Σημαντικό άρθρο για το Εθνικό Θέατρο Ρόδου 1981.

21/02/2021.

Από το ΄΄ΜΗΝΙΑΙΟ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ Ο ΔΡΟΜΟΣ΄΄

Τεύχος Νο. 5. ΙΟΥΝΙΟΣ 1981

Φάκελος -Τέατρο Πουτσίνι – Εθνικό.

Εθνικό Θέατρο Ρόδου-Teatro Giacomo Puccini.

Συγκλονιστικό, ενημερωτικό, ενδιαφέρον, τραγικό και αποκαλυπτικό.

Ο τυπογράφος Μανόλης Βρατσάλης ένας εκ των εκδοτών και αρθρογράφων του Μηνιαίου Δωδεκ/κού Περιοδικού Ο ΔΡΟΜΟΣ, αφιερώνει το άρθρο του πατέρα του Αντώνη Βρατσάλη, τυπογράφου, αρθρογράφου, σχολιαστή, συγγραφέα του βιβλίου τα ΝΙΟΧΩΡΙΤΙΚΑ, με το ψευδώνυμο Α. ΠΑΛΑΙΟΥ στο τεύχος Νο. 5. Ιούνιος 1981.

(Από την Ίριδα Μαυράκη 21/02/2021. Μεταφέρω ακριβώς τα κείμενα).

Φάκελος - Τέατρο Πουτσίνι-Εθνικό.

Εδώ και κάμποσα χρόνια στις ΄΄στρογγυλές τράπεζες΄΄ και σε κύκλους ψεφταρμοδίων καταναλώνεται πολλή φαιά ουσία για να βρεθεί κάποια λύση γύρω από την προβληματική λειτουργία δύο αξιόλογων κτιρίων που το βαρύ πεπρωμένο τους δέχτηκε εθελοντικά να φορτωθεί ο Δήμος Ρόδου αδιαφορόντας αν θέτει επί της κεφαλής του ακάνθινο στέφανο. Είναι το Ξενοδοχείο των Ρόδων και το Εθνικό Θέατρο. Αφίνοντας κατά μέρος την μιά από τις δυό Συμπληγάδες που συνθλίβουν τον Δήμο Ροδίων - το Ξενοδοχείο των Ρόδων - που τελικά από τους γνώστες των ελληνικών πραγμάτων προβλέπεται να φαγωθεί ΄΄μπαμπέσικα΄΄, ας καταπιαστούμε ΄΄ιστορικά΄΄ με το εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσόν Εθνικό.

Ο Ιταλός Διοικητής Μάριο Λάγκο οραματιζόμενος ένα εύρωστο Ροδιακό τουρισμό θεμέλειωσε το 1925 και εγκαινίασε το 1927 το ωραιότατο τότε Αλμπέργκο ντέλλε Ρόζε, το οποίο όμως παρά την Μεσογειακή του αίγλη σαν επιχείρηση απέτυχε. Τον Ιούλιο του 1935 συμπληρώνοντας το τουριστικό του πρόγραμμα θεμελειώνει το θέατρο ΠΟΥΤΣΙΝΙ απαλλοτριώνοντας αναγκαστικά το οικόπεδο με το ωραίο ελληνιστικού ρυθμού σπίτι της Μαρουλίτσας Μεϊμάρη Βενετοκλή, το χτίσιμο του οποίου συνεχίζει ο εκπαραθυρώσας τον Λάγκο από την εξουσία Ντεβέκκι, αλλάζοντας το αρχικό σχέδιο της πρόσοψης δίνοντας του ρωμαϊκό ρυθμό σύμφωνα με τα παραπλεύρως αναγειρώμενα συγχρόνως κτίρια Κάζα ντελ Φάσιο (Δημαρχείο σήμερα) και Δημόσια Γραφεία. Όλα τα χώματα από το εκεί αρχαίο κεραμουργείο και τα μπάζα του οικόπεδου της Μαρουλίτσας μεταφέρθηκαν και ρίχτηκαν για την επιχωμάτωση της Λίμνης του Νιοχωριού όπου σήμερα η ΄΄χρυσοφόρος΄΄περιοχή των ξενοδοχείων. Το θέατρο χτίστηκε, ένα μέρος με πελεκυτή πέτρα διάφορη από εκείνη της Λίνδου που έγινε το Διοικητήριο, όμορφη αλλά μαλακή, και ο υπόλοιπος όγκος καλύφθηκε με σοβάτισμα ΄΄πιέτρα φίντα΄΄ - απομίμηση πέτρας.

