πεινασμένο ζώο να μοιάζει στα μάτια τους όντως με δράκο!

Επιπλέον, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το κρανίο του «δράκου» τοποθετήθηκε πάνω από μια πύλη των τειχών, όπου μπορούσε κανείς να το δει ακόμα και μερικούς αιώνες αργότερα. Γράφτηκε ότι το κρανίο ήταν πολύ μεγαλύτερο από αυτό ενός αλόγου. Μάλιστα, κάποιος που το είδε αιώνες αργότερα, όταν πια οι άνθρωποι δεν πίστευαν πια τόσο εύκολα σε μυθικά θεριά, είχε αποφανθεί ότι πρόκειται για το κρανίο ενός κροκόδειλου…
----------------------------------

Η δημιουργία της Ρόδου

Πολλοί μύθοι έχουν συνδεθεί με τη δημιουργία της Ρόδου. Σύμφωνα με τον Πίνδαρο, όταν ο Δίας επικράτησε των Γιγάντων, αποφάσισε να μοιράσει τη γη στους Ολύμπιους Θεούς. Ο Ήλιος όμως, έλειπε από τη μοιρασιά κι έμεινε χωρίς γη. Ο Δίας για να μην τον αδικήσει είπε να ξανακάνουν τη μοιρασιά αλλά ο Ήλιος τότε είπε πως η γη που θα αναδύονταν από τη θάλασσα όταν θα ανατέλλει το επόμενο πρωϊνό θα γινόταν δική του. Έτσι αναδύθηκε ένα πανέμορφο και καταπράσινο νησί, η Ρόδος. Ο Ήλιος συνεπαρμένος από την ομορφιά της την έλουσε με τις ακτίνες του. Από τότε η Ρόδος είναι το νησί του Ήλιου, το πιο φωτεινό και λαμπερό. Ένας άλλος μύθος αναφέρει ότι η Ρόδος ήταν νύμφη, κόρη του Ποσειδώνα, και γυναίκα του Ήλιου.
-----------------------------

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ Παναγιάς Σκιαδενής

Στους πρόποδες του βουνού Σκιάδι βρίσκεται η Μονή της Παναγιάς Σκιαδενής. Οφείλει το όνομά της στο Σκιάδιο (σκιερό μέρος). Κατά άλλους στη σκιά ενός μεγάλου σύννεφου ή αν κοιτάξει κανείς από το Μονόλιθο μοιάζει με σκιάδιον, καπέλο αρχαίων.

Στη θέση που βρίσκεται ο ναός υπήρχε αρχαιοελληνικό ιερό της Αρτέμιδος. Στα 1200 μ.Χ. οικοδομήθηκε βυζαντινός ναός. Αγιογραφήθηκε το ΙΗ΄αιώνα και η επέκτασή του ολοκληρώθηκε περί το 1861.

Σύμφωνα με την παράδοση κατά τον ΙΑ΄αιώνα ασκήτευαν δύο ή τρεις μοναχοί. Βλέποντας τη νύχτα φως πήγαν και εντόπισαν την εικόνα της Παναγίας, που εκτίμησαν ότι ιστόρησε ο Ευαγγελιστής Λουκάς. Την πήραν στο Ασκηταριό αλλά το πρωί χάθηκε. Την αναζήτησαν και τη βρήκαν εκεί που είναι σήμερα κτισμένος ο ναός.
Η εικόνα βρίσκεται αριστερά της εισόδου.
Το πρόσωπο της Παναγίας έχει ζωντανά, εκφραστικά, γλυκά μάτια.
Στην Μονή υπάρχει ένα σπάνιο Ευαγγέλιο του 1862. Το τέμπλο είναι έργο τέχνης και το δάπεδο είναι στρωμένο με μαύρα και άσπρα βότσαλα.
Το κτιριακό συγκρότημα αποτελείται από οντάδες και κάθε χωριό έχει το δικό του οντά. Εκτός από τον τρόπο εύρεσης της εικόνας ,έχουν γίνει και άλλα θαύματα.

1) Στα χρόνια των πειρατών ένα πειρατικό πλοίο άραξε απέναντι από τον Μεσαναγρενό κάμπο και οι πειρατές πήγαν στη Μονή, τη λεηλάτησαν, άρπαξαν το εικόνισμα και επέστρεψαν στο πλοίο τους. Το βρήκαν όμως πετρωμένο. Οι χριστιανοί το απέδωσαν σε θαύμα της Παναγιάς. Το πετρωμένο καράβι βρίσκεται εκεί, το "πετροκάραβο" , όπως λένε οι Μεσαναγρενοί, για να θυμίζει το θαύμα.

2) Ένας τούρκος αγάς δεν πίστευε στα θαύματα της Παναγιάς και με την κάμα του κάρφωσε την εικόνα. Αμέσως έτρεξε αίμα και το χέρι του "εκουλλάθη". Ο αγάς μετάνιωσε και ζήτησε από την Παναγία να το γιάνει και θα χαρίσει όλα τα κτήματά του γύρω από τη Μονή. Έτσι κι έγινε.

3) Κι ακόμη, η παράδοση λέει πως ένας αγριόχοιρος κατέστρεφε τα χτήματα του χιλιομοδιού. Η Παναγιά τον πέτρωσε και τον πέταξε σε ένα βράχο. Ο βράχος αυτός ονομάζεται "μαντήλα".

Η Παναγιά η Σκιαδενή έχει ανακηρυχθεί πολιούχος της Νότιας Ρόδου και κάθε χρόνο γιορτάζεται η χάρη της με μεγαλοπρέπεια.
Συνηθίζεται η θαυματουργή εικόνα να λιτανεύεται από χωριό σε χωριό κατά την περίοδο της Σαρακοστής.
Την Κυριακή του Αγίου Θωμά, οι Μεσαναγρενοί τη φέρνουν από τη Λαχανιά στο πανηγύρι και από έκεί στο χωριό. Παραμένει στο Μεσαναγρό και την επομένη μέρα, (Δευτέρα), πηγαίνει στη Μονή.
Από χωριό σε χωριό οι πιστοί τη μεταφέρουν με τα πόδια και είναι μεγάλη τιμή να συμμετέχεις στην πορεία.
Γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου. Χιλιάδες πιστοί από όλο το νησί της Ρόδου που πηγαίνουν να προσκυνήσουν και να ζητήσουν την βοήθειά της.
-------------------------------------

Ο θρύλος της Παναγιάς Τσαμπίκας

Η ονομασία Τσαμπίκα, σύμφωνα με την παράδοση, οφείλεται στη λέξη της τοπικής διαλέκτου «τσάμπα» που σημαίνει σπίθα και συνδέεται με τον τρόπο εύρεσης της εικόνας. 
Ένας βοσκός καθόταν στη βρύση του Αιμαχιού (ιστορικός τόπος Αρχαγγέλου που βρίσκεται χαμηλά απέναντι από το βουνό), όταν είδε ψηλά στην κορυφή, εκεί που σήμερα βρίσκεται ο μικρός ναός της Παναγίας Τσαμπίκας της κυράς, κάτι σαν σπίθες (τσάμπες).
Όλη η νύχτα πέρασε κοιτάζοντας ο βοσκός να δει αν κινηθεί το φως. Ίσως κάποιος να το κρατούσε. Το φως παρέμενε στην ίδια θέση. Ήρθε και δεύτερη νύχτα και τρίτη νύχτα.
Πάλι, στον ίδιο τόπο, το ίδιο φως. Τότε ο βοσκός, περίεργος αλλά και φοβισμένος μήπως υπήρχαν στο βουνό κακοποιοί, κάλεσε συγχωριανούς του οπλισμένους, ν' ανέβουν να δουν τι συμβαίνει. 
Σαν έφτασαν στην κορυφή, παραδόξως, αντικρίζουν μία ασημένια εικόνα της Παναγίας επάνω στο κυπαρίσσι και μπροστά της καντήλι αναμμένο. 
Το γεγονός αυτό διαδόθηκε παντού, καθώς και στην Κύπρο, όπου ακούστηκε με πολλή κατάπληξη. Γιατί πράγματι, είχε χαθεί από κάποιο Μοναστήρι μια εικόνα τη Παναγίας με το καντήλι. Επίτροποι από την Κύπρο, ήρθαν στον Αρχάγγελο και αναγνώρισαν την εικόνα.
Παίρνοντάς την, επέστρεψαν στην πατρίδα. Η εικόνα, όμως πάλι έφυγε απ' το θρόνο της κι ερχόταν στην κορυφή του βουνού. 
Λυπημένοι οι φίλοι Κύπριοι ήρθαν πάλι και πήραν την εικόνα.
Για να βεβαιωθούν και οι δύο πλευρές πως πρόκειται για την ίδια εικόνα, έκαψαν λίγο το ξύλο της από πίσω για να τη σημαδέψουν (το σημάδι αυτό σώζεται ως σήμερα). Και τρίτη φορά η εικόνα επέστρεψε, φέγγοντας στην κορυφή του βουνού. Τότε, η αδελφότητα έχτισε ναΰδριο και οντάδες σ' εκείνο το σημείο αφιερωμένο στην Παναγία Τσαμπίκα την Κυρά. 
Πολλά είναι τα θαύματα της Παναγίας. Πιο πολύ, όμως, οι άτεκνες γυναίκες είναι εκείνες που παρακαλούν την Θεοτόκο να τους χαρίσει παιδί και τάζουν είτε να βαφτίσουν το παιδί του εκεί, είτε να του δώσουν το όνομα Τσαμπίκος ή Τσαμπίκα.
Έτσι στη Ρόδο ακούγεται πάρα πολύ αυτό το όνομα. Έχουμε και περιπτώσεις αλλοδαπών που έχουν δώσει αυτό το όνομα στα παιδιά τους. 
Ένα από τα παλιότερα θαύματα της Παναγίας Τσαμπίκας είναι και αυτό που συνδέεται με τα μεγάλα κτήματα γύρω από το Μοναστήρι. Αυτά τα κτήματα ανήκαν σ έναν Τούρκο Πασά, του οποίου η γυναίκα δεν τεκνοποιούσε. Εκείνη μαθαίνοντας για την Παναγία, προσευχήθηκε κι έφαγε το φυτιλάκι που έκαιγε στο καντήλι της εικόνας της.
Έγινε το θαύμα κι έμεινε έγκυος. Ο Τούρκος δεν μπορούσε να πιστέψει πως το παιδί ήταν δικό του. Ούτε πίστευε πως επρόκειτο για θαύμα. Όταν όμως γεννήθηκε το μωρό, κρατούσε στη μικρή χούφτα του το φυτιλάκι του καντηλιού. Έτσι, ο Τούρκος Πασάς δώρισε στην εκκλησία όλα αυτά τα κτήματα που βρίσκονται γύρω απ το ναό"
-------------------------------------

ΠΗΓΕΣ: 

Πέμπτη, 1 Δεκεμβρίου 2016

Αυτές τις γιορτές ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΩΡΙΩΝΑ γιατί “Μαζί μπορούμε καλύτερα”

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΕΩΝ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΟΥ «ΩΡΙΩΝΑΣ»

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΩΡΙΩΝΑ

Αυτές τις γιορτές μότο μας είναι “Μαζί μπορούμε καλύτερα” γι'αυτό και καλέσαμε τους φίλους μας να διοργάνωσουμε απο κοινού τις εκδηλώσεις των ημερών αυτών.

