Αφάνα Σαρκοποτήριο το ακανθώδες, αστοιβή... (Φωτογραφίες)

Αφάνα Σαρκοποτήριο το ακανθώδες, αστοιβή

Eπιστημονική Oνομασία: Sarcopoterium spinosum (L.)

Άλλα Ονόματα: αστοιβή

Θάμνος ημισφαιρικός, αγ­καθωτός, ύψους ως 60 εκ., με πλούσια διακλά­δωση. Κλαδιά με πυκνό σταχτόχρωμο πιεσμένο χνούδι, πλευρικοί βλαστοί χωρίς φύλλα, με αγκαθωτή κορυφή.

Φύλλα: Κατ’ εναλλαγή, σύνθετα πτεροειδή, περιττόληκτα, με 9 - 15 φυλλάρια μικρά, ωο­ειδή, συχνά λεπτεπίλεπτα πριονωτά, στην κάτω επιφάνεια με πυκνό χνούδι, σύντομα πέφτουν.

Άνθη: Σε ταξιανθίες μεγέθους 3 εκ. με τα θη­λυκά άνθη στην κορυφή και τα αρσενικά στη βάση. Τα πέταλα λείπουν, τα αρσενικά άνθη έχουν 10-30 επιμήκεις, κίτρινους στήμονες, τα θηλυκά διευρυμένη ανθοδόχη . Μάρτιος - Μάιος.

Καρποί: Η ανθοδόχη γίνεται σαρκώδης, κόκ­κινη ως μελανή στην ωρίμανση και περικλείει 2 μικρά σπέρματα.

Σε ξηρές θέσεις σε φρυγανικούς σχηματισμούς. Συχνά εξαπλώνεται σε μεγάλη έκταση. Φυτεύεται σε κήπους για εδα­φοκάλυψη ή σε βραχόκηπους.

Το Sarcopoterium spinosum Αφάνα Σαρκοποτήριο είναι φρύγανο κοινό της Ανατολικής Μεσογείου, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, φύεται σε παρυφές δασών, σε άγονες και βραχώδες περιοχές, ασβεστολιθικούς βράχους, πετρώδεις πλαγιές, σε υψόμετρο από την θάλασσα μέχρι και τα 1.000 μέτρα.

Συνώνυμα: Poterium spinosum L. 1753

Ελληνική ονομασία: Σαρκοποτήριον το ακανθώδες

Κοινές ονομασίες: Αφάνα, Αιματόχορτο, Αστοιβή, Αστοιβιά, Αστοιβίδα, Αχυροστοιβάδα, Κοκκιναστουβιά, Μαζί, Σαρκοποτήριο, Στεβάδα, Πίσουρο, Πίσσυρο, Thorny burnet, Pimprenelle épineuse, Dornige Bibernelle

Περιγραφή.

Το Sarcopoterium spinosum Αφάνα Σαρκοποτήριο είναι ένας χαμηλός πολυετής ξυλώδεις θάμνος της οικογένειας Rosaceae με ύψος έως 60 εκατοστά, με αγκαθωτά κλαδιά έντονα διακλαδιζόμενα, τριχωτά στην αρχή, ξυλώδεις και γυμνά αργότερα που καταλήγουν σε διχαλωτή άκανθα.

Τα μικρά πράσινα φύλλα έχουν μήκος έως 6 εκατοστά, είναι σύνθετα, με 9-15 μικρά ωοειδή, απλά, αντίθετα, άμισχα, τριχωτά φυλλάρια.

Τα άνθη του πράσινο-κοκκινωπά, μήκος έως 3 εκατοστά, μονογενή σε πυκνούς στάχεις, τα αρσενικά στη βάση του, ενώ τα θηλυκά στην κορυφή του, η ανθοφορία του αρχίζει από το Φεβρουαρίου έως και τον Απριλίου.

Ο καρπός της είναι κόκκινη κάψα σφαιρική και σαρκώδης αποτελούμενος από 2-3 αχαίνια.

Το καλοκαίρι το φυτό πέφτει σε καλοκαιρινή νάρκη και ξηραίνεται, για να αντέξει τις υψηλές θερμοκρασίες.

Ομοιότητες:

Μοιάζει πάρα πολύ με το Euphorbia acanthothamnos Ευφορβία η ακανθόθαμνος η οποία επίσης φυτρώνει σε θαμνότοπους. Έχουν παρόμοιο σκελετό με αγκάθια, σχήμα και μέγεθος αλλά διαφέρουν ως προς το φύλλωμα και το χρώμα των λουλουδιών.

Θεραπευτικές ιδιότητες:

Σαν βότανο βρίσκει εφαρμογή στην παραδοσιακή ιατρική, θεωρείται ότι έχει διουρητικές, τονωτικές και αφροδισιακές ιδιότητες.