Στην κατασκευή του δούλεψαν οι καλύτεροι ντόπιοι τεχνίτες, όπως οι σιδεράδες αδελφοί, Κώστας, Μανώλης και Γιάννης Σιβιδάκης, ο Θεοδόσης Κυπραίος και Γιώργος Καρατζόπουλος που το θεμέλειωσαν, και οι καλουπατζήδες μαραγκοί Φιλήμονας Πατσάκης, Γιάννης Τριεντής, Κώστας Γούδης και Αντρίκος Καστρουνής. Κτιστάδες και πελεκυτάδες που έστησαν τις πέτρινες κολώνες της εισόδου και των πλάγιων εξόδων από άγρια σκληρή βραχόπετρα της παραλίας Κοσκινού ήταν ο Μιχάλης Καλικάς, ο Στεφανής Ανεζιάς, ο Κώστας και Γιώργης Χάσκας, οι κορνιζάδες Ζαϊρης, Μανωλακάκης, οι Ρεϊσηδες και ο Παύλος Παυλίδης από τη Χάλκη, και οι μπογιατζήδες Μιχάλης Κάζος και Γιάννης Κουντουδιός που κατόρθωσαν να βάψουν το εσωτερικό του χτιρίου σε δέκα κλιμακωτές αποχρώσεις του μπλέ χρώματος, ώστε να το δεχτεί ο Ντεβέκκι που έτρεφε αντιπάθεια στον γαλανο-λευκό χρωματισμό που του θύμιζε Ελλάδα. Έτσι το Πουτσίνι ήταν το μόνο χτίριο βαμμένο εσωτερικά γαλάζιο. Το δάπεδο του στρώθηκε με μαυρόασπρο συμπαγές μωασαϊκό από σκληρό μάρμαρο φερμένο από τα ξακουστά λατομεία της Καρράρας της Ιταλίας. Η πλατεία, τα στρογγυλά θεωρεία, ο ανάλαφρος εξώστης και η γαλαρία του, είχαν 1080 θέσεις ξύλινων καθισμάτων και μόνο τα θεωρεία και ο εξώστης των επισήμων διέθεταν βελούδινες πολυθρόνες. Ήταν εφοδιασμένο με θέρμανση και υπόγειο απορροφητικό σύστημα εξαερισμού με συρώμενο τμήμα της σκέπης και με μηχανικό σύστημα εναλλασομένων σκηνικών. Τον χειμώνα του 1938 λειτούργησε σαν κινηματογράφος και το καλοκαίρι έγιναν τα επίσημα εγκαίνια του με παραστάσειςς κλιμακίου της Σκάλας του Μιλάνου και με πρώτο έργο την Μαντάμ Μπατερφλάϋ του Πουτσίνι που το όνομα του έφερε το θέατρο στην πρόσοψή του με πελεκυτά γράμματα. Ακολούθησαν με λαμπρότητα και με SERATA DI GALA όλες οι περίφημες ιταλικές όπερες στις οποίες συμμετείχαν και ΄΄βουβοί΄΄ κομπάρσοι ροδίτες. Παρά την μεγαλοπρέπεια των παραστάσεων, τις οποίες παρακολουθούσε ο Ντεβέκκι δύο φορές - μία από το παραπλεύρως της σκηνής θεωρείο και μία δεύτερη από τον επίσημο εξώστη, το θέατρο έμενε άδειο λόγω ελλείψεως θεατών και πολλές φορές για να καλυφθούν κάπως οι 1080 θέσεις του, βγαίναν οι ταξιθέτες με τις χρυσοστόλιστες λιβρέες στο Μαντράκι να μαζέψουν περαστικούς τζαπατζήδες για την παράσταση. Ακόμη εδόθη εντολή του Ντε Βέκκι να γίνουν κρατήσεις - ένα πεντόφραγκο - στις πληρωμές των δημοσίων υπαλλήλων και των εργατών των εργοστασίων και των δημοσίων έργων, δίνοντας τους εισιτήριο για τις παραστάσεις.