Ξεκινάμε...

06/12/2016 – Πλατεία Παραδεισίου, ώρα 17.00μμ

Ελάτε να βάλουμε την τελευταία πινελιά στο στολισμό της πλατείας και μαζί να τη δούμε να φωταγωγείται. Οι Σύλλογοι Γονέων και Κηδεμόνων Νηπιαγωγείου και Δημοτικού θα έχουν στήσει τους πάγκους τους με γιορτινά καλούδια για όποιον θέλει να κάνει τις χριστουγεννιάτικες αγορές του νωρίς, το Σύστημα Προσκόπων θα μας ζεσταίνει με το μυρωδάτο του τσάι και η Κιβωτός της Αγάπης, προβάλλοντας την ανθρώπινη πλευρά μας, θα είναι εκεί να συλλέγει τρόφιμα για τις άπορες οικογένειες του χωριού μας. Στο φόντο, o DJ θα παίζει μουσική για να εμπλουτίζει την ήδη χαρούμενη ατμόσφαιρα.

10/12/2016 – Me Gusta Music Bar, ώρα 23.30μμ
Εγκαινιάζουμε τη χειμερινή περίοδο με ένα δυνατό πάρτι σε συνεργασία με τον Πολιτιστικό Σύλλογο Θεολόγου “Μόδεστος”. Είσοδος 3€

24/12/2016 – Πλατεία Παραδεισίου, ώρα 17.00μμ

Παραμονή Χριστουγέννων και η γιορτινή διάθεση είναι ψηλά. Ελάτε να απολαύσετε την πρώτη χορευτική μίνι παράσταση των κοριτσιών του τμήματος χορού Λάτιν του συλλόγου και μείνετε να διασκεδάσετε με τον επαγγελματία animateur που θα βρίσκεται μαζί μας. Για τις τελευταίες αγορές σας έχουν φροντίσει και πάλι οι Σύλλογοι Γονέων και Κηδεμόνων Νηπιαγωγείου και Δημοτικού σχολείου με τα χριστουγεννιάτικα bazaar τους. Πιείτε το ρόφημα που θα σας προσφέρει το 3ο Σύστημα Προσκόπων κι ετοιμαστείτε για την τελευταία έκπληξη της ημέρας. Ο Ωρίωνας φρόντισε και θα φέρει τον Άγιο Βασίλη λίγο νωρίτερα για να μοιράσει δώρα στα παιδιά!

24/12/2016 – Αρίων Palace, ώρα 21.00μμ

Κι επειδή γιορτές δε γίνονται χωρίς γλέντι, ο αθλητικός σύλλογος “Κλεάνθης” με τη στήριξη των τοπικών συλλόγων “Ωρίωνας”, “Άθλος”, “Φοίνικας”, “Βιλανόβα” και του 3ου Συστήματος Προσκόπων Παραδεισίου διοργάνωνει Χριστουγεννιάτικη Χοροεσπερίδα στο Αρίων Palace. Το καλλιτεχνικό πρόγραμμα έχει αναλάβει η Ορχήστρα της Μαρίας Βούλγαρη και Στέφανου Θαρρενού. Έχουμε εξασφαλίσει πλούσιο μενού κι απεριόριστο ποτό. Τιμή πρόσκλησης ανά άτομο 25€/ενήλικες, 15€/παιδιά

29&30/12/2016 – Θεατρική Αίθουσα Ωρίωνας, ώρα 20.30μμ

“Ο Άγιος Βασίλης ...κόκκαλο”! Μα τι του συνέβη; Θα πρέπει να περιμένουμε μέχρι το τέλος του μήνα για να δούμε τι έγινε. Οι μικροί ηθοποιοί της Theorion Junior είναι σίγουρο ότι θα μας το αποκαλύψουν με τον καλύτερο και απολαυστικότερο τρόπο. Την παράσταση επιμελείται η Ευαγγελία Αναγνώστου. Είσοδος ελέυθερη

Με εκτίμηση,

Το Δ.Σ. του Ωρίωνα 

-- 

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΕΩΝ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΟΥ «ΩΡΙΩΝΑΣ»
Κλεάνθους – Παραδείσι, 85106 Ρόδος
τηλ.: +30.6976385262

ΕΟΡΤΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ 2016 ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΟΥ

ΕΟΡΤΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ 2016 ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΟΥ – ΔΗΜΟΥ ΡΟΔΟΥ 

Τρίτη 06/12/2016, ώρα 17:00, στην κεντρική πλατεία: Από το Σύλλογο Νέων Παραδεισίου «Ωρίωνας» θα γίνει η φωταγώγηση των δέντρων της πλατείας με χριστουγεννιάτικη μουσική. Θα υπάρχει μπαζάρ από τους συλλόγους Γονέων & Κηδεμόνων Δημοτικού σχολείου και Νηπιαγωγείου Παραδεισίου ενώ το 3ο Σύστημα Προσκόπων Παραδεισίου θα προσφέρει ζεστό τσάι και θα μαζεύονται τρόφιμα για τον φιλανθρωπικό σύλλογο «Κιβωτός της Αγάπης».

Παρασκευή 16/12/2016, ώρα 11:00, στο χώρο του Παιδικού Σταθμού: Χριστουγεννιάτικη γιορτή με χριστουγεννιάτικα τραγούδια από τα μικρά παιδιά, χριστουγεννιάτικα παραμύθια, δραστηριότητες και μπαζάρ από τους γονείς.

Σάββατο 17/12/2016, ώρα 16:00, στο Δημοτικό Σχολείο: Χριστουγεννιάτικη εκδήλωση για μικρούς και μεγάλους με το άναμμα του χριστουγεννιάτικου δέντρου, παράσταση από ταχυδακτυλουργό, παραδοσιακοί χοροί, κάλαντα από μαθητές του σχολείου (παραδοσιακά- Παραδεισιώτικα καθώς και κάλαντα στα Αγγλικά και Γερμανικά) και πολλές εκπλήξεις. 

Τετάρτη 21/12/2016, ώρα 17:30, στη θεατρική αίθουσα του συλλόγου Νέων Παραδεισίου Ωρίωνας: 
Χριστουγεννιάτικη εκδήλωση με θεατρική παράσταση από τα παιδιά του Νηπιαγωγείου με τίτλο «Φρικαντέλα η μάγισσα που μισεί τα κάλαντα»,. 

Σάββατο 24/12/2016, ώρα 17:00 στην Κεντρική πλατεία:
- Χριστουγεννιάτικη γιορτή με μουσική, σοκολατένια ροφήματα και κεράσματα γλυκών από τον Σύλλογο Νέων Παραδεισίου «Ωρίωνας». 
Διασκέδαση με ανηματέρ για τα μικρά παιδιά και χορευτικό λάτιν από την ομάδα του συλλόγου.
Ο Άγιος Βασίλης θα μοιράσει δώρα στα μικρά παιδιά και θα λειτουργήσει χριστουγεννιάτικο μπαζάρ από τους συλλόγους Γονέων & Κηδεμόνων Δημοτικού σχολείου και Νηπιαγωγείου Παραδεισίου ενώ το 3ο Σύστημα Προσκόπων Παραδεισίου θα προσφέρει ζεστό τσάι.
- Στις 21:00, στο κέντρο Αρίων θα γίνει χοροεσπερίδα από του συλλόγους «Κλεάνθης», «Ωρίωνας», «Άθλος», 
«Φοίνικας», «Βιλλανόβα» και «3ο σύστημα Προσκόπων» της Τοπικής μας Κοινότητας.

Κυριακή 25/12/2016, από 11:00 έως 17:00, περιοχή Αγίου Φανουρίου: Λειτουργία Φάτνης με κεράσματα – ζεστό τσάι με βότανα από το βουνό Παραδεισίου και γλυκίσματα από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Παραδεισίου «Βιλλανόβα». 

Δευτέρα 26/12/2016, από 11:00 έως 17:00, περιοχή Αγίου Φανουρίου: Λειτουργία Φάτνης με κεράσματα – ζεστό τσάι με βότανα από το βουνό Παραδεισίου και γλυκίσματα από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Παραδεισίου «Βιλλανόβα». 
Στις 12:00 το μεσημέρι ο «Παραμυθάς» και η «Κυρία Mουσική» θα ταξιδέψουν τα παιδιά στο μαγικό κόσμο του παραμυθιού.

Πέμπτη 29/12/2016 και Παρασκευή 30/12/2016, ώρα 20:30, στη θεατρική αίθουσα του Συλλόγου «Ωρίωνας»: Θεατρική παιδική παράσταση «Ο Άγιος Βασίλης…κόκαλο» από την ομάδα Θεωρίων τζούνιορ, του συλλόγου Νέων Παραδεισίου «Ωρίωνας» με ελεύθερη είσοδο. 

Κυριακή 01/01/2017, ώρα 11:00 έως 17:00, περιοχή Αγίου Φανουρίου:
Λειτουργία Φάτνης με κεράσματα – ζεστό τσάι με βότανα από το βουνό Παραδεισίου και γλυκίσματα από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Παραδεισίου «Βιλλανόβα». 

Δευτέρα 02/01/2017, από 11:00 έως 17:00, περιοχή Αγίου Φανουρίου:
- Λειτουργία Φάτνης με κεράσματα – ζεστό τσάι με βότανα από το βουνό Παραδεισίου και γλυκίσματα από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Παραδεισίου «Βιλλανόβα». 
- Στις 12:00 το μεσημέρι ο Άγιος Βασίλης θα μοιράσει δώρα στα μικρά παιδιά. 

Παρασκευή 06/01/2017, από 11:00 έως 17:00, περιοχή Αγίου Φανουρίου: Λειτουργία Φάτνης με κεράσματα – ζεστό τσάι με βότανα από το βουνό Παραδεισίου και γλυκίσματα από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Παραδεισίου «Βιλλανόβα». 

Ο Πρόεδρος
της Δημοτικής Κοινότητας Παραδεισίου 

Κυριαζής Μιχαήλογλου

Ήθη και Έθιμα Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς στα Δωδεκάνησα και όχι μόνο.

