Λέξεις: Φανενή φωνητική-γλωσσική παράδοση (Β βήτα) Μέρος 2ο

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Εμμανουήλ Μ. Χατζήπαπα: ΦΑΝΕΣ και τοπική διάλεκτος με λέξεις, εκφράσεις, ονομασίες, ντοκουμέντα. 

Τη Φιλολογική και Ετυμολογική επιμέλεια έκανε ο Καθηγητής Παναγιώτης Α. Χαμουζάς. 

Εκδότης του βιβλίου είναι ο Σύλλογος για την Μελέτη και Διάδοση της Ελληνικής Ιστορίας e. V. Weilheim/Βαυαρίας Πρόεδρος του οποίου είναι ο Απόστολος Π. Κυριατσούλης.

Βραχυγραφίες/Επεξηγήσεις:

Αρχαία:                    αρχ.                                          Βλέπε:              βλ.

Τουρκικά:                 τουρκ.                                       Δηλαδή:            δηλ.

Λατινικά:                   λατ.                                           Παράβαλλε:        πρβλ.

Ιταλικά:                     ιταλ.                                          Λεξικό:  λεξ.

Αραβικά:                   αραβ.                                        Σελίδα:  σελ.

Βυζαντινά:                 βυζαν.                                       Πρόθεμα:           προθ.

Σλαβικά:                    σλαβ.                                       Ετυμολογία:       ετυμολ.

Βενετικά:                   βενετ.                                       Μεταφορικά:      μεταφ.

Αγγλικά:                    αγγλ.

Ρουμάνικα:                ρουμ.

Γαλλικά:                    γαλλ.

Β (βήτα):