Το αφέψημα της ρίζας και των φύλλων του δρα ως ισχυρό αντιδιαβητικό, είναι ιδανικό για το κρυολόγημα και για τις παθήσεις του ουροποιητικού συστήματος, επίσης σταματάει τις αιμορραγίες και βοηθάει στην έκκριση του μητρικού γάλακτος.

Η παρουσίαση των βοτάνων σε καμιά περίπτωση δεν αποτελεί συνταγή και έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα

Κοινή ονομασία: Σαρκοποτήριο το ακανθώδες, αστοιβή, αφάνα, Αστοιβίδα, Κοκκιναστουβι, Πίσουρο, Αχυροστοιβάδα, Pricky Burnet, Thorny Burnet, Brushwood.

Οικογένεια: Rosaceae

Συνώνυμα: Pimpinella spinosa (L.) Gaertn. - Sanguisorba spinosa (L.) Bertol. - Sarcopoterium spinosum (L.) Spach

Περιγραφή: Είναι ένας πολυετής χαμηλός, πυκνός και σφαιρικός, πολύκλαδος και ακανθωτός θάμνος έως 60 εκατοστά. Ο βλαστός στην αρχή είναι τριχωτός και αργότερα τα κλαδιά καταλήγουν σε δίχρωμα και χωρίς φύλλα αγκάθια. Τα φύλλα σύνθετα περιτόλυκτα, με 9-15 ωοειδή φυλλάρια (4-6 mm), γυαλιστερά, με λευκό χνούδι στην κάτω πλευρά και γυριστά περιθώρια. Τα άνθη είναι μονογενή, πρασινωπά, σε επιμήκεις ή σφαιροειδής κεφαλές. Στο πάνω μέρος του κεφαλιού είναι θηλυκά και έχουν φτερωτό ρόδινο ή κόκκινο στίγμα. Τα χαμηλότερα από αυτά είναι αρσενικά με πολλούς κίτρινους (10-30) προεξέχοντες στήμονες τα πέταλα απουσιάζουν. Άνθιση Φεβρουάριο έως Απρίλιο. Καρποί μικροί, κόκκινοι και σαρκώδεις.

Βιότοπος: Ασβεστολιθικά ξηρά, φτωχά, άγονα και βραχώδη εδάφη , ακαλλιέργητα χωράφια, έως 500 μέτρα υψόμετρο.

Εξάπλωση - Καταγωγή: Φυτό με περιορισμένη εμβέλεια στις ακτές της Μεσογείου.

Πληροφορίες: Χαρακτηριστικός θάμνος των φρυγανικών οικοσυστημάτων της Ελλάδας.

Ο εποχιακός διμορφισμός των φύλλων του, (μικρά φύλλα το καλοκαίρι, μεγάλα το χειμώνα) επιτρέπει στο φυτό να επιβιώνει σε ξηρό και θερμό περιβάλλον. Αυτό αναφέρεται ως στρατηγική της διαφυγής από την ακραία υδατική καταπόνηση.

Ολόκληρος ο θάμνος χρησιμοποιείται ως καύσιμο, για την κατασκευή φραχτών και για την κατασκευή σκούπας. Μία από τις πιο αναφερόμενες φαρμακευτικές ενδείξεις είναι η χρήση του φλοιού της ρίζας κατά του διαβήτη. Ο συνδυασμός της κλωνικής και σεξουαλικής αναπαραγωγής του φυτού συμβάλλει στη μακροχρόνια επιβίωση και κυριαρχία του.

Το εκχύλισμα του φυτού, έχει αποτελέσματα που μιμούνται εκείνα της ινσουλίνης και παρέχουν τη βάση για την αντιδιαβητική δραστηριότητα του εκχυλίσματος.

Smirin P 1, Taler D , Abitbol G, Brutman-Barazani T, Kerem Z, Sampson SR, Rosenzweig T. 2010. Sarcopoterium spinosum extract as an antidiabetic agent: in vitro and in vivo study. J Ethnopharmacol. May 4;129(1):10-7. doi: 10.1016/j.jep.2010.02.021. Epub 2010 Feb 26.

Η αφάνα είναι χαμηλός αγκαθωτός θάμνος, είδος αγριοτριανταφυλλιάς. Η επίσημη ονομασία του είναι Poterium spinosum, και στα ελληνικά Ποτήριον το ακανθώδες ή Σαρκοποτήριον το ακανθώδες.

Λέγεται επίσης: στοίβη και στοιβή σε αρχαίους συγγραφείς (Θεόφραστο, Διοσκουρίδη), αστοιβίδα, αχυροστοιβάδα, πίσουρο.

Παλιά το χρησιμοποιούσαν για να φτιάχνουν πρόχειρες σκούπες και για προσάναμμα. Τα φύλλα του και ο καρπός του θεωρούνται φαρμακευτικά.

Σύμφωνα με έναν μύθο, ξυπόλητη η Αφροδίτη πάτησε μιαν αφάνα και το αίμα που έσταξε χρωμάτισε κόκκινα τα άνθη του θάμνου.