Χριστούγεννα στα Δωδεκάνησα – Έθιμα και παραδόσεις
Με ιδιαίτερο χρώμα και με διαφορετικά έθιμα από νησί σε νησί και από χωριό σε χωριό γιορτάζονται τα Χριστούγεννα στα Δωδεκάνησα.
Παλιά, τις ημέρες των Χριστουγέννων όλα τα σπίτια ήταν άσπρα από τον ασβέστη και καθαρά, ενώ ακόμα και οι σπιτονοικοκύρηδες —ιδίως τα παιδιά- φορούσαν καθαρά ρούχα. Τα κάλαντα, που θυμίζουν τα κάλαντα της υπόλοιπης Ελλάδας αλλά έχουν διαφορετικό μουσικό ρυθμό, συνοδεύονταν από λύρα και μαντολίνο.
Οι προετοιμασίες ξεκινούν από τις προηγούμενες μέρες των Χριστουγέννων και κορυφώνονται την Πρωτοχρονιά και τα Φώτα. Από τα χαρακτηριστικά των εκδηλώσεων είναι ότι οι κάτοικοι της Δωδεκανήσου 40 ημέρες πριν από τα Χριστούγεννα βρισκόταν σε νηστεία με σκοπό να προετοιμαστούν για τη γέννηση του Χριστού και να απολαύσουν στη συνέχεια το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι.
Γιαπράκια Δωδεκάνησα
Χοιροσφάγεια, «γιαπράκια» και δίπλες: Οι κάτοικοι της Δωδεκανήσου τιμούν το πατροπαράδοτο χοιρινό κρέας για τις ημέρες των Εορτών ενώ σε αρκετά χωριά της Ρόδου, το σφάξιμο του χοίρου που μεγάλωναν οι οικογένειες γινόταν σε παρέες και με ειδική ιεροτελεστία. Την τιμητική τους έχουν και τα παραδοσιακά «γιαπράκια» τα οποία δεν λείπουν από το γιορτινό τραπέζι. Σε ότι αφορά τα γλυκά τόσο στη Ρόδο όσο και στα υπόλοιπα νησιά το χαρακτηριστικό είναι οι δίπλες, οι οποίες εξακολουθούν να κατασκευάζονται και σήμερα.
Από τα αξιοσημείωτα των ημερών είναι ότι την ημέρα των Χριστουγέννων οι κάτοικοι της Ρόδου συνηθίζουν να πηγαίνουν οικογενειακά στην εκκλησία και αμέσως μετά να επισκέπτονται τους ηλικιωμένους γονείς και παππούδες για τις σχετικές ευχές.
*****
Χριστούγεννα στα νησιά – ήθη και έθιμα
Χριστούγεννα
Τα γιορτινά τους φορούν όλες οι πόλεις της Ελλάδας και υποδέχονται τα Χριστούγεννα με έθιμα και παραδόσεις που έχουν τις ρίζες τους βαθιά πίσω στο χρόνο.
«Το μήνυμα της Γέννησης του Χριστού φέρνουν πρώτα από όλους τα παιδιά. Την παραμονή των Χριστουγέννων ξεχύνονται στους δρόμους και με τα κάλαντα, τα εθιμικά, τα ευχετικά, τα εγκωμιαστικά τραγούδια φέρνουν από σπίτι σε σπίτι την «καλοχρονιά». Η ονομασία τους προέρχεται από τις Ρωμαϊκές Καλένδες. Οι μικρασιάτες ονόμαζαν το ημερολόγιο «καλαντάρι». Τα κάλαντα έχουν τις ρίζες τους στην αρχαία Ελλάδα, όπου λέγονταν σε ….διάφορες εορτές Θεών. Τα παιδιά κρατούσαν ένα κλαδί ελιάς ή δάφνης που ήταν στολισμένο με καρπούς και άσπρο μαλλί (η λεγόμενη ειρεσιώνη) στο οποίο κρεμούσαν κόκκινες και άσπρες κλωστές και γύριζαν από σπίτι σε σπίτι και τραγουδούσαν. Άλλοτε πάλι, κρατούσαν ομοίωμα καραβιού που παρίστανε τον ερχομό του Θεού Διονύσου.
Στο Βυζάντιο κρατούσαν είτε ραβδιά, είτε φανάρια ή ακόμα και ομοιώματα πλοίων ή και κτηρίων που ήταν στολισμένα. Στα μεταβυζαντινά χρόνια τα παιδιά κρατούσαν εικόνα του Χριστού ενώ στια παραθαλάσσιες περιοχές και στα νησιά ένα στολισμένο καραβάκι.
Τα κάλαντα περιέχουν ευχές για τον νοικοκύρη, τη νοικοκυρά και τα υπόλοιπα , μέλη της οικογένειας. Αν η οικογένεια έχει στάνη με πρόβατα ή ο νοικοκύρης ήταν γεωργός, τότε τα κάλαντα έχουν ανάλογο περιεχόμενο και φυσικά σχετικές ευχές. Η νοικοκυρά προσφέρει στα παιδιά γλυκίσματα, κάστανα, καρύδια και εκείνα συνεχίζουν για να «τα πουν» στο επόμενο σπίτι.
Πολλά από τα έθιμα των Χριστουγέννων είναι τα ίδια με αυτά της Πρωτοχρονιάς. Αυτό οφείλεται όπως εξηγεί ο λαογράφος Γ. Μέγας, στο ότι από τα μέσα του 4ου αιώνα η 25η Δεκεμβρίου είχε οριστεί όχι μόνο ως γενέθλια ημέρα του Χριστού αλλά και ως πρώτη μέρα του έτους.
Τα περισσότερα έθιμα των Χριστουγέννων στρέφονται γύρω από το γιορτινό τραπέζι. Ακόμα και η σφαγή του γουρουνιού του κατ” εξοχήν χριστουγεννιάτικου εδέσματος, για τη χώρα μας αποτελούσε ιεροτελεστία.
Σημειώνεται ότι η χοιροφαγία έχει τις ρίζες της στους Ρωμαϊκούς Χρόνους όπου θυσίαζαν στα Σατουρνάλια (17-25 Δεκεμβρίου) γουρούνι προς τιμήν του Θεού Κρόνου.
Αλλά και το ψωμί στο Χριστουγεννιάτικο τραπέζι έχει και αυτό την τιμητική του. Παλαιότερα κάθε νοικοκυρά ζύμωνε το «Χριστόψωμο» ή τη χριστουγεννιάτικη κουλούρα ή τους «Σταυρούς» και τις «βλάζες», όπως ονομάζονταν σε κάθε περιοχή. Γύρω από το «Χριστόψωμο» πλέκεται και το ομώνυμο διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη.
ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ
Νίσυρος
Στη Νίσυρο, το βράδυ των Χριστουγέννων ο ιερέας τελεί τρισάγιο και κατόπιν προσφέρει στους πιστούς «ευλογημένα» τα οποία μόλις έφταναν στο σπίτι, τα τοποθετούσαν στο γιορτινό τραπέζι και τα έτρωγαν πρώτα. Όσα φαγητά και αν υπήρχαν στο τραπέζι σχεδόν ποτέ δεν έλλειπε το ρύζι , σύμβολο ευμάρειας.
Ρόδος
Στον Αρχάγγελο και στη Σάλακο της Ρόδου, το «Χριστόψωμο» είναι το πρόσφορο που πάνε στον παπά τα Χριστούγεννα. Το γιορτινό τραπέζι των Χριστουγέννων στρώνεται από το βράδυ της παραμονής. Στο κέντρο τοποθετείται το Χριστόψωμο και δίπλα το μέλι με πολλούς ξηρούς καρπούς.
«Μαγικές» δυνάμεις έχει σύμφωνα με τη λαϊκή μας παράδοση και το νερό, το οποίο αντλείται «αμίλητο» πριν από την ανατολή του ηλίου. Με το «αμίλητο νερό» παρασκευάζεται το προζύμι για το επόμενο έτος.
Ο Μιχαήλ Κ. Τσώλης στο βιβλίο του «Γιορτές της Ρωμηοσύνης» περιγράφει το τάισμα της βρύσης: »Οι κοπέλες τα χαράματα των Χριστουγέννων (αλλού την παραμονή της Πρωτοχρονιάς) πηγαίνουν στην πιο κοντινή βρύση »για να κλέψουν το άκραντο νερό». Το «άκραντο» δηλαδή «αμίλητο» νερό, γιατί δεν βγάζουν λέξη σε όλη τη διαδρομή. Όταν φτάνουν εκεί την «ταΐζουν με διάφορες λιχουδιές: βούτυρο, ψωμί, τυρί .. Και λένε: «όποιος τρέχει το νερό σ” βρυσούλα , μ” έτσ” να τρέχ” και το βιό μ». «Έπειτα ρίχνουv στη στάμνα ένα βατόφυλλο και τρία χαλίκια «κλέβουν νερό» και γυρίζουν στα σπίτια τους πάλι αμίλητες ενώ σκορπούν στο σπίτι και τα τρία χαλίκια».
Σε αρκετά χωριά της Δωδεκανήσου, το σφάξιμο του χοίρου που μεγάλωναν οι οικογένειες γινόταν σε παρέες και με ειδική ιεροτελεστία. Από τα Χριστουγεννιάτικα φαγητά ήταν επίσης τα παραδοσιακά «γιαπράκια» τα οποία δεν έλειπαν από το τραπέζι.
Σε ότι αφορά τα γλυκά τόσο στη Ρόδο όσο και στα υπόλοιπα νησιά το χαρακτηριστικό είναι οι δίπλες, οι οποίες εξακολουθούν να κατασκευάζονται και σήμερα.
Φυσικά ανήμερα των Χριστουγέννων οι επισκέψεις μεταξύ των συγγενών και φίλων αλλά και οι ανταλλαγές δώρων είναι συνηθισμένες.
Κάρπαθος
Στην Κάρπαθο κάθε Χριστούγεννα οι νύφες πλάθουν για τις πεθερές τους μια «γίπλα», ένα μεγάλο κουλούρι που έχει στολίδια. Στη συνέχεια την καλοψήνουν και την προσφέρουν ως δώρο.
ΠΗΓΕΣ: – Γ. Μέγας (βιβλιογραφία) – Μιχαήλ Κ. Τσώλης : «Γιορτές της Ρωμιοσύνης»
*****
ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ: 
Με ιδιαίτερο χρώμα και με διαφορετικά έθιμα από νησί σε νησί και από χωριό σε χωριό γιορτάζονται τα Χριστούγεννα και η Πρωτοχρονιά στα νησιά της Δωδεκανήσου.
Οι προετοιμασίες ξεκινούν από τις προηγούμενες μέρες των Χριστουγέννων και κορυφώνονται την Πρωτοχρονιά και τα Φώτα. Από τα χαρακτηριστικά των εκδηλώσεων είναι ότι οι κάτοικοι της Δωδεκανήσου 40 ημέρες πριν από τα Χριστούγεννα βρισκόταν σε νηστεία με σκοπό να προετοιμαστούν για τη γέννηση του Χριστού και να απολαύσουν στη συνέχεια το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι. Κύριο φαγητό στα περισσότερα νησιά της Δωδεκανήσου ήταν και σε γενικές γραμμές παραμένει, παράλληλα με τη γαλοπούλα τα τελευταία χρόνια, το ψητό χοιρινό κρέας. Σε αρκετά χωριά της Ρόδου, το σφάξιμο του χοίρου που μεγάλωναν οι οικογένειες γινόταν σε παρέες και με ειδική ιεροτελεστία. Από τα Χριστουγεννιάτικα φαγητά ήταν επίσης τα παραδοσιακά ?γιαπράκια? τα οποία δεν έλειπαν από το τραπέζι. Σε ότι αφορά τα γλυκά τόσο στη Ρόδο όσο και στα υπόλοιπα νησιά το χαρακτηριστικό είναι οι δίπλες, οι οποίες εξακολουθούν να κατασκευάζονται και σήμερα.
Την Πρωτοχρονιά ένα από τα έθιμα τα οποία και σήμερα διατηρείται είναι το έθιμο της «μπουλουστρίνας». Τα μικρά παιδιά την πρώτη ημέρα του χρόνου επισκέπτονται τους συγγενείς (γιαγιάδες, παππούδες, θείους, νονούς) και παίρνουν από αυτούς χρηματικό ποσό εν είδει δώρου το οποίο ονομάζεται μπουλουστρίνα. Το έθιμο αυτό διατηρείται μέχρι και τώρα στις περισσότερες περιοχές της Δωδεκανήσου.
