Δωδεκανησιακά Παραδοσιακά Δίστιχα

Συγγραφέας: Ο Μανώλης Μακρής
Τα δίστιχα είναι καθαρή ποίηση. Δεν είναι νοητικά αποστάγματα, όπως οι παροιμίες είναι η λυρική συνέχεια από χαμόγελα και δάκρυα, από όνειρα και κραυγές. Είναι η ανάσα και η ευωδιά ενός κόσμου οικείου κι αγαπημένου, καμωμένου από φως, στοχασμό και παράπονο.
Κι έτσι θέλω να τα δω σ' ετούτη την έκδοση: Απελευθερωμένα από τους σκυθρωπούς λαογράφους και γλωσσολόγους, πέρα από "του δασκάλου την κοντόθωρη ματιά". Αυτό που αναζητούμε εδώ είναι η αισθητική συγκίνηση, η οποία προσδιορίζει ασφαλώς και την έννοια του ωραίου. Σίγουρα υπάρχει και λαογραφική, γλωσσολογική κλπ συγκίνηση, και δεν περιφρονούμε τις συγκινήσεις αυτές, μα τούτο το βιβλίο έχει ξεκάθαρα άλλες προθέσεις. Χρειάζεται, λοιπόν , πρώτιστα, όχι λαογραφική ή γλωσσολογική, αλλά μια αισθητική-ποιητική προπαίδεια για να χαρεί κανείς και να κατανοήσει το δίστιχο.
Είναι η πολυαριθμότερη τάξη ασμάτων. Εκατοντάδες έχουν καταγραφεί κι απειράριθμα πλανιούνται ακόμη από στόμα σε στόμα. Τα ωραιότερα απ' αυτά λέγονται ασφαλώς κατά παράδοσιν, αλλά δεν λείπουν και τα αυτοσχέδια στους χορούς και τις διασκεδάσεις.
Ως ελληνική παράδοση τα δίστιχα ξεκινούν από παλιά. Πρόγονό τους έχουν το αρχαίο επίγραμμα, που κι εκεί με εξαιρετική συντομία διατυπώνεται ένα αυτοτελές ποιητικό νόημα. Από τον 10ο ήδη μ.Χ. αιώνα είναι γνωστή η μορφή ποιήματος με δυο δεκαπεντασύλλαβους ιαμβικούς στίχους. Και από τα μέσα περίπου του 15ου αιώνα η ομοιοκαταληξία επικρατεί τόσο στα δίστιχα όσο και στην πολύστιχη ποίηση. Η θητεία, λοιπόν, του δίστιχου στην υπηρεσία της ελληνικής ψυχής, δεν είναι βραχύχρονη. Και σαν την πέτρα, που λυαίνεται στον συνεχή εναγκαλισμό της με το νερό, έτσι το δίστιχο στην καθημερινή του συνεύρεση με τα αισθήματα, τα όνειρα και τα πάθη απέβαλε την παλιά του αδεξιότητα κι ακομψία κι έγινε εύκαμπτο, εύχυμο, μυροβόλο.
Ένα μικρό δείγμα

Ανάθεμά σε, ξενιτιά

1.(Ρόδος)

Το ξένον εις τη ξενιτιά

ωσάν πουλί γυρίζει

και σαν βασιλικός αθθεί

μ' αλήθεια δε μυρίζει.

2. (Ρόδος)

Ξένος στα ξένα χώματα

τον τάφο του ν' ανοίξει

και ζωντανός την κόλαση

να την κληρονομήσει.

3. (Αστυπάλαια)

Ο μισεμός είναι καϋμός,

το "έχε γειά" ναι ζάλη

και το "καλώς ορίσατε"

είναι χαρά μεγάλη.

4. (Κάσος)

Ανάθεμα τους μαραγκούς

που κάνουν τα καράβια

και πα(ν) και ξενιτεύγονται

τα μορφα παλλικάρια

5. (Καστελλόριζο)

Ολόπικρη είν' η ξενιτιά,

πικρό το ξένο χώμα

όλα πικρά της ξενιτιάς

και τα λουλούδια ακόμα.

6. (Κάρπαθος)

Από χει ξένα στη ξενιά

κι απού τα περιμένει

σαν αμπελόφυλλο χτυπά

και σαν καλάμι τρέμει

7. (Κάρπαθος)

Το ρόδον εις τη ροδαριά

χλωρό ξερό μυρίζει

λείπουν πολλοί στη ξενιτιά

κι ο τόπος τω χωρίζει.

8. (Κάρπαθος)

Στ' αυλάκι τρέχει το νερό,

στο ίσιωμα στερνιάζει

ποιος φεύγει από το τόπο του

και δεν αναστενάζει.

Το απόσπασμα από το βιβλίο του καλού φίλου Μανώλη Μακρή, είναι από την ιστοσελίδα της ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΡΟΔΟΥ.
Δείτε περισσότερα στην διεύθυνση: http://www.rhodeslibrary.gr/abstract8.html