Λέξεις: Φανενή φωνητική-γλωσσική παράδοση (Λ λάμδα) Μέρος 8ο

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Εμμανουήλ Μ. Χατζήπαπα: ΦΑΝΕΣ και τοπική διάλεκτος με λέξεις, εκφράσεις, ονομασίες, ντοκουμέντα. 

Τη Φιλολογική και Ετυμολογική επιμέλεια έκανε ο Καθηγητής Παναγιώτης Α. Χαμουζάς. 

Εκδότης του βιβλίου είναι ο Σύλλογος για την Μελέτη και Διάδοση της Ελληνικής Ιστορίας e. V. Weilheim/Βαυαρίας Πρόεδρος του οποίου είναι ο Απόστολος Π. Κυριατσούλης.

Βραχυγραφίες/Επεξηγήσεις:

Αρχαία:                    αρχ.                                          Βλέπε:              βλ.

Τουρκικά:                 τουρκ.                                       Δηλαδή:            δηλ.

Λατινικά:                   λατ.                                           Παράβαλλε:        πρβλ.

Ιταλικά:                     ιταλ.                                          Λεξικό:  λεξ.

Αραβικά:                   αραβ.                                        Σελίδα:  σελ.

Βυζαντινά:                 βυζαν.                                       Πρόθεμα:           προθ.

Σλαβικά:                    σλαβ.                                       Ετυμολογία:       ετυμολ.

Βενετικά:                   βενετ.                                       Μεταφορικά:      μεταφ.

Αγγλικά:                    αγγλ.

Ρουμάνικα:                ρουμ.

Γαλλικά:                    γαλλ.

Λ (λάμδα):