Από τα αξιοσημείωτα των ημερών είναι ότι την ημέρα των Χριστουγέννων οι κάτοικοι της Ρόδου συνηθίζουν να πηγαίνουν οικογενειακά στην εκκλησία και αμέσως μετά να επισκέπτονται τους ηλικιωμένους γονείς και παππούδες για τις σχετικές ευχές.
*****
Ελληνικά Χριστουγεννιάτικα και Πρωτοχρονιάτικα Έθιμα
Κάθε γωνιά της Ελλάδας κρύβει τα δικά της έθιμα και παραδόσεις που έχουν τις ρίζες τους βαθιά πίσω στο χρόνο. Κάθε περιοχή της χώρας ετοιμάζεται με τον δικό της τρόπο να υποδεχτεί τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά, με τις δικές της εκδηλώσεις και εορτασμούς, αναβιώνοντας παλιές συνήθειες, ήθη και έθιμα.
ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ
Τα κάλαντα είναι ελληνικό έθιμο που διατηρείται αμείωτο ακόμα και σήμερα με τα παιδιά να γυρνούν από σπίτι σε σπίτι 2 μαζί ή και περισσότερα και να τραγουδούν τα κάλαντα συνοδεύοντας το τραγούδι τους με το τρίγωνο ή ακόμα και κιθάρες, ακορντεόν, λύρες, ή φυσαρμόνικες.
Τα παιδιά γυρνούν από σπίτι σε σπίτι, χτυπούν την πόρτα και ρωτούν: «Να τα πούμε;». Αν η απάντηση από τον νοικοκύρη ή την νοικοκυρά είναι θετική, τότε τραγουδούν τα κάλαντα για μερικά λεπτά τελειώνοντας με την ευχή «Και του Χρόνου. Χρόνια Πολλά». Ο νοικοκύρης τα ανταμοίβει με κάποιο χρηματικό ποσό, ενώ παλιότερα τους πρόσφερε μελομακάρονα ή κουραμπιέδες.
Κάλαντα λέγονται την παραμονή των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων και είναι διαφορετικά για κάθε γιορτή.
Καταγωγή της λέξης κάλαντα
Η λέξη κάλαντα προέρχεται από τη λατινική «calenda», που σημαίνει αρχή του μήνα. Πιστεύεται ότι η ιστορία τους προχωρεί πολύ βαθιά στο παρελθόν και συνδέεται με την Αρχαία Ελλάδα. Έχουν βρεθεί αρχαία γραπτά κομμάτια παρόμοια με τα σημερινά κάλαντα (Ειρεσιώνη στην αρχαιότητα).
Τα παιδιά της εποχής εκείνης κρατούσαν ομοίωμα καραβιού που παρίστανε τον ερχομό του θεού Διόνυσου. Αλλοτε κρατούσαν κλαδί ελιάς ή δάφνης στο οποίο κρεμούσαν κόκκινες και άσπρες κλωστές. Στις κλωστές έδεναν τις προσφορές των νοικοκύρηδων.
ΤΟ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΟ ΔΕΝΤΡΟ
Το Χριστουγεννιάτικο δέντρο έκανε την πρώτη του εμφάνιση στον ελλαδικό χώρο το 1833. Το έφεραν ο Όθωνας και η Βαυαρική δυναστεία ως Γερμανικό έθιμο. Οι Έλληνες όμως, δεν το προτίμησαν, το θεώρησαν ξενόφερτο και επέμειναν να στολίζουν ένα μικρό καραβάκι με κατάρτια, σαν ιστιοφόρο. Ωστόσο, από το 1950 και μετά, το δέντρο άρχισε να καθιερώνεται σε όλα τα ελληνικά σπίτια. Ο χαρακτηρισμός του όμως ως γερμανικό έθιμο είναι αρκετά αυθαίρετος καθώς οι μαρτυρίες που έχουμε σύμφωνα με χειρόγραφα κείμενα, δείχνουν ότι η ύπαρξη του δέντρου ως εορταστικό σύμβολο χάνεται στα βάθη των αιώνων.
Σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές η παράδοση να στολίζονται δέντρα ή κομμάτια δέντρων υπήρχε σε όλες τις θρησκείες από την αρχαιότητα.
Η λατρεία και ο στολισμός όμως του δέντρου έρχεται από την αρχαιότητα, στη λατρεία της Κυβέλης αλλά και σε μύριες άλλες αναφορές που έχουμε από τα ιστορικά κείμενα για αυτόν το στολισμό.
Στη χριστιανική θρησκεία τον 4ο αιώνα καθιερώθηκε η 25η Δεκεμβρίου ως ημέρα εορτασμού της Γέννησης του Χριστού και τον 8ο αιώνα στολίστηκε το πρώτο χριστουγεννιάτικο δέντρο που ήταν έλατο. Μάλιστα η επιλογή του έλατου έγινε από τον Βονιφάντιο για να σβήσει την ιερότητα που απέδιδε ο κόσμος μέχρι τη στιγμή εκείνη(κατάλοιπο της ειδωλολατρίας) στη δρυ. Έτσι το έλατο έγινε σύμβολο χριστιανικό και ειδικότερα των Χριστουγέννων.
Ο Πρόδρομος του χριστουγεννιάτικου δέντρου στην Ελλάδα είναι το παραδοσιακό Χριστόξυλο. Αυτό το συναντάμε κυρίως στα χωριά της Βορείου Ελλάδος. Κάθε Χριστούγεννα ο πατέρας ή ο παππούς κάθε οικογένειας ψάχνει στα δάση ή στα χωράφια ένα μεγάλο γερό κούτσουρο από πεύκο ή ελιά κυρίως όπου θα μπει στο τζάκι και θα καίει όλο το 12ήμερο των γιορτών από τα Χριστούγεννα ως τα Φώτα.
ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ
«Με οδηγό τους το φως αστέρος ον είδον εν τη Ανατολή» αναγράφεται στα ιερά βιβλία. «Άστρο λαμπρό τους οδηγεί» τραγουδάει ο λαός μας.
Για αιώνες, επιστήμονες και απλοί άνθρωποι προσπαθούσαν να λύσουν το γρίφο σχετικά με τη φύση του Άστρου, που οδήγησε τους τρεις Μάγους από την Ανατολή στη Βηθλεέμ και τον Ιησού. Το Χριστουγεννιάτικο Αστέρι συνδέθηκε παραδοσιακά με το εορταστικό πνεύμα, ενώ η σπουδαιότητά του απαντάται σε όλες τις ιστορίες που σχετίζονται με τη γέννηση του Ιησού Χριστού.
Μία χειμωνιάτικη νύχτα, ένα νέο αστέρι ήρθε να επισκεφτεί τα άλλα άστρα στον ουρανό. Ήταν τόσο φωτεινό, που η λάμψη του έπεφτε στους γκρίζους λόφους και έκανε τη νύχτα μέρα. Οι βοσκοί είδαν το άστρο και τρομοκρατήθηκαν από την έντονη λάμψη του. Ένας άγγελος, όμως, εμφανίστηκε μπροστά τους και τους είπε: «Μην φοβάστε. Το αστέρι εμφανίστηκε για να σας φέρει χαρμόσυνα νέα, να σας γεμίσει με χαρά και να σας οδηγήσει στο μέρος όπου γεννήθηκε ένα βρέφος, ο Ιησούς, που θα φέρει επί γης ειρήνη και χαρά σε ολόκληρη την ανθρωπότητα.»
Όταν ο άγγελος επέστρεψε στους ουρανούς, οι βοσκοί είπαν: «Ας πάμε να βρούμε αυτό το βρέφος.» Έτσι, άφησαν τα κοπάδια με τα ζώα τους να κοιμούνται στους λόφους και αφού πήραν τις γκλίτσες τους ακολούθησαν το λαμπερό Άστρο. Το Άστρο τους οδήγησε σε έναν μικρό στάβλο στη Βηθλεέμ, όπου ο μικρός Ιησούς βρίσκονταν μέσα σε μία φάτνη. Τότε, το άστρο μετακινήθηκε και πήγε σε μία χώρα, πολύ μακριά, για να συναντήσει τρεις καλούς Μάγους. Όταν οι Μάγοι είδαν το Άστρο, παρατήρησαν ότι κινείται συνέχεια, σαν να τους έδειχνε το δρόμο που έπρεπε να ακολουθήσουν. Έτσι, και αυτοί με τη σειρά τους, ακολούθησαν το Άστρο μέχρι που αυτό σταμάτησε πάνω από το στάβλο όπου γεννήθηκε ο Ιησούς.
Το Άστρο παρέμενε από πάνω τους, ρίχνοντας τριγύρω ένα γαλήνιο φως. Όταν, επιτέλους, ήρθε η Ανατολή, το Άστρο εξαφανίστηκε και επέστρεψε πίσω στους βαθυγάλανους ουρανούς για να διηγηθεί στα υπόλοιπα αστέρια την ιστορία των Χριστουγέννων.
Όπως όλα τα σύμβολα των Χριστουγέννων, έτσι και το Αστέρι της Γέννησης έχει έναν συμβολισμό στις μέρες μας. Συμβολίζει την ελπίδα και τα υψηλά ιδανικά – την ελπίδα για καλή τύχη και την ελπίδα για κοινωνική καταξίωση.
Η ΦΑΤΝΗ
Στο Ευαγγέλιο του Λουκά, το μέρος όπου τοποθετήθηκε ο Χριστός αμέσως μετά τη γέννησή του αναφέρεται ως φάτνη. Κατ’ επέκταση, ο όρος φάτνη αποδίδεται σε ολόκληρο το στάβλο της γέννησης του Θεανθρώπου.
Σε ανάμνηση της φάτνης στην οποία γεννήθηκε ο Χριστός, οι χριστιανοί συνηθίζουν να κατασκευάζουν κατά τη περίοδο των «εορτών των Χριστουγέννων» ομοίωμα της φάτνης της Γεννήσεως με τα κύρια πρόσωπα των σχετικών ευαγγελικών περικοπών δηλαδή της Παναγίας, του Χριστού, του Ιωσήφ, των τριών Μάγων, των τριών βοσκών, αγγέλων καθώς και κάποιων ζώων.
Σήμερα, συνηθίζουμε να τοποθετούμε τις φάτνες στη βάση του χριστουγεννιάτικου δέντρου, αλλά τις συναντάμε και σε υπαίθριους χώρους πλατειών, δήμων, οργανισμών και ιδιωτικών εταιρειών.
ΤΟ ΚΑΡΑΒΑΚΙ
Έθιμο πανάρχαιο της ναυτικής πατρίδας μας μαζί με τα κάλαντα, τα χριστουγεννιάτικα τραγούδια, τα γλυκίσματα, τα δώρα και την λειτουργία στην εκκλησία, το καραβάκι σηματοδοτεί κι αυτό τις γιορτινές μέρες των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς.
Το ελληνικό παραδοσιακό καραβάκι αποτελεί παράδοση των παλαιών εποχών της χώρας μας, που τα παιδιά με αγάπη, χαρά και δημιουργικό νου κατασκεύαζαν τα παιχνίδια τους.
Αποτελούσε, όμως, και ένα είδος τιμής και καλωσορίσματος στους ναυτικούς, που επέστρεφαν από τα ταξίδια τους.
Πριν από 70 – περίπου – χρόνια, δηλαδή έως και την πρώτη μεταπολεμική δεκαετία, συναντούσαμε το καραβάκι σε πολλά ελληνικά σπίτια και στα χέρια των παιδιών που έλεγαν τα κάλαντα.
Εντούτοις, η Χίος, ένα κατά κύριο λόγο ναυτικό νησί, συνεχίζει να τηρεί το παλαιό αυτό έθιμο, αποτίνοντας φόρο τιμής στους ναυτικούς της και κρατώντας ζωντανή τη λαϊκή μας παράδοση. Κάθε χρόνο την Πρωτοχρονιά αναβιώνει το έθιμο με τα πρωτοχρονιάτικα καραβάκια. Ομάδες ατόμων που εκπροσωπούν συνοικίες της πρωτεύουσας του νησιού κατασκευάζουν απομιμήσεις εμπορικών και πολεμικών πλοίων, φτιαγμένα με ιδιαίτερη προσοχή. Το μέγεθος των πλοίων είναι μέχρι 5,5 μέτρα όπως ορίζουν οι κανονισμοί. Σημασία για τα περισσότερα πληρώματα έχει η συμμετοχή και όχι τα χρηματικά βραβεία που έχουν καθιερωθεί για την καλύτερη παρουσία, που όμως δεν εξαρτάται μόνο από την τελειότητα του πλοίου αλλά και από τα παινέματα.
