Λέξεις: Φανενή φωνητική-γλωσσική παράδοση (Ν νι) Μέρος 10ο

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Εμμανουήλ Μ. Χατζήπαπα: ΦΑΝΕΣ και τοπική διάλεκτος με λέξεις, εκφράσεις, ονομασίες, ντοκουμέντα. 

Τη Φιλολογική και Ετυμολογική επιμέλεια έκανε ο Καθηγητής Παναγιώτης Α. Χαμουζάς. 

Εκδότης του βιβλίου είναι ο Σύλλογος για την Μελέτη και Διάδοση της Ελληνικής Ιστορίας e. V. Weilheim/Βαυαρίας Πρόεδρος του οποίου είναι ο Απόστολος Π. Κυριατσούλης.

Βραχυγραφίες/Επεξηγήσεις:

Αρχαία:                    αρχ.                                          Βλέπε:              βλ.

Τουρκικά:                 τουρκ.                                       Δηλαδή:            δηλ.

Λατινικά:                   λατ.                                           Παράβαλλε:        πρβλ.

Ιταλικά:                     ιταλ.                                          Λεξικό:  λεξ.

Αραβικά:                   αραβ.                                        Σελίδα:  σελ.

Βυζαντινά:                 βυζαν.                                       Πρόθεμα:           προθ.

Σλαβικά:                    σλαβ.                                       Ετυμολογία:       ετυμολ.

Βενετικά:                   βενετ.                                       Μεταφορικά:      μεταφ.

Αγγλικά:                    αγγλ.

Ρουμάνικα:                ρουμ.

Γαλλικά:                    γαλλ.

Ν (νι):

ναβάλλω	βάζω στο νου μου	Ανά-βάλλω.
ναβρατίνι	πολλά νεύρα	Επίθεση, πολύ νευρική, τουρκ. λέξη.
ναγκάζω	αγκομαχώ	«Έχω ναγκατό», δηλ. ακούγεται ο ήχος ενός βαθιού κόπου.
νάετος	νάντος!	Να - ιδέ - αυτός = να -(δ)ε - τος.
νακατόστρα	αυτή που ασχολείται με ξένες υποθέσεις	Ανά+κατώνω (άνω - κάτω).
νακόλομα	αυτός που δεν κρατά μυστικό (μεταφ.)	Η κάθε αποκάλυψη των οπισθίων, ανά - κολώνω, ξεδιαντροπιά.
ναμοκκιώρης	αχάριστος  (μεταφ.)	Τυφλός, τουρκ. λέξη.
ναουλκιώ	αναγουλιάζω	Νιώθω αναγούλα, ανά+γούλα, γούλα = οισοφάγος των πτηνών, λατ.: gula.
ναπαμένος	αυτός που αναπαύεται	Αναπαυμένος.
ναπουγκώνου-μαι	ανεβάζω τα μανίκια	ανασκουμπώνομαι, ανά+από+αγκών-ομαι ή ανακομβώνομαι.
νατριχώ	ανατριχιάζω	Ανά - τριχώ, σηκώνεται η τρίχα μου.
νεκαρώνω	αναθερμαίνω τη φωτιά	Αναζωογονώ τη φωτιά, βάζω κι άλλα ξύλα στη φωτιά, καρώ - ανακαρώ, νακάρα!
νεμμώ	φυτρώνω	Αναμύω = ανοίγω τα μάτια, το φυτό ανοίγει τα μάτια!
νεμουκκώ	κλαίω διακεκομένα	Κλαίω με αναφυλλητά, μουγκρίζω. Ίσως από το αρχ.: αναμυκώμαι = αναστενάζω.
νεπέττι	περίοδος	Χρονική περίοδος, σειρά, τουρκ.: nobet.
νέρντε	λογάριασε	Λογάριασε, πόσο χρόνο, τουρκ. λέξη.
νεροκαμένος	διψασμένος	Νερό+καίομαι (έχω ανάγκη νερού).
νεροσταλκία	αναζήτηση νερού	Νεροσταλιά, η ανάγκη νερού. Κοινώς βλ.: ξεροσταλιάζω, νεροσταλιάζω.
νέρουπας	πτηνό	Μελισσοφάγος. Κατά αρχαίο λεξικό, μέροψ είναι ο θνητός. Στον ενικό και είδος πτηνού, μελισσάφος!
νεστορώ	αναφέρομαι σε κάποιον	Ανιστορώ, ερευνώ προσεκτικά.
νεσύρω	ανασύρω	Ανασύρω κυρίως νερό.
νεφαίνω	μόλις φαίνομαι	Αναφαίνομαι, προβάλλω, παρουσιάζομαι.
νέφαλο	σύννεφο	Νέφος - νέφαλο, α+νέφαλο.
νεφερνές	μικρό τσαμπί σταφυλιού	Βοτρύδι, μη ολοκληρωμένο.
νεφέρνω	αναφέρω κάτι	Ανά+φέρω.
νεχαράσσω	αναμασώ την τροφή	Αναχαράζω, μηρυκάζω, ξαναμασώ.
ννύξη	άνοιξα θέμα, άνοιγμα θέματος	Νύξη αναφορά σ’ ένα θέμα, ρήμα νύττω, νύσσω = κεντώ, τρυπώ.
νοηρεύγκω	συλλογίζομαι	Ψάχνω με τον νου,  νοο, γυρεύω.
νοιώνω	ξυπνώ	Νιώνω, έννοια (νοιώθω, έχω συναίσθηση, νοώ).
νομάτοι, νοματέοι	άτομα	Άνθρωποι με ονόματα, ονομασμένοι, αριθμητικά.
νου-κιανού	έτσι κι αλλιώς	Ετυμολ:. και εκεινού η γνώμη και εκεινού.
νουρά	ουρά	Όπως, ώμος, νώμος, ουρά, νουρά.
ντελιξίζης	κοκαλιάρης	Ντελής = τρελός, τουρκ.: deli.
ντζιάρα	πήλινο βαρέλι λαδιού	Μεγάλο πήλινο δοχείο λαδιού, ξένη λέξη.
ντιονώ	φωνάζω δυνατά	Αντιδονώ, κάνω τη φωνή μου να πάλλεται.
ντιπαριάζω	επιμένω εκεί	Επιμένω αντίθετα, ίσως αντιποδαριάζω = πατώ πόδι, αμύνομαι (όπως ξεποδαριάζω).
ντιπατώ	επιμένω	Αντι-πατώ, επιμένω στις θέσεις μου.
ντιρκιούμαι	πέφτω σε δίλημμα	Διστάζω εν-τηρώ, εντηρούμαι, ντιριέμαι, κοιτάζω μέσα μου, το σκέπτομαι να δράσω!
νυχατά	ξημερώματα	Πολύ πρωί, αρχ.: έννυχα - εν+νύκτα, λίαν πρωί (Ευαγγέλιο, Μάρκος κεφ. α.35).