λαΐνα	λαγήνι	Λάγυνος, λάγηνος, πήλινο δοχείο, λατ.: lagena.
λακέρντα	κουβεντολόι	Πολυλογία, λατ.: lacerta = είδος παστού ψαριού. Συνέπεσε παρετυμολογικά με την τουρκ. λέξη: lacirdi = κουβέντα.
λαμένω	περιμένω	Από το: αναμένω - ναμένω - λαμένω.
λαμπατίνα	λάμπα του φακού	Αρχ.: λαμπάς, λαμπάδα, ιταλ.: lampa (λάμπω).
λαμπριώτης	πασχαλινό αρνί	Κάθε ζώο προς σφαγή την περίοδο του Πάσχα, της Λαμπρής.
λάου-λάου	σιγά-σιγά	Λαγού-λαγού περπάτημα.
λαούμα	λαγούμι	Υπόγειο όρυγμα, οχετός. Τουρκ.: lagim.
λαουμάνος	κανάτα νερού	Lavo+manus, αντιστοιχία προς το ομηρικό χέρ-νιψ = χέρνιβας (χειρ+νίπτω) χερνίπτομαι.
λαουνιάρης	Ζώο, σκύλος που ψάχνει καλά	Κυριολεκτείται για τον σκύλο που έχει την ικανότητα να βρίσκει λαγούς.
λαουργκιά	μεγάλος λαγός	Μεγεθυντική λέξη.
λαούτες	οχετός, όρυγμα	Λαγούτες, τουρκ.: lagim = όρυγμα, οχετός. Λούκι, λούκια, ολούκα = ξύλινο αυλάκι.
λατός	χαβάσι, διάθεση	Βαθιά επιθυμία: ελάω, ελαύνω. «έλασε το ζώο». Περίοδος οργασμού των κατσικιών, κατά συνέπεια λατός = επιθυμία. Αρχ.: ελάω = διεγείρω.
λατσωμένος	λερωμένος	Λετσωμένος, λέτσος = βρόμικος. Ιταλ.: lezzo.
λαττάς	χοντρό ξύλο	Ξύλο από μεγάλο κορμό δέντρου, τουρκ. λέξη.
λαφαντάρης	λαχανιασμένος	Αρχ.: λαφύσσω = αναπνέω βαθιά, λαχανιάζω.
λαφάσσω	λαχανιάζω	Αρχ.: λαφύσσω.
λαφατός	λαχάνιασμα	Λαφάσσω = ασθμαίνω, αρχ.: λαφύσσω = ροφώ άπληστα.
λαφροπάλαντζα	αυτός που χάνει	Ελαφρόμυαλος, αμφιταλαντευόμενος. Παλάντζα: φορητή ζυγαριά, βεν.: balanza, αρχ.: φάλαγξ!
λαχαίνω	συναντώ	Αρχ.: λαγχάνω.
λέβα	βόλτα	Σήκωμα για βόλτα, λατ.: levo = σηκώνομαι.
λείβγω	αλείφω	Αρχ.: λείφω.
λείπης (ο)	το μυαλό του είναι αλλού	Σήμερα χρησιμοποιείται ως «φευγάτος», ρήμα: λείπω, απουσιάζω (υποχωρητικός τύπος).
λείψουμε, λείψου-με	παράταμε	Απο-λείψου με! απολείπω = εγκαταλείπω.
λε-λε	λέγε-λέγε	Λέγε-λέγε, τα κατάφερες!
λέρα	βρομιά, κακός χαρακτήρας	Αρχ.: ολερός = λασπερός.
λεσπέρης	αγρότης	Γεωργός, τουρκ.: zencper.
λεχούι	μωρό	Λεχούδι, το νεογέννητο που είναι κοντά στη λεχώνα.
ληνός	πατητήρι των σταφυλιών	Δεξαμενή, αρχ.: ληνός.
λιβόρβορο	περίστροφο	Ιταλ. λέξη, αγγλ.: revolver.
λίγδα	βρομιά	Αρχ.: λίγδην - λιγδερός = λιπαρός.
λικοτίζουμαι	χασομερώ	Χάνω χρόνο εργασίας μου.
λίλιρα	ιλαρά	Ιλαρός - ιλαρά, λίλτιρα.
λίλτηρας	ιλαρά	Ίληρη: ιλαρός = χαρούμενος, καλοσήμαντη λέξη για την αρρώστια (ευφημισμός) και λίληρη.
λίμα	κουτσομπολιό, πολυλογία	Λιμάρω = ομιλώ, μεταφορικά από το ιταλ.: lima = εργαλείο λείανσης σκληρής επιφάνειας,
λιμάγρα	βουλιμία	Λιμάζω, πεινώ πολύ, αρχ.: λιμώττω, ιταλ.: limare, λιμάγρα από το λιμός = πείνα και μάργος = άπληστος = άπληστη πείνα.
λιμασμένος	πεινασμένος	Αρχ.: λιμώττω.
λιμόγντουρο	αδύνατος	Το παιδί που πεινά και δεν χορταίνει (βλ.: λιμός - λίμα - λιμώττω). Λιμοκτονώ, λιμόγδουρο, πρβλ.: ξυλάγγουρο.
λιμπί	συνήθεια	Ρήμα: λιμπίζομαι, λιμβόζομαι. Λατ.: libido.
λιμπίζομαι	επιθυμώ	Λιμβίζομαι. Λατ.: libido = επιθυμία.
λίφι	σφουγγάρι	Το αλείφειν, το λείφειν, το λείφι!
λιφτήρι	καλάμι με σφουγγάρι για το άλειμμα	Κάθε τι που αλείφει, αλείφω - αλειφτήριο όργανο!
λκιώμα	έλιωσε	Αλλοίωμα, αλλοιώνω, λοιώμα, εξουδετέρωση, ή λειώνω - λειώμα.
λοές	ποικιλίες σταφυλιών	Λογές-λογές, λογή. «Τι λογής είναι;» ή «λογιών - λογιών», «τί λιος είναι ο άνθρωπος» = πώς είναι; ποιάς λογής είναι;
λόκοπα	κόψιμο θάμνων	Υλο-κοπώ, ύλη = δάσος = ξυλεία, υλόκοπα, λόκοπα!
λολντοκόπελντο	τρελό παιδί	Λωλό+κοπέλι, λωλός (απολωλώς), κοπέλι = αγόρι, βυζαν.: κοπέλιο = το παιδί του καπηλειού της ταβέρνας. Στις Φάνες: Κόπελτος.
λολός	τρελός	Απο-λωλός = χαμένος.
λόπια (τα)	φασόλια	Αρχ.:  λοβός = φασόλι.
λόρδα	η μεγάλη πείνα	Ειρωνεία, από το: Λόρδος.
λούβα	μια αρρώστια	Λέπρα, αρχ.: λώβη (λουβιάρης). Ρήμα: λωβώμαι.
λουβιάρης	βρομιάρης	Αρχ.: λωβός = λεπρός.
λούγκρα	θηλυκός χοίρος	Σκρόφα, η γουρούνα που έχει γεννήσει. Αρχ.: γρομφάς.
λούτσικας	λόξυγγας	Κλώξυγγας - κλώξος, από το κλώζω = βγάζω τραχύ ήχο.
λτίγκι-λτίγκι	βήμα-βήμα	Ειρωνική διατύπωση, νάτος, ήρθε λτίγκι-λτίγκι. Προφανώς από τα κουδούνια του αλόγου της άμαξας. Λέξη ηχομιμητική.
λτιολέης	λίγες φορές το λές	Ολιγολογώ, -εις, λέω λίγα = λιγολέω.
λωνάρι	κομμένο σε πολλά μέρη	«Το πουκάμισο έγινε λωνάρι», κόπηκε κι έγινε κομμάτια, λωρίδες! ρίζα λώρος = ζώνη, ιμάντας. Λατ.: lorum.