Στον ξεχωριστό, τον λαμπρό διάκοσμο της γιορτινής ατμόσφαιρας των ημερών των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, που έρχονται, το παραδοσιακό καραβάκι θα χαρίσει ένα ξεχασμένο άρωμα ελληνικότητας και θα κυριαρχήσει με τα χαρούμενα και ζωηρά χρώματά του στο ελληνικό σπίτι.
ΟΙ ΚΑΛΙΚΑΝΤΖΑΡΟΙ
Λέγανε οι γιαγιάδες τα παλιά χρόνια στα εγγονάκια τους για να κάθονται ήσυχα ότι κάθε νύχτα του Δωδεκαήμερου στους δρόμους του χωριού και στα χαλάσματα κυκλοφορούν οι τρομεροί Καλικάντζαροι!
Μα τι ήταν αυτοί οι καλικάντζαροι; Όπως λοιπόν έλεγαν οι παλιές γιαγιάδες, ήταν αερικά, ξωτικά.
Η πιο δημοφιλής κατηγορία όντων της λαϊκής μας παράδοσης είναι αναμφίβολα οι καλικάντζαροι. Η φαντασία του λαού μας σχετικά με το πώς είναι αυτά τα όντα οργιάζει.
Η αρχή των μύθων που είναι σχετικοί με τους καλικάντζαρους βρίσκεται στα πολύ παλιά χρόνια. Οι Αρχαίοι πίστευαν πως όταν οι ψυχές έβρισκαν την πόρτα του Άδη ανοιχτή, ανέβαιναν στον απάνω κόσμο και τριγύριζαν παντού, χωρίς έλεγχο και περιορισμούς.
Πολύ αργότερα, οι Βυζαντινοί γιόρταζαν το Δωδεκαήμερο με μουσικές, τραγούδια και μασκαρέματα. Οι άνθρωποι, έχοντας κρυμμένα τα πρόσωπά τους, έκαναν με πολύ θάρρος και χωρίς ντροπή ό,τι ήθελαν. Πείραζαν τους ανθρώπους στους δρόμους, έμπαιναν απρόσκλητοι σε ξένα σπίτια κι αναστάτωναν τους νοικοκύρηδες. Ζητούσαν λουκάνικα και γλυκά και για να γλιτώσουν απ’ αυτούς έκλειναν πόρτες και παράθυρα. Οι μασκαρεμένοι, όμως, έβρισκαν πάντα κάποιους τρόπους να εισβάλλουν στα ξένα σπίτια, ακόμα κι από τις καμινάδες. Κι όλα αυτά για δώδεκα μέρες, ως την παραμονή των Φώτων, οπότε με τον Μεγάλο Αγιασμό όλα σταματούσαν κι οι άνθρωποι ησύχαζαν.
Με το πέρασμα του χρόνου όλα αυτά τα παράξενα φερσίματα, τα μασκαρέματα και οι φόβοι των ανθρώπων έμειναν ζωντανά στη μνήμη του λαού μας κι η πλούσια φαντασία του γέννησε σιγά-σιγά τα μικρά, αλαφροΐσκιωτα πλάσματα που τα ονόμασε καλικάντζαρους.
Τι είναι, όμως τελικά οι καλικάντζαροι; Οι γιαγιάδες μας παλιά έλεγαν πως είναι αερικά, ξωτικά. Σύμφωνα με σύγχρονη δοξασία, πρόκειται για «δαιμόνια» που εμφανίζονται κατά το Δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβρίου 6 Ιανουαρίου). Επειδή από τα Χριστούγεννα μέχρι τα Φώτα ο Χριστός είναι ακόμη αβάφτιστος, είναι και «τα νερά αβάφτιστα». Έτσι βρίσκουν ευκαιρία οι καλικάντζαροι ν’ αλωνίσουν τον κόσμο.
Κάποιοι πιστεύουν πως οι καλικάντζαροι είναι μαυριδεροί, ασχημομούριδες, ψηλοί και ξερακιανοί. Άλλοι λένε ότι φοράνε σιδεροπάπουτσα. Για άλλους, έχουν κόκκινα μάτια, πόδια τράγου και τριχωτό σώμα. Καθένας τους έχει κι από ένα κουσούρι. Άλλος κουτσός, άλλος στραβός ή μονόφθαλμος, άλλος μονοπόδαρος ή στραβοπόδαρος, άλλοι στραβοχέρηδες, στραβοπρόσωποι, με καμπούρα ή ουρά. Είναι διχόγνωμα όντα και φιλόνικοι και έτσι δεν μπορούν να κάνουν μέχρι το τέλος μία δουλειά και όλα τα αφήνουν στη μέση. Γι’ αυτό και δεν μπορούν να κάνουν κακό και στους ανθρώπους, παρόλο που αυτή είναι η μεγάλη τους επιθυμία. Όσο, όμως, και αν διαφωνεί ο λαός για το πώς μοιάζουν οι καλικάντζαροι, όλοι συμφωνούν σε ένα πράγμα: στην ατελείωτη βλακεία και κουταμάρα τους.
Καθώς η παράδοση ρίζωνε, οι καλικάντζαροι απέκτησαν και άλλα ονόματα όπως: καλιοντζήδες, καλκάνια, καλιτσάντεροι, καρκάντζαροι, σκαλικαντζέρια, σκαντζάρια, τζόγιες, βερβελούδες, καλλισπούρδοι, καρκαλάτζαροι, καρκατσέλια, καρκαντζόλοι, καψιούρηδες, κολοβελόνηδες, λυκοκάντζαροι, μνημοράτοι, παγανοί, παρωρίτες, πλανητάροι, σιφιώτες, τσιλικρωτά, σταχτοπάτηδες κ.α.
Ολόκληρο το χρόνο οι καλικάντζαροι ζουν κάτω από τη γη, προσπαθώντας άλλος με τσεκούρι, άλλος με πριόνι ή μπαλτά και άλλοι με τα νύχια και τα σουβλερά τους δόντια να κόψουν το δέντρο που βαστάει τη γη. Κόβουν-κόβουν, μέχρι που έχει απομείνει πολύ λίγο ακόμα, αλλά τότε έρχονται τα Χριστούγεννα και, επειδή φοβούνται μην πέσει η γη και τους πλακώσει, λένε «αφήστε το να πάμε πάνω στη γη και θα πέσει μοναχό του». Ανεβαίνουν λοιπόν πάνω στη γη για να τυραννήσουν τους ανθρώπους και τα Θεοφάνεια που γυρίζουν, βλέπουν το δέντρο ολάκερο, ακέραιο, άκοπο. Και πάλι κόβουν και πάλι έρχονται τα Χριστούγεννα, και όλο απ’ την αρχή.
Και τι δεν κάνουν οι καλικάντζαροι ξεπροβάλλοντας ένας-ένας από τις τρύπες τους πάνω στη γη. Την παραμονή των Χριστουγέννων ανεβαίνουν στη γη και περιμένουν να σμίξει η μέρα με τη νύχτα για να μπουν μέσα στα σπίτια. Αν και είναι κακά και πονηρά όντα, δεν μπορούν να βλάψουν τους ανθρώπους, γι’ αυτό και οι γυναίκες ακόμα τα περιπαίζουν και τα βρίζουν και τα λεν σταχτοπόδηδες, σταχτιάδες, κατουρλήδες κ.λ.π.
Αλλοίμονο σε κείνον που θα πρέπει να βγει τη νύχτα και να πάει σε μακρινή δουλειά. Παρουσιάζονται μπροστά του οι καλικάντζαροι με διάφορες μορφές για να τον εκφοβίσουν ή να τον βλάψουν. Τον τραβολογούν, τον πειράζουν, τον καβαλικεύουν και χορεύουν γύρω του, εμποδίζοντάς τον να γυρίσει σπίτι. Η μανία τους, όμως, είναι να πειράζουν προπάντων τις κακόμοιρες τις γριές.
Είναι πολύ ευκίνητοι ανεβαίνουν στα δένδρα πηδούν από στέγη σε στέγη σπάζοντας κεραμίδια και κάνοντας μεγάλη φασαρία. Τις νύχτες του Δωδεκαήμερου μπαίνουν στα σπίτια από τις καπνοδόχους, γι’ αυτό και τα τζάκια είναι αναμμένα όλο το δωδεκαήμερο και έχουν πολύ φωτιά, γιατί τη φοβούνται πολύ. Αν καταφέρουν και μπουν σε κάποιο σπίτι, αρχίζουν να ανακατεύουν ό,τι βρουν μπροστά τους και να κάνουν ζημιές, μα πιο πολύ θέλουν να μαγαρίσουν τα φαγητά. Ό,τι βρουν απλωμένα τα ποδοπατούν. Τους αρέσει να πλατσουρίζουν μέσα στα δοχεία που έχουν οι νοικοκυρές το λάδι, στα τηγάνια, στα τσουκάλια, στα πιάτα, στους λύχνους που παλαιότερα χρησιμοποιούσαν για το φωτισμό στα χωριά. Λερώνουν τα φαγητά με τα ακάθαρτα νύχια τους και αφήνουν τις ακαθαρσίες τους όπου βρουν. Τίποτε βέβαια δεν κλέβουν, αλλά αναστατώνουν τόσο πολύ το σπίτι που το κάνουν αγνώριστο. Όταν οι νοικοκυρές ψήνουν τηγανίτες ή άλλα σκευάσματα στο τηγάνι από αλεύρι (πλαστά), οι καλικάντζαροι ανεβαίνουν στην καπνοδόχο και απλώνουν το χέρι τους ως κάτω στην εστία (γιατί μπορούν να απλώνουν και να μακραίνουν τα χέρια τους και τα πόδια τους όσο θέλουν) και ζητούν ή βουτούν ότι υπάρχει στο τηγάνι ή στη θράκα. Η πιο αγαπημένη τροφή, όμως, των καλικαντζάρων είναι το χοιρινό κρέας και κυρίως το παστό του (το πάχος), το οποίο όταν ψήνεται και πέφτει στη θράκα, σκορπάει μια πολύ ευώδη και πολύ ευάρεστη μυρωδιά.
Γι’ αυτό οι νοικοκυραίοι για να γλιτώσουν από δαύτους σκεπάζουν το χοιρινό με σπαράγγια. Το σπαράγγι όταν είναι χλωρό είναι πολύ νόστιμο και τρώγεται, όταν όμως παλιώσει γίνεται πολύ σκληρός αγκαθωτός θάμνος και γι’ αυτό σκεπάζουν μ’ αυτές το χοιρινό για να μην πλησιάζουν οι καλικάντζαροι. Με σπαράγγια επίσης σκεπάζουν και τα λουκάνικα και οτιδήποτε έχουν ετοιμάσει που έχει σαν πρώτη ύλη το χοιρινό.
Επίσης, οι νοικοκυρές μαζεύουν μέσα στο σπίτι ό,τι αγγεία βρίσκονται έξω και βάζουν στο άνοιγμα της καπνοδόχου ή πίσω από την πόρτα ένα κόσκινο. Οι καλικάντζαροι, ως περίεργοι που είναι και πάρα πολύ βλάκες αρχίζουν να μετρούν τις τρύπες: «ένα-δύο, ένα-δύο, ένα-δύο&» Παρακάτω δεν ξέρουν να μετρήσουν γιατί μπερδεύονται. Έτσι, χάνουν την ώρα τους, έχει πια ξημερώσει και οι καλικάντζαροι πρέπει να εξαφανιστούν.
Άλλοι κρεμούν το κατωσάγωνο ενός χοίρου στην καπνοδόχο, ή ένα δερμάτινο παλιοπάπουτσο ή ρίχνουν αλάτι στη φωτιά. Η απαίσια μυρωδιά του καμένου δέρματος και ο κρότος από το αλάτι κρατάει τους καλικάντζαρους μακριά.
Άλλοι πάλι, κρεμούν στο χερούλι της πόρτας μία τούφα λινάρι. Μέχρι να μετρήσουν οι καλικάντζαροι τις τρίχες του λιναριού φτάνει το ξημέρωμα και όπου φύγει φύγει.
Ένα ακόμα όπλο εναντίων των καλικαντζάρων είναι το λιβάνι. Το σιχαίνονται και γι’ αυτό οι νοικοκυρές θυμιατίζουν το σπίτι κάθε απόγευμα και αφήνουν το θυμιατήρι να λιβανίζει δίπλα στο τζάκι καθ΄ όλη τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου.
Του «Σταυρού» που περνάει ο Παπάς και αγιάζει τα σπίτια οι καλικάντζαροι, όπου φύγει-φύγει.

