Λέξεις: Φανενή φωνητική-γλωσσική παράδοση (Ζ ζήτα) Μέρος 5ο

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Εμμανουήλ Μ. Χατζήπαπα: ΦΑΝΕΣ και τοπική διάλεκτος με λέξεις, εκφράσεις, ονομασίες, ντοκουμέντα. 

Τη Φιλολογική και Ετυμολογική επιμέλεια έκανε ο Καθηγητής Παναγιώτης Α. Χαμουζάς. 

Εκδότης του βιβλίου είναι ο Σύλλογος για την Μελέτη και Διάδοση της Ελληνικής Ιστορίας e. V. Weilheim/Βαυαρίας Πρόεδρος του οποίου είναι ο Απόστολος Π. Κυριατσούλης.

Βραχυγραφίες/Επεξηγήσεις:

Αρχαία:                    αρχ.                                          Βλέπε:              βλ.

Τουρκικά:                 τουρκ.                                       Δηλαδή:            δηλ.

Λατινικά:                   λατ.                                           Παράβαλλε:        πρβλ.

Ιταλικά:                     ιταλ.                                          Λεξικό:  λεξ.

Αραβικά:                   αραβ.                                        Σελίδα:  σελ.

Βυζαντινά:                 βυζαν.                                       Πρόθεμα:           προθ.

Σλαβικά:                    σλαβ.                                       Ετυμολογία:       ετυμολ.

Βενετικά:                   βενετ.                                       Μεταφορικά:      μεταφ.

Αγγλικά:                    αγγλ.

Ρουμάνικα:                ρουμ.

Γαλλικά:                    γαλλ.

Ζ (ζήτα):

ζάβαλτης	καϋμένος	Τουρκ.: zebbeli.
ζαβλοπατώ	πάω δω και κει	Χωρίς βηματισμό. Ζαβός = λοξός, αδέξιος. Στο Καστελλόριζο: ζαβλοπατώ, περπατώ αδέξια.
ζάερι	οπωσδήποτε, βέβαια	Λείπει, δεν είν’ εδώ ο τάδε. Τουρκ.: zahiri. Ζάερί μου, είναι άρρωστος!
ζαλάπατα	βήματα	Σάλος+πατώ, σάλος = θόρυβος, κυματισμού θόρυβος. Λέμε και (τ)σαλαπατώ.
ζαμάνι	περίοδος	Χρόνια και ζαμάνια έκανα να σε δω! Τουρκ.: zaman.
ζαπούνης	αδύνατος	Μάλλον τουρκ.: zebun ή zabun = ισχνός.
ζαράρι	ζημία	- (Τουρκ.;).
ζαττί	όπως και νάχει	Ωστόσο, έτσι κι αλλιώς. Τουρκ.: zat.
ζάφτι	δεν τον κάνω καλά	Δεν μπορώ να τον συγκρατήσω. α) αραβ.: zabt, τούρκ.:  zapt = κράτηση, β) από το ρήμα ζάφτω = χτυπώ. Αρχ.: διάφτω = ιάπτω = βλάπτω, τραυματίζω.
ζβουντουρώ	πετώ μακριά κάτι	Ηχοποίητη λέξη από το ζβιν = ο θόρυβος της ταχύτητας αντικειμένου, που ρίχνεται μακρυά
ζεματίζω	ρίχνω ζεστό νερό	Ρήμα: ζέω = καίω.
ζέννω	βρομάω	Βρομάω: αρχ. όζω = μυρίζω άσχημα. Φράση: ζέννει πολύ = βρομοκοπά. Ίσως και από το: ζέω. «Σκωλήκων ζέσας», γεμάτο σκουλήκια; άρα βρομάει.
ζερβοκουτάλα	αριστερόχειρας	Και ο ιδιότροπος και κακός άνθρωπος. Ζερβός – ζαρβός – ζαβός – στραβός, όχι ευθύς.
ζέχνω	οργώνω	Αρχ: ζεύγνυμι - ζευγνύω = ενώνω τα δύο ζώα με ζυγό (βλ.: ζεύγος – ζευγαρίζω – ζευγάς, έζεξε το χωράφι!). Μετέπεσε στην έννοια: οργώνω.
ζίγκα (ή τίγκα)	πολύ γεμάτο	Δεν χωρά άλλο, τουρκ.: diga, αλλά και φίσκα, κάργα γεμάτο.
ζιμπίλτι	ψυγείο της εποχής, καλάθι	Καλάθι από χόρτο ή βούρλα. Ή απλώς το πανέρι. Τουρκ.: zebil.
ζιντάνι	σκοτάδι	Τουρκ.: zindan = φυλακή.
ζιρίττι	γρήγορα	Ταχυδρομικό άλογο της ερήμου.
ζις ή τζις	δίωχνω το γατί	Βλ.: ζίττι!
ζίττι	διώχνω το γατί	Ζίττι βρε! φύγε, βρε γάτε!
ζόππα	χοντρό ξύλο	Θα πιάσω τη ζόππα. Ίσως τουρκ. λέξη;
ζουλάπα	μεγάλο ώριμο φρούτο (σύκο)	Κρυμμένο στο βάθος... στη ζούλα;
ζουμαχνίζω	τσιμπάω δυνατά	- (Ζωμός+αχνίζω = καίω…;).
ζούμπερο	έντομο ή κάθε άγριο ζώο	Ζούμπρος, σλαβ.: zoubrou = άγριο ζώο.
ζούππα	ψωμί βουτηγμένο στο λάδι	Βάπτισμα του ψωμιού στο λάδι. (βλ.: έγινα ζουππί στον ιδρώτα, στη βροχή!) Να ζουππίσουμε το παιδί, δηλ. να το βαπτίσουμε!  Ιταλ.: zuppo = βαπτίζω.
ζουππί	μούσκεμα	Βλ.: ζούππα.
ζουργκιάζω	στριμώχνω	Ζορίζω κάποιον, από το ζόρι,  τoυρκ.: zor.
ζουρλαμάς	τρελός	Ζουρλός, από το σβουρλός, σβουρίζω, γυρίζω σαν σβούρα!
ζωνός	κλανιά	Ίσως από το: όζω = βρομώ άσχημα, ζέννω,  έζεσε τον κόσμο!
ζωντόβολο	ανόητος, βλάκας	Βυζαντ. λέξή: ζώον + βόλος. Ρήμα: βάλλω.