βαελίζω	νταντεύω, υπηρετώ	Βαϊλίζω η βαβαλίζω = υπηρετώ, βάγιλος = υπηρέτης, βαΐτσα υπηρέτρια (Κως). Λατ.: bajulus = αχθοφόρος.
βαζάνες	μελιτζάνες	Βαζάνια, αραβ.: badindzan. Στη βυζαντινή εποχή τα έλεγαν Bazizavia.
βανανά	εδώ	Συνεπτυγμένη φράση:  Εδώ να - εβανά - εβανανά. Εβά είσαι αντί: εδώ δα είσαι.
βαρεκίνα	σημερινή χλωρίνη	Ονομασία φίρμας.
βαριούμαι	βαριέμαι	Αρχ.: βαρούμαι.
βάρντα	πρόσεχε, απαγορεύεται	Ιταλ.:  quarda, βενετ.: varda, βλ.: βάρδια.
βάρτα	να τα βάλεις	Αντί: βάλε αυτά, βάλ - τα, βάρτα εκεί.
βαρταλαλώ	φωνάζω	Φλυαρώ, φωνάζω, αρχ.: βαττολογώ.
βάσσω	φωνάζω, γαυγίζω	Έβαξε να κλαίει, βάσσει ο σκύλος. Ίσως είναι παράγωγο ρήμα του: Βαυ - βαυ ή λατ.: bat bat, λέξη ηχοποίητη για αστεία, για παιχνίδια (παιδιά).
βασταδκιά	σύνορο ή αυλάκι	Από τη λέξη: βασταός =  υπερυψωμένο χώμα.
βασταός	σύνορο	Το σύνορο των χωραφιών. Είναι και το μεγάλο αυλάκι που περνά πολύ νερό (βαστάζω).
βαστρί	πήλινο θραύσμα, πήλινο όστρακο	Η σωστή λέξη είναι γαστρί, αρχ.: γαστέρα (κοιλιά), γάστρα. Παίζαμε αμάδες με βαστριά (γαστρί -  βαστρί).
βατσέλτα	τσίγκινο δοχείο	Δίσκος στρογγυλός μεταλλικός. Λατ.: vascellum.
βαΰζω	επιμένω	Βαβίζω = γαυγίζω. «Εκειά εβάϊσε», κάνει: βαύ - βαύ.
βγκάλντω	βγάζω	Βγάλλω - βγάζω.
βγκιατίζει	κάνει γρήγορα	Βκιατίζει, βιατίζω - βιάζομαι - σπεύδω.
βέργκιες	ξόβεργα	Βέργα: πρώτη σημασία είναι λεπτό κλαρί, κλωνάρι. Στις Φάνες είναι οι ιξόβεργες. Ξύλα λεπτά αλειμμένα με  ιξό. Τα πουλιά παγιδεύονται, όταν καθίζουν  στον κολλώδη ιξό και συλλαμβάνονται.
βερεσίδκια	βερεσέ	Βερεσέ (τουρκ.: veresiye) = αγορά με πίστωση.
βίντζι	βαρούλκο, γερανός	Λατ.: vincio = δένω και vinculum = τα δεσμά, αγγλ.: winch.
βιτούρα	αυτοκίνητο	Ιταλ. λέξη, Vetura = όχημα, αμάξι.
βίτσα	ραβδί	Κυρίως αμπελιού βέργα. Λατ. το αμπέλι λέγεται vitis και άρα vitsa.
βλατίζω	πετυχαίνω	Βλάτισμα = κτύπημα. Άρα βλατίζω σημαίνει κτυπώ σε κάποιον άλλο, τουρκ.: avladim.
βλάττα	αρρώστια, ευλογιά	Αρρώστια με εξανθήματα. Βλάττη ή βλάττα είναι το μεταξωτό πανί. Λατ: blatte = ο μεταξοσκώληκας. Επειδή η αρρώστια είχε χρώμα του μεταξιού.
βλοημένη	ευλογημένη	Ευ+λέγομαι.
βντέλντα	βδέλλα	Βτέλτα: αντί βδέλλα ή αβδέλλα.
βολά	κάθε φορά	Μια βολά = μια φορά (θάθελα μια βολά να τον συναντήσω).
βολετό	αν μπορούσε να γίνει	Είναι δυνατόν, μπορετό. Από τη λέξη: βολή, βρήκα την βολή μου,  βολεύομαι, βολεύω, βόλεμα.
βολοτσακκώ	κάνω τα ίδια και τα ίδια	Σπάω τους βώλους, επαναλαμβάνω την ίδια δουλειά, βώλος+τσακίζω.
βοτρύ	τσαμπί σταφυλιού	Βοτρύδι, αρχ.: βότρυς.
βοττογυρίζω	γυρίζω άσκοπα	Βολτογυρίζω, βόλτα+γυρίζω. Βοττογυρίζει όλη μέρα ο γιός μας.
βούα	αργαλειός	Πιθανόν από το: γύα - γούα, βούα = βαθούλωμα γης, λάκκος, που έβαζε τα πόδια της η υφάντρα.
βουάρα	βουβαμάρα	Αντί: βουβάρα, βωβός, βουβάρα, βουβαμάρα.
βουλντώ	πατώ στις λάσπες	Βουλιάζω, εβούλτησε στα χρέη. Ρήμα: βωλίζω.
βούργκια	τσάντα από πανί, συνήθως  βοσκού	Δερμάτινο ή πάνινο σακούλι ειδικού σχήματος, λατ.: bulgea = βούγια - βούργια.
βούργκιο	αβγό με χαλασμένο κρόκο	Αυγό χαλασμένο, παλιό, κλούβιο.
βουστέρνα	μικρή δεξαμενή, χώρος νερού	Ή και γιστέρνα. Λατ: cisterna = δεξαμενή. Βου-στέρνα = δεξαμενή που πίνουν τα ζώα.
βραστασκιά	ζεστασιά	Από το: «βράζω», δηλ. ζεσταίνω, βραστασιά.
βραστό	τσάι,  αλεσφακιά,  χαμομήλι κ.λ.π.	Το κάθε αφέψημα.
βραϋνωπά	βραδάκι	Βραδυνωπά. Βραδυνωπός: εκείνος που έχει όψη της βραδυάς. Βραδυνωπός+ωψ… ωψ- ωπός = το βλέμμα, το μάτι. Π.χ. βατωπά, στενωπά.
βρόντος	κρότος, δυνατός αέρας	Χωρίς στόχο, «πάει στον βρόντο», όποιος ρίχνει τουφεκιές στον αέρα.
βρούλντα	βούρλα	Βούρλα, αρχ.: βρύλλο, βρούλο.
βρουλντίζου	κάμε ό,τι θέλεις	Αντί: βρουλίζου ή βουρλίζου, ασχολούμαι με τα βούρλα. Φράση: «άστον να βουρλίζεται» (να κόβει βούρλα για να κάνει καλάθια). Ίσως επίσης από το αρχ.: βρυν = φωνάζω, ζητώ νερό. Στα μωρά λέμε: θέλεις μπρού; μπρουά; Το -β- στα αρχ. προφερόταν σαν -μπ-. Δηλ.: άστον να βρουλίζεται = άστον να φωνάζει, να ταλαιπωρείται.
βρωμοπαπαδ-κιά	είδος εντόμου	Έντομο που μυρίζει άσχημα, βρομάει. Αχρηστεύει τις ντομάτες και τα μούρα.
βυτίνα	πήλινο δοχείο νερού	Βυτινάρι, αρχ.: Βυτίνη ή βυτίνα.