«Φεύγετε να φεύγουμε
τι έρχεται ο τουρλόπαπας
με την αγιαστούρα του
και με τη βρεχτούρα του.
Μας άγιασε μας έβρεξε
και μας εκατέκαψε!» ή «και θα μας μαγαρίσει»

Υπάρχουν, όμως, και φυτά που διώχνουν τους καλικάντζαρους και ταυτόχρονα φέρνουν καλή τύχη για τον καινούργιο χρόνο. Ένα τέτοιο φυτό, που βάζουμε ακόμα και σήμερα στα σπίτια μας τέτοιες μέρες είναι η κρεμμύδα. Η Χρυσοβασιλίτσα, όπως αλλιώς τη λένε, ακόμα και ξεχασμένη σε κάποια γωνιά του σπιτιού, βγάζει φύλλα τέτοια εποχή, και ξαναρχίζει τον κύκλο της ζωής της. Σαν το φως που ξαναγεννιέται στο χειμερινό ηλιοστάσιο, μας εύχεται καλές γιορτές και υγεία για την καινούργια χρονιά.
Άλλοι τρόποι για να αποφύγουν οι νοικοκυραίοι τους καλικάντζαρους είναι το σημείο του Σταυρού στη πόρτα, στα παράθυρα, στις καμινάδες, τους στάβλους και στα αγγεία λαδιού και κρασιού, ο Αγιασμός των σπιτιών και μάλιστα τη παραμονή των Φώτων καθώς και η απαγγελία του «Πάτερ ημών&»
Υπάρχουν, όμως, και εκείνοι που θέλουν να τους καλοπιάσουν και τους πετούν γλυκά και τηγανίτες στην καπνοδόχο ή στις στέγες των σπιτιών.
Ο πιο γνωστός καλικάντζαρος είναι ο «Μανδρακούκος ο αρχηγός». Ο «Μανδρακούκος ο Ζυμαρομύτης» κρατάει για σκύπτρο την ποιμαντορική του γκλίτσα και συχνάζει στα μαντριά και τα βοσκοτόπια. Η σκούφια του, που την έχει υφάνει μόνος του από γουρουνότριχες, δεν φτάνει να σκεπάσει τα αυτιά του, που είναι μεγάλα σαν του γαϊδάρου. Έχει και μία τεράστια μύτη που του κρέμεται σαν μαλακό ζυμάρι. Ο Μανδρακούκος ρίχνει γάντζο από την καμινάδα και κλέβει λουκάνικα από την φωτιά και πειράζει τα πρόβατα στα βοσκοτόπια.
Με την αναχώρηση των καλικάντζαρων την ημέρα των Φώτων, η στάχτη από το τζάκι μαζεύεται και το τζάκι καθαρίζεται. Η στάχτη πετιέται σε μέρος που δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κανένα λόγο (αλυσίβα, λίπασμα κ.λ.π.).
Επίσης, καθαρίζονται και οι κοπριές των ζώων από τα κατώγια και οι άνθρωποι πλένονται, το εικονοστάσι καθαρίζεται, αλλάζει το νερό στο καντήλι κ.λ.π. γιατί οι σταχτοπάτηδες πέρα από τα προβλήματα που έχουν προξενήσει στους νοικοκυραίους έχουν μαγαρίσει και όλους τους χώρους, γι’ αυτό τους λέμε και κατουρλήδες.
ΤΟ ΧΡΙΣΤΟΨΩΜΟ
Το «ψωμί του Χριστού» το έφτιαχνε, την παραμονή των Χριστουγέννων, η νοικοκυρά με ιδιαίτερη ευλάβεια και με ειδική μαγιά (από ξερό βασιλικό κ.λ.π.).
Απαραίτητος επάνω, χαραγμένος ο σταυρός. Γύρω – γύρω διάφορα διακοσμητικά σκαλιστά στο ζυμάρι ή πρόσθετα στολίδια. Αυτά τόνιζαν το σκοπό του χριστόψωμου και εξέφραζαν τις διάφορες πεποιθήσεις των πιστών.
Την ημέρα του Χριστού, ο νοικοκύρης έπαιρνε το χριστόψωμο, το σταύρωνε, το έκοβε και το μοίραζε σ’ όλη την οικογένειά του και σε όσους παρευρίσκονταν στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι. (Μερικοί εδώ βλέπουν ένα συμβολισμό της Θείας κοινωνίας. Όπως ο Χριστός έδωσε τον άρτον της ζωής σε όλη την ανθρώπινη οικογένειά του…).
Η ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑ
Η ιστορία της Βασιλόπιτας, είναι μια ιστορία που συνέβη πριν από 1500 χρόνια περίπου, στην πόλη Καισαρεία της Καππαδοκίας, στη Μικρά Ασία.
Το κόψιμο της Βασιλόπιτας είναι από τα ελάχιστα αρχέγονα έθιμα που επιβιώνουν. Στην αρχαιότητα υπήρχε το έθιμο του εορταστικού άρτου, τον οποίο σε μεγάλες αγροτικές γιορτές οι αρχαίοι ‘Ελληνες πρόσφεραν στους θεούς. Τέτοιες γιορτές ήταν τα Θαλύσια και τα Θεσμοφόρια. Στα Κρόνια (εορτή του θεού Κ(Χ)ρόνου, που λατρεύονταν στην Ελλάδα και στα Σατουρνάλια (Saturnalia) της Ρώμης, έφτιαχναν γλυκά και πίττες, μέσα στα οποία έβαζαν νομίσματα και σε όποιον τύχαινε το κομμάτι, ήταν ο τυχερός της παρέας…
Η ορθόδοξη παράδοση συνέδεσε το έθιμο με τη Βασιλόπιτα.
Στην πλειοψηφία τους οι Έλληνες κόβουν την Βασιλόπιτα αμέσως μετά την αλλαγή του χρόνου. Σε μερικές όμως, περιοχές της Ελλάδας η Βασιλόπιτα κόβεται στο μεσημεριανό τραπέζι, ανήμερα του Αγίου Βασιλείου την 1η μέρα του χρόνου. Το εθιμοτυπικό, εντούτοις παραμένει το ίδιο. Ο νοικοκύρης την σταυρώνει τρεις φορές με ένα μαχαίρι και μετά αρχίζει να κόβει τα κομμάτια. Το πρώτο είναι του Χριστού, το δεύτερο της Παναγίας, το τρίτο του Αγίου Βασιλείου, το τέταρτο του σπιτιού και ακολουθούν τα κομμάτια των μελών της οικογένειας με σειρά ηλικίας. Κατόπιν ακολουθεί ένα τελευταίο κομμάτι, αυτό του φτωχού. Σε κάποιες περιοχές, κυρίως αγροτικές, κόβονται και δύο κομμάτια επιπλέον. Ένα για τα ζώα και ένα για τα σπαρτά. Όποιος βρει στο κομμάτι του το κρυμμένο φλουρί θεωρείται ο τυχερός της χρονιάς και συνήθως μαζί με το φλουρί ο νοικοκύρης του δίνει ένα δώρο ή ένα χρηματικό ποσό. Αν το φλουρί πέσει στα κομμάτια του Χριστού, της Παναγίας ή του Αγίου Βασιλείου, το ποσό αυτό δίνεται στην εκκλησία, ενώ αν πέσει στο κομμάτι του φτωχού το ποσό δίνεται σε κάποιον ζητιάνο.
Ας δούμε όμως ποια είναι η καταγωγή του εθίμου της Βασιλόπιτας. Βρισκόμαστε στον 4ο αιώνα μ.Χ. στην Καισάρεια της Μικράς Ασίας. Πρεσβύτερος των χριστιανών της περιοχής εκείνο τον καιρό, ήταν ένας από τους σημαντικότερους Αγίους της εκκλησίας μας, ο Μέγας Βασίλειος. Την ίδια εποχή αυτοκράτορας του Βυζαντίου ήταν ο Ιουλιανός, που έμεινε στην ιστορία γνωστός με το όνομα Ιουλιανός ο Παραβάτης. Σε μια από τις εκστρατείες του κατά των Περσών, ο Ιουλιανός πέρασε από την Καισάρεια. Εκεί έγινε δεκτός από τον Μέγα Βασίλειο, ο οποίος του πρόσφερε τρία κριθαρένια ψωμιά. Σημειωτέον ότι οι κάτοικοι της Καισάρειας ήταν στην πλειοψηφία τους φτωχοί άνθρωποι και ότι ο Ιουλιανός είχε ζητήσει να του προσφέρουν ό,τι έχουν, εννοώντας όμως και περιμένοντας χρυσάφι και πολύτιμα δώρα. Θυμωμένος από τα τρία κριθαρένια ψωμιά έστειλε, μετά την αναχώρηση του, ως ανταπόδοση τρεις μπάλες σανό. Ο Μέγας Βασίλειος τότε του απάντησε τα εξής: «Όπως μας ζήτησες, εμείς σου προσφέραμε αυτό που έχουμε και τρώμε. Το ίδιο πιστεύουμε έκανες και εσύ. Σε ευχαριστούμε».
Η απάντηση του Αγίου Βασιλείου θύμωσε περισσότερο τον Ιουλιανό, ο οποίος ορκίστηκε ότι γυρνώντας από την εκστρατεία θα καταστρέψει την Καισάρεια. Πέρασε ο καιρός και τα νέα ότι ο Ιουλιανός επιστρέφει έφτασαν στον Μέγα Βασίλειο. Εκείνος προσπαθώντας να σώσει το ποίμνιο του, κάλεσε όλους τους πιστούς να προσφέρουν ό,τι πολύτιμο είχαν, ώστε να δοθεί στον Ιουλιανό και να κατευναστεί έτσι ο θυμός του. Ο λαός έκανε όπως του είπε ο ποιμενάρχης του και συγκεντρώθηκαν τα πολύτιμα αντικείμενα. Κατόπιν ο Μέγας Βασίλειος και ο λαός έκαναν αγρυπνία και προσεύχονταν για την σωτηρία τους. Στην διάρκεια της αγρυπνίας αυτής, ο Μέγας Βασίλειος είδε ένα όραμα. Στο όραμα αυτό η Παναγία έστειλε τον Άγιο Μερκούριο και στρατιά Αγγέλων κατά του Ιουλιανού. Το όραμα όμως απλά φανέρωσε στον Άγιο τα πραγματικά γεγονότα που έλαβαν χώρα λίγο έξω από την Καισάρεια. Έτσι, ο κίνδυνος εξέλειψε και τα πολύτιμα αντικείμενα έπρεπε να επιστραφούν στους κατόχους τους. Για να μην μπουν στον πειρασμό να πάρουν κάτι που δεν τους ανήκε, ο Μέγας Βασίλειος έδωσε εντολή να ζυμωθούν μικρές πίτες και μέσα σε αυτές να τοποθετηθούν τα πολύτιμα αντικείμενα που έπρεπε να μοιραστούν. Οι πίτες αυτές μοιράστηκαν στους πιστούς και ως εκ θαύματος, ο καθένας βρήκε στην πίτα που πήρε ό,τι είχε προσφέρει για την σωτηρία από τον Ιουλιανό.