Μετά την αποτυχία των θεατρικών παραστάσεων και συναυλιών του Πουτσίνι λειτούρησε με πολλή επιτυχία σαν κινηματογράφος. Όταν διώχτηκε ο Ντε Βέκκι και μετά τον Στρατηγό Μπάστικο, ο νέος και τελευταίος διοικητής Δωδ-σου Ναύαρχος Ίννιγκο Καμπιόνι, θέλοντας να σπάσει την μονοτονία με τις κινηματογραφικές προβολές που ήταν ΄΄επαναλήψεις΄΄ εξ αιτίας του αποκλεισμού, ανέθεσε σε μερικούς στρατιώτες καλλιτέχνες να ανεβάσουν μια επιθεώρηση με πρωταγωνιστή τον έλληνα χορευτή Τζάκ Πάρρο Αραπούδη, ροδίτη, που είχε γυρίσει πριν ξεσπάσει ο πόλεμος από την Αργεντίνα, και δίδαξε την ΄΄Κομπαρσίτα΄΄ σε μιά όμορφη μελαχροινή σμυρνιοτοπούλα την Άννα Τίτο. Η πρώτη παράσταση της ριβίστας STASERA LE STELLE δόθηκε με πολλή επιτυχία. Η δεύτερη δεν πρόφτασε να γίνει γιατί στις 9.30 το βράδυ την ώρα που έφτανε στο γεμάτο κόσμο θέατρο ο Ναύαρχος Καμπιόνι, εδόθη συναγερμός και ακολούθησε φοβερός βομβαρδισμός από αγγλικά αεροπλάνα. Οι θεατές μόλις που πρόφθασαν να τρυπώσουν στα καταφύγεια των γειτονικών κτηρίων. Πολλοί όμως από τους στρατιώτες μουσικούς που έμειναν έξω σκοτώθηκαν. Μια βόμβα σφυνώθηκε στα πλευρά του θεάτρου χωρίς να εκραγεί στο σημείο όπου οι τουαλέτες, την οποία αργότερα απονέκρωσαν πυροτεχνουργοί του στρατού. Αυτό ήταν και το τέλος του ΠΟΥΤΣΙΝΙ που έμεινε κλειστό μέχρι τις παραμονές της απελευθερώσεως οπότε, λίγο πριν το τέλος της γερμανικής κατοχής ο Στρατηγός Βάγγενερ επέτρεψε με τη μεσολάβηση του διερμηνέα Βάσου Βλαδιμήροβιτς από τη θεσσαλονίκη, να δοθεί η μουσικοχορευτική επιθεώρηση ΓΛΕΝΤΙ στο ΝΗΣΙ που σκηνοθέτησε ο Μιχάλης Παπαθανάσης με μεγάλη συμμετοχή - παρά την πείνα - ερασιτεχνών και λαού. Η διαχείριση του θεάτρου παραδόθηκε από την αγγλική διοίκηση στο εκστρατευτικό σώμα των Ινδών του οποίου ο Ινδός διοικητής εφρόντιζε και για την ψυχαγωγία των στρατιωτικών. Το Ινδικό Σώμα ΓΟΥΕΛΙΩΡ είχε μιά θαυμάσια μπάντα από Ινδούς μουσικούς που έπαιζαν σκωτσέζικα εμβατήρια με γκάϊντες τα απογεύματα στην πλατεία έξω από το θέατρο κάμνοντας θεαματικούς ρυθμικούς βηματισμούς. Την πριέργεια του κόσμου τότε συγκέντρωνε ένας πανύψηλος ΄΄ιντιάνος΄΄ στολισμένος με δέρμα τίγρη που βροντούσε ένα τεράστιο τύμπανο και η μασκώτ του ινδικού σώματος ένα καλοθρεμμένο στρουφοκέρατο κριάρι που τριγύριζε στους δρόμους της πόλης ανενόχλητο παρά τις λαίμαργες διαθέσεις του μόλις συνερχόμενου από την πείνα κόσμου που βολευόταν ακόμη με τις κονσέρβες ΄΄κορνε - μπιφ΄΄ του Ερυθρού Σταυρού. Τότε ξανάρχισαν οι κινηματογραφικές παραστάσεις με αντίτιμο εισιτηρίου σε αγγλικό χάρτινο νόμισμα έξη πεννών. Χόρτασε ο κόσμος ωραία έγχρωμα έργα χωρίς να πολυκαταλαβαίνει τις υποθέσεις αφού δεν είχαν υπότιτλους και ξελογιάστηκε το φιλοθεάμον κοινό του Κάστρου με τα ινδιάνικα έργα και τα τραγούδια της περιπαθούς ΝΑΡΓΚΙΣ - ΛΕΪΛΑ. Οι Ινδοί ανέβασαν κι ένα δικό τους θεατρικό έργο στη γλώσσα τους το ΣΤΡΕΜΑΤΙ ΜΑΤΖΑΡΙ που κανείς δεν το κατάλαβε εκτός από τους