Η λέξη χρησιμοποιείται μεταφορικά για όσους έχουν φουντωτά σγουρά μαλλιά -συχνά για ποδοσφαιριστές, όπως πρόσφατα τον Φελαϊνί και παλιότερα εκείνον τον Κολομβιανό. Το ξέρω εξ ιδίας πείρας διότι στα νιάτα μου άφηνα τα μαλλιά μου να μεγαλώσουν και με λέγανε κι εμένα «αφάνα». Τώρα, περασμένα μεγαλεία.

Το φύλλο της αφάνας είναι δικοτυλήδονο, και ανήκει στην οικογένεια των αγριοτριαντάφυλλων,Rosaceae , το γένος του είναι Sarcopoterium και το είδος spinosum. H Αφάνα,το σαρκοποτήριο είναι πολυετές φυτό φρύγανο,το οποίο έχει μεγάλη ομοιότητα με την γαλαστοιβή.

Ενας μύθος λέει για τους καρπούς της αφάνας ότι όταν ήταν ξυπόλητη η Αφροδίτη και προστάτευε τον Αδωνη από τον θυμό του Αρη, πάτησε τον θάμνο αφάνα, και το αίμα που έπεσε από την Αφροδίτη χρωμάτισε τα άνθη με κόκκινο. Το φυτό αυτό φύεται και σε μεγάλο υψόμετρο και σε μικρό γενικά στη κεντρική και νότια νησιωτική χώρα Προτιμά να αναπτύσσεται στις παρειφές των δασών, και λόφων, όπως και στα παρατημένα αγροκτήματα και πεζούλες.

Αποτελείται από μια συστάδα ξυλώδη κορμών,που στο άνω μέρος υπάρχει ένας ξυλώδης λεπτός σχηματισμός που καταλήγει σε αγκάθι μικρό.Κάθε γωνιακός σχηματισμός έχει γύρω στα δέκα πράσινα σκληρά φυλλαράκια. Τα λουλούδια του βγαίνουν σαν κεφάλια ,ταξιανθίες με διάμετρο περίπου 3 εκατοστά, στα οποία υπάρχουν και θυληκά και αρσενικά.Ανθίζει από Φλεβάρη έως Απρίλη.

Ο καρπός του είναι κοκκινωπός και έχει μάζα. Παλαιότερα η αφάνα ήταν ένα από τα κυριώτερα υλικά,ως προσάναμα για το τζάκι. Επίσης χρησιμοποιόνταν σε διάφορες χρήσεις ως σκούπα, σε αποθήκες αυλές κλπ. Το καλοκαίρι το φρύγανο αυτό αρχίζει και ξηραίνεται,για να αντέξει τις υψηλές θερμοκρασίες κάτι σαν καλοκαιρινή νάρκη. Ο καρπός του ξηραίνεται και είναι έτοιμος σιγά σιγά να διασκορπιστεί σε φρέσκο έδαφος το φθινόπωρο για να βγούν οι νέοι θάμνοι στους φρυγανότοπους. Χαρακτηριστικό είναι η εξάπλωσή του στις παρατημένες πεζούλες,

Εκεί που γενιές και γενιές πρίν τον πόλεμο τις έφτιαξαν ,σκάψιμο δια χειρός, για καλλιέργειες με αμπελώνες με τις παραδοσιακές ποικιλίες ή ακόμη και για ελαιώνες. Οι φωτιές όμως ή ο ξεριζωμός της τότε νέας γενιάς προς τις μεγαλουπόλεις, άφησαν χώρο στα φρύγανα ,και στην αφάνα για να προστατεύουν τις πλαγιές των λόφων των νησιών μας, από την διάβρωση και ερημοποίηση.

Αν ονειρευόμαστε ότι βλέπουμε μια αφάνα αναφέρεται στα συναισθήματα μοναξιάς και κενού. Μας λείπει η κατεύθυνση στη ζωή μας. Εναλλακτικά, η αφάνα συμβολίζει το πέρασμα του χρόνου.

Πηγές κειμένου:

https://www.alekati.gr/sarcopoterium_spinosum_l

https://www.agriamanitaria.gr/sarcopoterium-spinosum-%CE%B1%CF%86%CE%AC%CE%BD%CE%B1-%CF%83%CE%B1%CF%81%CE%BA%CE%BF%CF%80%CE%BF%CF%84%CE%AE%CF%81%CE%B9%CE%BF/

http://phytologio.blogspot.com/2018/04/poterium-spinosum-l.html

https://sarantakos.wordpress.com/2018/10/18/seferkraou/#more-20025

https://gr.pinterest.com/pin/363806476128377564/

https://www.astrologer.gr/dreaminterpretation.html?searchStr=%CE%98%CE%91%CE%9C%CE%9D%CE%9F%CE%A3

Πηγή φωτογραφιών: Ρουβήμ Καρασάββας,