Από τότε φτιάχνουμε κι εμείς τη Βασιλόπιτα με το φλουρί μέσα, την πρώτη μέρα του χρόνου, τη μέρα του Αγίου Βασιλείου. Η Βασιλόπιτα, αγιοβασιλιάτικο έθιμο πολλών αιώνων, μεταφέρεται από γενιά σε γενιά, για να μας θυμίζει την αγάπη και την καλοσύνη αυτού του Άγιου ανθρώπου.
ΤΟ ΣΠΑΣΙΜΟ ΤΟΥ ΡΟΔΙΟΥ
Άλλο ένα πανάρχαιο έθιμο του λαού μας, το οποίο ξεκίνησε από την Πελοπόννησο.
Το πρωί της Πρωτοχρονιάς , η οικογένεια πηγαίνει στην εκκλησία , ντυμένοι όλοι με τα καλά τους ρούχα για να παρακολουθήσουν τη Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου και να υποδεχτούν το νέο χρόνο, καλό κι ευλογημένο. Στην επιστροφή, ο νοικοκύρης του σπιτιού έχει στην τσέπη του ένα λειτουργημένο ρόδι, που στην Μικρά Ασία το φυλούσαν στα εικονίσματα από τις 14 Σεπτέμβρη, δηλαδή τη μέρα του Σταυρού. Είναι αυτός που κάνει το ποδαρικό και σπάει το ρόδι. Πρέπει να χτυπήσει το κουδούνι της εξώπορτας και να του ανοίξουν. Δεν κάνει να ανοίξει ο ίδιος με το κλειδί του. Έτσι είναι ο πρώτος που μπαίνει στο σπίτι για να κάνει το ποδαρικό με το ρόδι στο χέρι.
Μπαίνοντας μέσα , με το δεξί πόδι, σπάει το ρόδι πίσω από την εξώπορτα για να πεταχτούν οι ρώγες του παντού και ταυτόχρονα λέει: «με υγεία, ευτυχία και χαρά το νέο έτος κι όσες ρώγες έχει το ρόδι , τόσες λίρες να έχει η τσέπη μας όλη τη χρονιά.»
Τα παιδιά μαζεμένα γύρω-γύρω κοιτάζουν οι ρώγες να είναι τραγανές και κατακόκκινες. Όσο γερές κι όμορφες είναι οι ρώγες , τόσο χαρούμενες κι ευλογημένες θα είναι οι μέρες που φέρνει μαζί του ο νέος χρόνος.
Άλλη ευχή που συνηθίζεται να λέγεται κατά το σπάσιμο του ροδιού είναι: «Όσο βαρύ είναι το ρόδι, τόσο βαρύ να είναι το πορτοφόλι μας, όσο γεμάτο καρπούς είναι το ρόδι, να είναι γεμάτο το σπίτι μας με καλά και όσο κόκκινο είναι το ρόδι, τόσο κόκκινη να είναι και η καρδιά μας!»
ΤΟ ΠΟΔΑΡΙΚΟ
Το έθιμο του ποδαρικού είναι ένα έθιμο που δεν ξεκίνησε μέσα από τα χριστιανικά περιβάλλοντα αλλά έχει συμβολική σημασία.
Οι νοικοκυραίοι πιστεύουν ότι αν ένας τυχερός και γουρλής άνθρωπος μπει στο σπίτι τους μόλις αλλάξει ο χρόνος και ευχηθεί όλα τα αγαθά, τότε θα πάει καλά όλη η χρονιά, η οικογένεια θα έχει υγεία, ευτυχία, αγάπη και όλες τις οικονομικές ανέσεις.
Πολλές φορές, από την παραμονή κιόλας, λένε σε κάποιο δικό τους άνθρωπο να έρθει αμέσως μετά την αλλαγή του χρόνου να τους κάνει ποδαρικό. Συνήθως προτιμούν ένα μικρό παιδί (αγόρι, αν το σπίτι έχει πολλά κορίτσια, αλλιώς κορίτσι), επειδή τα παιδιά είναι αθώα και αγνά και στην καρδιά τους δεν υπάρχει η ζήλια κι η κακία.
Μόλις μπει στο σπίτι με το δεξί πόδι, ώστε ο καινούργιος χρόνος να τα φέρει όλα δεξιά και καλότυχα, τον βάζουν να πατήσει ένα σίδερο για να είναι όλοι σιδερένιοι και γεροί μέσα στο σπίτι στη διάρκεια του νέου χρόνου.
Η νοικοκυρά φιλεύει τον άνθρωπο που κάνει ποδαρικό για το καλό του χρόνου. Συνήθως του δίνει μήλα ή καρύδια και μια κουταλιά γλυκό κυδώνι ή ότι άλλο γλυκό έχει φτιάξει για τις γιορτές. Αν ανήμερα της Πρωτοχρονιάς έχει λιακάδα, πιστεύουν πως ο καιρός θα είναι ο ίδιος σαράντα μέρες.
Λένε: «Τ’ άλιασε η αρκούδα τα αρκουδάκια της, δε θα ‘χουμε χειμώνα βαρύ».
Αν όμως ο καιρός είναι άσχημος την Πρωτοχρονιά θα συμβεί το αντίθετο, δηλαδή σαράντα μέρες θα έχουμε βαρυχειμωνιά.
Το έθιμο αυτό είναι πολύ παλιό. Υπήρχε στους αρχαίους Έλληνες, τους Ρωμαίους αλλά και τους Ιουδαίους. Οι βυζαντινοί ονόμαζαν τους τυχερούς ανθρώπους «καλόποδες» και τους έβαζαν στο σπιτικό τους την Πρωτοχρονιά.
Στις αγροτικές περιοχές της πατρίδας μας το ποδαρικό συνδέθηκε με την καλή σοδειά και την ευκαρπία της γης. Σε μερικά χωριά (Ρούμελη) ο καλοπόδαρος σκόρπιζε και ρύζι για να ριζώσει το καλό. Η συνήθεια αυτή συναντάται και σε ευρωπαϊκές χώρες, όπως για παράδειγμα στην Αγγλία.
Οι πατέρες στο Βυζάντιο κατέκριναν το έθιμο αυτό, και ιδιαίτερα ο Άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης, αδελφός του Μεγάλου Βασιλείου.
ΤΟ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΟ ΣΤΕΦΑΝΙ
Το χριστουγεννιάτικο στεφάνι, αποτελούμενο κυρίως από γκι, κουκουνάρια και έναν τεράστιο κόκκινο φιόγκο, συνηθίζει να στολίζει τα σπίτια μας τα Χριστούγεννα. Πρόκειται για κυκλικές κατασκευές, αποτελούμενες από λουλούδια, φύλλα και πολλές φορές φρούτα, που χρησιμοποιούνται ως στολίδια, κρεμιούνται στον τοίχο ή στην πόρτα και άλλοτε τοποθετείται στο γιορτινό τραπέζι.
Όπως είναι γνωστό, τα έθιμα των Χριστουγέννων προέρχονται από τον παραδοσιακό εορτασμό της Γέννησης του Χριστού, που μετέπειτα συνδυάστηκε και με τους εορτασμούς του χειμερινού ηλιοστασίου στην Αρχαία Ρώμη.
Από την αρχαιότητα, συνηθίζονταν να ανταλλάσσουν δώρα και να στολίζουν τα σπίτια με γκι σε μορφή στεφάνου ως επί το πλείστον.
Τα στεφάνια, με τα οποία στολίζουμε τα σπίτια μας σήμερα, έχουν κυκλική μορφή γιατί συμβολίζουν την αιωνιότητα. Πιστεύεται ότι φέρνουν ευτυχία για τη νέα χρονιά που έρχεται. Πολλές φορές, επάνω τους τοποθετούνται και κεριά, που συμβολίζουν τον ήλιο στο χειμερινό ηλιοστάσιο, ενώ το γκι, οι κόκκινοι καρποί του και τα κουκουνάρια συμβολίζουν το θέρο.
Τα χριστουγεννιάτικα στεφάνια κοσμούν διάφορα μέρη του σπιτιού, τόσο στο εσωτερικό του όσο και στο εξωτερικό του. Σε πολλά σπίτια μάλιστα συναντάμε αυτό το σύμβολο της γονιμότητας και της αιωνιότητας και μέσα και έξω.
*****
ΚΑΛΑΝΤΑ
ΚΑΛΗΣΠΕΡΩ Σ' ΑΦΕΝΤΗ ΜΟΥ
Κάλαντα Πρωτοχρονιάς με προέλευση από τον Αρχάγγελο Ρόδου Δωδεκανήσων.
Ο ρυθμός του κομματιού είναι 4/4 στο οργανικό μέρος και 5/4 στο μέρος του κομματιού.
Καλησπερώ σ’ αφέντη μου καλές αυγές κοιμάσαι
καλώς σου ξημερώματα σαν κάθεσαι κι αφ’κράσε,
και ‘μείς στην πόρτα σ’ ήρταμε με το δικό σου θάρρος
περικαλώ σ’ αφέντη μου και μην το πάρεις βάρος.
------
Αν είναι θέλημα Θεού τα κάλαντα να πούμε
και μόνοι μέσ’ τη συντροφιά να σας καλησπερούμε,
αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά πρώτη Ιανουαρίου
που μπαίνει ο μήνας του Χριστού τ’ Αγίου Βασιλείου.
------
Αφέντη μου να χαίρεσαι αφέντη μου να ζήσεις
τον Άγιο Τάφο του Χριστού να πας να προσκυνήσεις,
χρόνους να ζήσετε εκατό καλά να τους περνάτε
κι από τους εκατό κι εκεί να ζείτε να γηρνάτε.