ίδιους. Κατά την διάρκεια της αγγλικής κατοχής στο θέατρο δόθηκαν μερικές θεατρικές παραστάσεις από δικούς μας ερασιτέχνες θεατρόφιλους με πολλή επιτυχία όπως σε επανάληψη το Γλέντι στο Νησί, το Στραβόξυλο, ο Αρχοντοχωριάτης, η Ιφιγένεια και από ερασιτεχνικό θίασο της Καλύμνου το δραματικό θεατρικό έργο του Γιάννη Μαγκλή ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΗ ΜΠΟΡΑ με εξαιρετική επιτυχία. Η μοναδική ελληνική ταινία που παίχτηκε στο ΠΟΥΤΣΙΝΙ κατά την αγγλική περίοδο ήταν η ΜΑΡΙΑ ΠΕΝΤΑΓΙΩΤΙΣΣΑ του αιωνόβιου Μαδρά κατόπιν αδείας του εδώ Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών. Επίσης η πρώτη ελληνική διάλεξη που δόθηκε στη Ρόδο έγινε στο θέατρο μετά το Πάσχα του 1945 λίγο μετά την απελευθέρωση από τον ιστορικό της Κρήτης ΜΟΥΡΕΛΛΟ με θέμα την Μάχη της Κρήτης. Μετά την Ενσωμάτωση το θέατρο ονομάστηκε ΕΘΝΙΚΟ και λειτούργησε σαν κινηματογράφος εκτός μιάς ολιγοήμερης περιόδου το καλοκαίρι του 1947 που φιλοξένησε το Εθνικό Θέατρο Αθηνών. Επίσης δόθηκε μιά ξιόλογη ομιλία από τον ακαδημαϊκό Σπύρο Μελά πρόεδρο τότε του Ελληνορουμανικού συνδέσμου με θέμα τους ιστορικούς δεσμούς Ελλάδας-Ρουμανίας. Σαν κινηματογραφική επιχείρηση το Εθνικό κάτω από την Διεύθυνση του Ευστάθιου Μαγκαρδά αντιπρόσωπου της εταιρίας Δαμασκηνός - Μιχαηλίδης απέδιδε αξιόλογα έσοδα στο Δήμο που το κράτος το παρεχώρησε, με τα οποία ο τότε δήμαρχος Μιχ. Πετρίδης προικοδοτούσε κι έκαμνε ομαδικούς γάμους απόρων στο Παρεκλήσι του Δημαρχείου. Μετά όμως την αποχώρηση της Κινηματογραφικής Εταιρίας το Εθνικό πήρε κυριολεκτικά την κάτω βόλτα από την τότε κακή διαχείριση του Δήμου, όπου το λαϊκό γνωμικό ΄΄εμπάτε σκύλοι αλέσετε κι αλεστικά μη δώσετε΄΄ βρήκε πλήρη εφαρμογή. Καταστράφηκαν τα καθίσματα, εξαφανίστηκαν τα πανάκριβα σκηνικά του που ήταν έργα τέχνης αντίγραφα των σκηνικών της Σκάλας του Μιλάνο, τα μουσικά του όργανα ήταν στη διάθεση του κάθε ανίδεου και αχρηστεύτηκαν οι κινηματογραφικές μηχανές του. Επακολούθησε το ΄΄θαύμα΄΄ της Επταετίας με τις αλησμόνητες εκείνες παιδαριώδεις διαλέξεις κατά παραγγελία και με πειθαναγκασμό των ομιλητών να εξάρουν το ΄΄νόημα της επαναστάσεως και της Ελλάδας Ελλήνων Χριστιανών΄΄ που μεταδίδοντο με μεγάφωνα για την πλύση εγκεφάλου των περιπατητών του Μαντρακίου, και τέλος να δοθεί στο Εθνικό η χαριστική βολή με την σκηνοθετημένη ΄΄εγκληματική΄΄ επισκευή που ξεπέρασε τα 40 εκατομμύρια δραχμές και κράτησε 10 χρόνια ενώ το ίδιο χτίστηκε εκ θεμελίων σε τρία χρόνια, γιανα συντελεστεί η σημερινή ΄΄πολυτελής΄ παραμόρφωσή του και η προβληματική λειτουργία του. Ας ελπίσουμε, το χρονικό αυτό του Εθνικού - αν και κάπως αργά αφού ότι στραβό και ανάποδο που μπορούσε να φανταστεί κανείς να γίνει, έγινε - να σταθεί αφορμή, ώστε η απεδώ και πέρα πορεία της λειτουργίας του να είναι συνετή για να μη συνεχιστούν οι περιπέτειες του που αρκετές φορές πυρπόλησαν σαν κεραυνοί το Ταμείο του Δήμου Ροδίων.