*****
ΚΑΛΑΝΤΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ 
(Ψίνθος Ρόδου) 

Καλή σου εσπέρα αφέντη μου καλές αυγές κοιμάστε 
καλά σας ξημερώματα αν κάθεστε και φκράστε
Απόψε ήρτα στην πόρτα σας με το δικό σας θάρρος
αφέντη μου παρακαλώ και μην το παίρνεις βάρος
κι ας είναι θέλημα Θεού τα κάλαντα να πούμε 
και μ’ όλη μας την συντροφιά να σας πολυχρονούμε
αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά κι αρχή Ιανουαρίου 
αρχή που πρωτοπάτησε ο Κύριος στον κόσμο
εκεί που πρωτοπάτησε χρυσό δεντρί εβγήκε
χρυσά ήτανε τα φύλλα του γράμματα τα κλωνιά του
παπάδες τα διαβάζασιν διάκοι τα συλλαβούσαν
ένα διακάκι έρχεται από την Καισαρεία
βαστά εικόνα και χαρτί χαρτί και καλαμάρι
το καλαμάρι έγραφε και το χαρτί εμίλιε.

ΚΑΛΑΝΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ
(Καλυθιές Ρόδου) 

Χριστούγεννα πρωτούγεννα πρώτη αρχή του χρόνου
εβγείτε δείτε μάθετε πως ο Χριστός γεννάται
γεννάται για να θρέφεται με μέλι και με γάλα
το μέλι τρων’ οι άρχοντες το γάλα οι αφεντάδες
αν είσθε από τους πλούσιους φλουριά μην τα λυπάστε
αν είσθε από τους φτωχούς ένα ζευγάρι κότες 
εσάς καληνυχτίζουμε πέσετε κοιμηθήτε
ολίγον ύπνον πάρετε και ευθύς να σηκωθείτε
στην εκκλησιά τρέξετε με όλην προθυμία
και του Θεού ν’ακούσετε την Θεία λειτουργία 
που πάνω που το σπίτι σας έχει μια περιστέρα
ανοίξετε την πόρτα σας να πούμε καλησπέρα.

ΕΜΕΙΣ Η ΝΕΑ ΓΕΝΕΑ 
(Κάλαντα Πρωτοχρονιάς Ρόδου)

Εμείς η νέα γενεά με θάρρος και μ’ελπίδα
ας πούμε την Πρωτοχρονιά στην λατρευτή πατρίδα 
Δώστε όλοι τον οβολό σας και είναι μέγας ο σκοπός 
ηθικότατος εν γένει κι εκπαιδευτικός 
Χρόνια πολλά να ζήσετε με άκρα ευτυχία 
και η γλυκιά μας μουσική σας εύχεται υγεία.

*****
ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ ΣΙΑΝΝΑ.
Αρχίζουμε απο τα κάλαντα του χωριού που λέγονται κάθε χρόνο με αφορμή τον εορτασμό κάποιου γεγονότος της εποχής.

Κάλαντα χριστουγέννων

Σε αντίθεση με άλλα χωριά, στα Σιάννα τα κάλαντα των Χριστουγέννων ψάλλονται το βράδυ της παραμονής απο τα παιδιά του χωριού, αφού πρώτα πάνε στην εκκλησία, μετά την απολυση χωρίζονται σε ομάδες και επισκέπτονται όλα τα σπίτια. Τα κάλαντα έχουν ως εξής:

Καλήν εσπέρα αρχοντές, αν είναι ορισμός σας,
Χριστού την θεία γέννηση να πώ στ'αρχοντικό σας,
Χριστός γεννάτε σήμερον, εν Βηθλεέμ την πόλη
οι ουρανοί αγάλλονται, χαιρε η κτίσις όλων.
Εν των σπηλαίων τίκτεται, εν φάτνη των αλόγων,
ο Βασιλεύς των ουρανών και Ποιητής των όλων,
εκ της Περσίας έρχονται τρεις μάγοι με τα δώρα,
άστρο λαμπρό τους οδηγεί χωρίς να λείψει ώρα.
Σ'αυτό το σπίτι που ήρθαμε, πετρά να μην ραγίσει
και ο νοικοκήρης του, χιλιά χρονιά να ζήσει.

Κάλαντα Πρωτοχρονιάς
Η ίδια διαδικασία με τα Χριστούγεννα, ακολουθούνταν και για τα κάλαντα της πρωτοχρονιάς τα οποία έχουν ως εξής:

Αρχιμηνιά κι αρχή χρονιά
ψιλή μου δεντρολιβανιά
κι αρχή καλός μας χρόνος
εκκλησιά με τ'άγιο θρόνος
αρχή που βγήκε ο Χριστός
αγίος και πνευματικός
στη γη να περπατήσει
και να μας καλοκαρδίσει.
Αγιός Βασίλης έρχεται
άρχοντες τον κατέχετε
απο την Καισαρία συ σ'αρχόντισσα κυρία.
Βαστα εικόνα και χαρτί
ζαχαροκάντιο ζυμωτή
χαρτί και καλαμάρι
δες και με το παλικάρι

*****
ΠΗΓΕΣ: 

Εγω σωπαίνω....Φτύνω!!!

Μου μιλούν για δικαιοσύνη....οι δικαστές, Μου μιλούν για ηθική...οι αγύρτες, Μου μιλούν για ζωή...οι δολοφόνοι, Μου μιλούν για όνειρα...οι έμποροι, Μου μιλούν για ισότητα...τα αφεντικά, Μου μιλούν για φαντασία...οι υπάλληλοι, Μου μιλούν για ανθρωπιά...οι στρατοκράτες, Εγω σωπάινω....Φτύνω.


ΡΟΔΟΣυλλέκτης: e-mail r.telxinas@yahoo.gr
Δείτε περισσότερες φωτογραφίες στον ΝΕΟ ΡΟΔΟΣυλλέκτη: http://rouvim.blogspot.com

ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ ΤΙΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: http://rouvim.blogspot.com/
ΚΡΗΤΗΝΙΑ: http://www.kritinia.gr/
ΙΣΤΡΙΟΣ: http://istrio.blogspot.com/
ΣΟΡΩΝΗ: http://www.ampernalli.gr/
Dj news: http://fanenos.blogspot.com/
ΠΑΛΜΟΣ: http://www.palmos-fm.gr/
ΕΚΟΦΙΛΜ: http://www.ecofilms.gr/
ΡΑΔΙΟ1: http://www.radio1.gr/
http://www.ksipnistere.blogspot.com/
ΣΦΕΝΤΟΝΑ: http://gipas.blogspot.com/
ΡΟΔΟΣυλλέκτης: http://www.rodosillektis.com/
Η Ομοσπονδία Πολιτιστικών Συλλόγων Ρόδου: http://opsrodou.gr/
ΧΑΜΟΓΕΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ: http://www.hamogelo.gr
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ – ΔΕΛΤΙΑ ΤΥΠΟΥ: http://rodosillektis.blogspot.gr/
Ιστοσελίδα του ΡΟΔΟΣυλλέκτη: http://www.rodosillektis.com/
ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ: http://www.pnai.gov.gr
ΔΗΜΟΣ ΡΟΔΟΥ: http://www.rodos.gr/el/

Αρχειοθήκη ιστολογίου